III CZP 108/89 - Uchwała Sądu Najwyższego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1631963

Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 1990 r. III CZP 108/89

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

Przedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne nasunęło się Sądowi Wojewódzkiemu na tle następującego stanu faktycznego:

Powód Jan P. posiadał na rachunkach dewizowych w pozwanym Banku PKO SA w Krakowie marki RFN z terminem oprocentowania dwuletnim i trzyletnim. Umowę rachunku bankowego zawarł w 1987 r. na warunkach otwierania i prowadzenia rachunków bankowych obowiązujących do dnia 31 października 1987 r. Z dniem 1 listopada 1987 r. warunki te uległy zmianie z mocy zarządzenia ministra finansów i prezesa NBP z dnia 22 września 1987 r. zmieniającego zarządzenia w sprawie rachunków bankowych osób krajowych fizycznych, prowadzonych w walutach wymienialnych, oraz uchylenie ograniczeń w dysponowaniu środkami dewizowymi zgromadzonymi na tych rachunkach bankowych (M. P. 1987 r. Nr 30 poz. 234). Zgodnie z § 17 tego zarządzenia "rachunki "A" i "N" otwarte przed wejściem w życie zarządzenia prowadzi się nadal na zasadach określonych w niniejszym zarządzeniu. Oprocentowanie wkładów na rachunkach terminowych, otwartych przed dniem wejścia w życie zarządzenia nie ulega zmianie do dnia upływu terminu umowy". Dnia 15 stycznia 1988 r. powód złożył Bankowi pisemną dyspozycję zmiany waluty na rachunkach bankowych z marek RFN na dolary USA. Bank uznał, że wykonanie tej dyspozycji, możliwej do zrealizowania na podstawie poprzednio obowiązujących warunków otwierania i prowadzenia rachunków bankowych, stanowiłoby naruszenie warunków umowy obowiązujących od dnia 1 listopada 1987 r., gdyż pozbawiłoby powoda prawa do wyższych odsetek, na co powód nie wyraża zgody. W związku z takim stanowiskiem Banku powód dochodzi odszkodowania w wysokości 264,07 dolarów USA z tytułu poniesionej straty związanej z odmową zmiany waluty na rachunkach bankowych z marek RFN na dolary USA spowodowanej zmianą kursu dolara i marki.

Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia powództwo oddalił, podzielając stanowisko pozwanego Banku.

Przy rozpatrywaniu rewizji powoda od powyższego wyroku nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu poważne wątpliwości, które znalazły wyraz w przedstawionych zagadnieniach prawnych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według § 11 zarządzenia ministra finansów i prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 30 listopada 1984 r. w sprawie rachunków bankowych osób krajowych fizycznych, prowadzonych w walutach wymienialnych, oraz uchylenia ograniczeń w dysponowaniu środkami dewizowymi zgromadzonymi na tych rachunkach bankowych (M. P. 1984 r. Nr 27 poz. 182) dopuszczalna jest zmiana waluty rachunku przez jego posiadacza przy zastosowaniu odpowiedniego kursu walut obcych. Zgodnie zaś z § 17 ust. 1 pkt 4 zarządzenia Nr A/2 prezesa Banku PKO SA z dnia 21 marca 1985 r., wydanego na podstawie wyżej wymienionego zarządzenia, zmiana waluty rachunku w ramach tego samego numeru bieżącego nie stanowiła naruszenia warunków umowy rachunku terminowego, a zatem nie miała wpływu na zmniejszenie oprocentowania terminowego wkładu.

