Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 54500

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 26 kwietnia 2002 r.
III CKN 966/00

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Jacek Gudowski, Iwona Koper.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 6 stycznia 2000 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w N. z dnia 30 września 1999 r., na podstawie którego oddalone zostało powództwo o zasądzenie od Skarbu Państwa - Wojewody M. odszkodowania, zadośćuczynienia i renty. Powód uzasadnił zgłoszone roszczenia twierdzeniem, że na skutek wadliwego orzeczenia Rejonowej Komisji Poborowej w G. z dnia 14 kwietnia 1988 r., która nie uwzględniła wykazanych przez powoda schorzeń laryngologicznych i neurologicznych, wcielony został do wojska, co spowodowało znaczne pogorszenie stanu zdrowia, związane z tym cierpienia fizyczne i psychiczne, a także utratę możliwości zarobkowych.

Według dokonanych w sprawie ustaleń powód na posiedzeniu komisji poborowej przedłożył zaświadczenia lekarskie stwierdzające leczenie urazu czaszkowo-mózgowego, jakiego doznał w 1979 r., a także dokumentację z leczenia zatok oraz płaskostopia. Komisja orzeczeniem z dnia 14 kwietnia 1988 r. uznała powoda za zdolnego do służby wojskowej z kategorią A -2.

Powód w związku z utratą przytomności na ulicy w nieustalonych okolicznościach, w okresie od 7 września 1988 r. do 14 października 1988 r., był leczony w szpitalu i przebywał na zwolnieniu lekarskim. Mimo że w dniu 13 października 1988 r. przedstawił w Wojskowej Komisji Uzupełnień kartę z leczenia szpitalnego, nie został skierowany na żadne dodatkowe badania, lecz wezwany został do odbycia służby wojskowej. W okresie tej służby, która rozpoczęła się w październiku 1988 r., przydzielony został do zwykłych ćwiczeń, mimo że zgłaszał bóle głowy. Leczenie powoda w szpitalu wojskowym rozpoczęło się w grudniu 1988 r. Powód trzykrotnie - zimą 1988 r., latem i jesienią 1989 r. leżał w szpitalu, gdzie poddany został operacji zatok i usunięcia migdałków podniebiennych. Poza służbą wojskową, z której zwolniony został w listopadzie 1989 r., pozostawał łącznie 114 dni. Po powrocie do domu przestał pracować jako stolarz z powodu złego stanu zdrowia, przebywał na zasiłku dla bezrobotnych, rozpoczął starania o rentę, którą uzyskał w 1995 r. z ogólnego stanu zdrowia. W postępowaniu przed Sądem Okręgowym Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., przed którym powód dochodzi roszczenia o przyznanie mu renty wojskowej, biegły lekarz laryngolog uznał w swej opinii, że powód w związku z chorobą zatok nie powinien być wcielony do służby wojskowej. Ze służby tej powinien zostać zwolniony po pierwszej operacji zatok.

Sąd Apelacyjny uznał, że w świetle dokonanych ustaleń podstawą prawną odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa mógłby być jedynie art. 418 k.c., a nie powoływany przez powoda art. 417 k.c. Powód nie wykazał, aby na skutek - mającego charakter, o jakim mowa w art. 418 k.c. - orzeczenia komisji poborowej, której członkami byli funkcjonariusze państwowi, wyrządzona została szkoda. Z powołanej przez powoda opinii biegłego lekarza, wydanej w sprawie o przyznanie renty wojskowej wynika, że powód chorował na zatoki przed wcieleniem go do służby wojskowej. Choroby tej nie spowodowało ani orzeczenie komisji poborowej, ani też odbywanie służby wojskowej. Sąd Apelacyjny uznał, że wprawdzie wskutek choroby służba wojskowa była dla powoda bardziej uciążliwa niż dla zdrowych żołnierzy, ale "z tego nie wynika jeszcze pogorszenie się stanu zdrowia powoda, a więc szkoda..., brak wykazania szkody skutkować musi oddalenie powództwa nawet gdyby przyjąć, że istnieją szczególne przesłanki odpowiedzialności wynikające z art. 418 k.c.".

W kasacji od powyższego wyroku, opartej na podstawie naruszenia przepisów postępowania - art. 5 w zw. z art. 117 § 1 i art. 391 k.p.c., art. 378 § 2, art. 382 w zw. z art. 233 i art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 233 § 1 w zw. z art. 391 k.p.c., a także na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 418 § 1 i 2 k.c., powód wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymagał rozważenia zarzut naruszenia prawa procesowego jako rzutujący na możliwość oceny prawidłowości zastosowanego prawa materialnego. Prawidłowo ustalona podstawa faktyczna rozstrzygnięcia, należąca do materii procesowej, jest bowiem niezbędną przesłanką dokonania oceny prawnej rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym wyroku.

