Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1619287

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 21 listopada 2013 r.
III CZ 53/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jan Górowski.

Sędziowie SN: Marian Kocon, Grzegorz Misiurek (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Marka P. o wznowienie postępowania w sprawie z powództwa Marka P. następcy prawnego Emilii P. przeciwko Annie P. o złożenie oświadczenia woli zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 27 czerwca 2001 r. (...) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 21 listopada 2013 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 9 marca 2012 r., (...), uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. odrzucił skargę Marka P. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 24 czerwca 2011 r. uznając, iż upłynął pięcioletni termin do zgłoszenia żądania wznowienia, przewidziany w art. 408 k.p.c.

Postanowienie to zaskarżył zażaleniem Marek P., podnosząc, że wyrok wydany w sprawie, której dotyczy skarga, został uzyskany za pomocą przestępstwa.

Postanowieniem z dnia 9 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny w K. odrzucił to zażalenie wskazując, iż zostało ono wniesione przez skarżącego - wbrew wymaganiu określonemu w art. 871 § 1 k.p.c. - osobiście. Zgodnie zaś z utrwalonym stanowiskiem judykatury, zażalenie wniesione do Sądu Najwyższego przez stronę pozbawioną zdolności postulacyjnej jest dotknięte brakiem nieusuwalnym i podlega odrzuceniu jako niedopuszczalne (art. 370 w związku z art. 397 § 2 i art. 3941 § 2 k.p.c.).

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 379 pkt 5 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., art. 370 w związku z art. 397 § 2 i art. 39821 k.p.c. oraz art. 5 w związku z art. 397 § 2 k.p.c., podnosząc, że nie został pouczony o przymusie adwokacko-radcowskim w postępowaniu przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, ale z innych przyczyn niż wyeksponowane przez skarżącego.

Zgodnie z art. 357 § 2 k.p.c., postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu obu stronom, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Gdy stronie przysługuje środek zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem; doręczając postanowienie, należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

Nie ulega wątpliwości, że pouczenie, o którym mowa w przytoczonym przepisie, obejmuje również przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.).

Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 20 grudnia 2011 r., odrzucające skargę o wznowienie postępowania, wydane na posiedzeniu niejawnym i podlegające zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego, doręczono wraz z uzasadnieniem Markowi P. działającemu bez profesjonalnego pełnomocnika w dniu 30 stycznia 2012 r., jednak bez pouczenia przewidzianego w art. 357 § 2 in fine k.p.c. (zarządzenie z dnia 13 stycznia 2012 r. - k. 20; potwierdzenie odbioru k. 26 akt (...)).

Marek P. w dniu 2 lutego 2012 r. wniósł na to postanowienie zażalenie sporządzone i podpisane przez siebie osobiście, a więc z pominięciem przymusu adwokacko-radcowskiego przewidzianego w art. 871 § 1 k.p.c., o którym nie został pouczony.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niepouczenie albo błędne pouczenie strony działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia nie ma wpływu na rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia tego środka (uchwała Połączonych Izb Sądu Najwyższego - Izba Cywilna oraz Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 listopada 2011 r. III CZP 38/2011 OSNC 2012/5 poz. 56). Zapatrywanie to uzasadniane jest m.in. argumentem, że skutki zaniechania przez sąd obowiązku udzielenia stronie stosownych pouczeń mogą zostać zniweczone przywróceniem uchybionego terminu; brak winy strony w dokonaniu czynności procesowej w terminie, polegający na wystąpieniu przeszkody niezależnej od woli strony, może zachodzić także wówczas, gdy stronie nie udzielono stosownego pouczenia o sposobie zaskarżenia orzeczenia lub w razie błędnego zrozumienia takiego pouczenia. Brak pouczenia nie pozbawia zatem strony prawa do zaskarżenia orzeczenia (art. 78 Konstytucji), prawa do drugiej instancji (art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji) lub prawa do rzetelnej procedury (art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji), gdy ma ona możliwość efektywnego skorzystania ze środka ochrony umożliwiającego zniweczenie skutków wadliwej lub zaniechanej czynności procesowej w następstwie uchybienia sądu.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, biorąc pod uwagę przesłanki określone w art. 169 k.p.c., zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy skarżący istotnie będzie mógł skutecznie skorzystać z możliwości przywrócenia terminu. Istnieje zatem realna obawa naruszenia konstytucyjnie zagwarantowanych - wskazanych wyżej - praw skarżącego wskutek wadliwego działania sądu. Zachodzi więc potrzeba prawidłowego wykonania obowiązku przewidzianego w art. 357 § 2 k.p.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy, nie mogąc skutecznie odeprzeć zarzutu naruszenia art. 357 § 2 na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.