W świetle powyższej regulacji prawnej problem sprowadza się do udzielenia w niniejszej sprawie odpowiedzi na pytanie, czy zmiana warunków prowadzenia przez Bank terminowych rachunków bankowych osób fizycznych w walutach wymienialnych, dokonana zarządzeniem ministra finansów i prezesa NBP z dnia 22 września 1987 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie rachunków bankowych osób krajowych fizycznych, prowadzonych w walutach wymienialnych, oraz uchylenia ograniczeń w dysponowaniu środkami dewizowymi zgromadzonymi na tych rachunkach bankowych (M. P. 1987 r. Nr 30 poz. 234) po wejściu w życie tych zmian z dniem 1 listopada 1987 r. obowiązuje posiadacza takiego rachunku. W szczególności zaś czy wykonanie przez Bank dyspozycji posiadacza rachunku w zakresie zmiany waluty rachunku stanowi naruszenie warunków umowy, jeżeli pociąga za sobą obniżenie wysokości oprocentowania terminowego wkładu. W tym zakresie powołane zarządzenie ministra finansów i prezesa NBP z 1987 r. nadaje § 17 zarządzenia wymienionych organów z 1984 r. następujące brzmienie, a mianowicie, że rachunki "A" otwarte przed wejściem w życie nowego zarządzenia prowadzi się na zasadach określonych w niniejszym zarządzeniu, z tym, że oprocentowanie tych wkładów na rachunkach terminowych nie ulega zmianie do dnia upływu terminu umowy. Ustęp 4 natomiast § 14 w nowym brzmieniu stanowi, że w razie naruszenia umowy rachunku terminowego "A" przez posiadacza rachunku cały wkład podlega oprocentowaniu za bieżący okres umowy w wysokości 2% w stosunku rocznym. Ustęp 5 wymienionego § 14 zarządzenia w nowym brzmieniu, wyliczając wyczerpująco przypadki, które nie stanowią naruszenia umowy rachunku terminowego "A", nie wymienia wśród nich zmiany waluty na rachunku terminowym. Analiza wymienionych przepisów uzasadnia stanowisko, że pod rządem tych przepisów wydanie przez posiadacza terminowego rachunku "A" dyspozycji Bankowi co do zmiany waluty na rachunku terminowym, stanowi naruszenie umowy rachunku bankowego, skutkujące obniżenie oprocentowania.

Przyjęcie takiego stanowiska zależy jednak od rozstrzygnięcia, czy wydane zarządzenie przez ministra finansów i prezesa NBP z 1987 r., zmieniające warunki prowadzenia rachunków bankowych osób fizycznych w walutach wymienialnych w czasie trwania stosunku prawnego, jakim jest umowa rachunku bankowego, wiąże posiadacza takiego rachunku. Na tak postawione pytanie należy dać odpowiedź twierdzącą. Zarządzenie ministra finansów i prezesa NBP z 1987 r., zmieniające warunki prowadzenia rachunków terminowych "A", wydane zostało na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego, zawartego w art. 18 ust. 1 i art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1982 r. Nr 7, poz. 56), które następnie zastąpione zostało ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 1989 r. Nr 4, poz. 21, zm. Dz. U. z 1989 r. Nr 74, poz. 439). Przyjmuje się, że zarządzenie Prezesa NBP wydane na mocy upoważnienia przez właściwe przepisy i w granicach przewidzianych tymi przepisami, mają moc prawną regulaminu w rozumieniu art. 385 k.c. Jeżeli wydane one zostały w czasie trwania stosunku prawnego, wiążą one drugą stronę z mocy art. 385 § 2 k.c. Stanowią one lex specialis w stosunku do przepisów regulujących umowę rachunku bankowego, zawartych w k.c.

Z przytoczonych względów na pytanie pierwsze należało odpowiedzieć jak w pkt 1 sentencji.

Z treści drugiego pytania prawnego i jego uzasadnienia wynika, że nie jest dla Sądu Wojewódzkiego jasne, czy dyspozycja posiadacza terminowego rachunku "A" co do zmiany waluty rachunku, gdy jej realizacja wiąże się z obniżeniem oprocentowania stosownie do ust. 4 § 14 w brzmieniu nadanym mu zarządzeniem ministra finansów i prezesa NBP z 1987 r., powinna być wykonana, a to z uwagi na treść art. 354 k.c. W rozumieniu art. 354 k.c. treść zobowiązania decyduje o sposobie jego wykonania przez dłużnika, którym w tym przypadku jest Bank. Wykonanie zaś tego zobowiązania następuje przy udziale wierzyciela, posiadacza terminowego rachunku bankowego "A", który wydał Bankowi określoną dyspozycję przy znajomości skutków wynikających ze zmiany warunków umowy. Jeżeli Bank, respektując interesy wierzyciela, uprzedza go ponadto o ujemnych skutkach wynikających z wykonania jego dyspozycji co do zmiany waluty rachunku bankowego, to nie może się następnie wstrzymać od wykonania takiego polecenia. Bank, zgodnie z wiążącą go umową z posiadaczem rachunku nie może ograniczać możliwości dyspozycji wierzyciela środkami dewizowymi, jeżeli czynności Banku mieszczą się w zakresie jego obowiązków umownych. Wychodząc z tych przesłanek należało przyjąć, że Bank obowiązany jest do wykonania dyspozycji posiadacza terminowego rachunku bankowego "A" dotyczącej zmiany waluty rachunku, mimo że łączy się to z ujemnymi skutkami, jakie pociąga za sobą taka zmiana. Bankowi zaś nie można z tego tytułu postawić zarzutu nienależytego wykonania umowy.

Z powyższych względów na pytanie drugie Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w punkcie drugim sentencji uchwały.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.