Powołany w kasacji w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3931 pkt 2 k.p.c. zarzut naruszenia art. 5 w zw. z art. 117 § 1 k.p.c., polegający na niepoinformowaniu powoda o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, ocenić należało jako bezzasadny. Do postępowania przed sądem pierwszej instancji zarzut ten, jak każdy inny zarzut kasacyjny, nie może się odnosić. Oceniając go w płaszczyźnie postępowania przed Sądem Apelacyjnym podnieść należy, iż wbrew twierdzeniom zawartym w kasacji, powód w postępowaniu apelacyjnym, podobnie jak i w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, przejawiał dużą aktywność procesową. Wnioski i zarzuty zawarte w składanych przez niego pismach, oparte są na powoływanych przepisach prawa. Nie można zatem przypisywać powodowi nieporadności. W kasacji nie zostało ponadto wykazane, że brak pouczenia przez Sąd Apelacyjny o możliwości złożenia przez powoda wniosku o ustanowienie przez sąd adwokata mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpoznawanej sprawie sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, orzekł bowiem o roszczeniu powoda, po uprzednim zbadaniu okoliczności i zarzutów podnoszonych przez powoda. Nie było zatem podstawy do uchylenia wyroku zaskarżonego apelacją. Sąd Apelacyjny nie naruszył więc art. 378 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2000 r. Sąd ten nie naruszył także powołanych w kasacji art. 233 § 1 w związku z art. 391 k.p.c., art. 382 i art. 328 § 2 k.p.c. Uzasadniając ten zarzut skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że materiał dowodowy nie został wszechstronnie rozważony, a dowolna jego ocena doprowadziła do bezpodstawnego przyjęcia, że powód nie wykazał szkody. Nie wykazał natomiast, aby ocena konkretnie wskazanych dowodów nastąpiła z przekroczeniem zasad logicznego wnioskowania, czy też doświadczenia życiowego. Zarzucając tej ocenie brak wszechstronności nie odwołał się do dowodów, które pomimo że zostały przeprowadzone, nie były przedmiotem oceny. Skarżący nie wykazał więc, że Sąd Apelacyjny, akceptując ocenę dowodów przeprowadzoną przez Sąd Okręgowy, przekroczył granicę wyznaczoną zasadą swobodnej oceny dowodów.

Dokonując oceny podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c.) pamiętać należało, iż konsekwencją uznania - tak jak w rozpoznawanej sprawie - bezzasadności podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania jest konieczność badania zarzutów w zakresie pierwszej z podstaw kasacyjnych wyłącznie w oparciu o stan faktyczny sprawy będący podstawą zaskarżonego orzeczenia. Żadne zatem błędy w ustaleniach faktycznych nie mogły być przedmiotem oceny Sądu Najwyższego, a ocena w zakresie zastosowanego prawa materialnego musiała być przeprowadzona na gruncie stanu faktycznego ustalonego przez oba orzekające Sądy.

Z ustaleń tych wynika, że pomiędzy twierdzoną przez powoda szkodą w postaci cierpień fizycznych i psychicznych związanych z przebytym leczeniem w wojsku, a wydanym orzeczeniem, w oparciu o które został powołany do wojska, brak jest związku przyczynowego. Cierpienia związane z leczeniem i utrata możliwości zarobkowania (szkoda), to skutek chorób, na które powód cierpiał już w okresie poprzedzającym wcielenie go do wojska. Brak odpowiedzialności pozwanego Skarbu Państwa za szkodę wskazaną przez powoda wynika więc nie z tego, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 418 k.c. (na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2001 r., Sk 18/00, Dz. U. Nr 145 z 2001 r., poz. 1638, który orzekł, że art. 418 k.c. jest niezgodny z art. 77 ust. 1 Konstytucji, artykuł 418 k.c. stracił moc z dniem 18 grudnia 2001 r.), lecz z tego, że pomiędzy działaniem - gdyby nawet uznać je za bezprawne - funkcjonariuszy państwowych, którzy wydali orzeczenie, a twierdzoną przez powoda szkodą brak jest normalnego związku przyczynowego, stanowiącego poza bezprawnością działania (zaniechania) funkcjonariusza państwowego przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, przesłankę odpowiedzialności z art. 417 § 1 k.c.

Z przytoczonych względów kasację, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, należało oddalić na podstawie art. 39312 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 102 w zw. z art. 39319 i art. 391 § 1 k.p.c., natomiast o kosztach nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym orzekł na podstawie § 21 i 23 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.