Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1211682

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 30 czerwca 1999 r.
III CKN 288/98

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN A. Wypiórkiewicz.

Sędziowie SN: B. Myszka, L. Walentynowicz (spraw.).

Sentencja

Sąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 1999 r. na rozprawie sprawy z powództwa Macieja C. przeciwko Gminie S. o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 20 listopada 1997 r. oddala kasację.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 24 czerwca 1997 r. Sąd Rejonowy ustalił, że powód Maciej C. wstąpił w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, położonego przy ulicy W. nr 1/9.

Z ustaleń sądowych wynikało, że najemcą tego lokalu był dziadek powoda Stanisław B., który zmarł 1 października 1996 r. Spadek po nim nabył w całości powód. W chwili śmierci najemcy nie było osób uprawnionych do wstąpienia po nim w stosunek najmu na podstawie art. 8 ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. W efekcie - zdaniem Sądu - Maciej C. stał się uprawnionym do lokalu z tytułu spadkobrania.

W następstwie apelacji pozwanej Gminy, Sąd Wojewódzki zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.

Sąd odwoławczy wskazał na bezsporny fakt zamieszkiwania powoda poza lokalem dziadka, czego konsekwencją był brak uprawnień Macieja C. do tego lokalu wynikających z treści art. 8 ustawy o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509).

W kasacji powód wniósł o zmianę wyroku odwoławczego przez oddalenie apelacji strony pozwanej.

Skarżący powołał się na naruszenie prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 k.p.c.) przez błędną wykładnię art. 922 § 1 k.c. oraz art. 8 ustawy o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych.

Powód zarzucił w szczególności pominięcie przez Sąd Wojewódzki skutków prawnych spadkobrania po Stanisławie B.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Najemca lokalu Stanisław B. zmarł w dniu 1 października 1996 r., po wejściu w życie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509), ale jeszcze przed jej nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. Nr 111, poz. 723). Z dniem 12 listopada 1994 r. przestał obowiązywać art. 691 k.c., a jego odpowiednikiem stał się art. 8 ustawy o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych, określający uprawnienia wymienionych w nim osób do wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy.

Sąd Wojewódzki trafnie zauważył, iż Maciej C. nie był uprawniony do wstąpienia w stosunek najmu po dziadku z mocy art. 8 cyt. ustawy, gdyż z nim bezspornie nie mieszkał, zatem żądanie ustalenia takich uprawnień nie mogło być uwzględnione w postępowaniu sądowym. Powód powołał się jednak na swoje uprawnienia spadkowe po Stanisławie B., potwierdzone w sprawie Ns 440/96 Sądu Rejonowego i z tych uprawnień wywodził legitymację do żądania ustalenia istnienia stosunku najmu (art. 189 k.p.c.).

Problem dziedziczenia prawa najemcy, wynikający z najmu lokalu mieszkali mieszkalnych, pojawił się po skreśleniu art. 691 k.c., gdy w art. 8 ustawy o najmie lokali - do czasu jego nowelizacji - nie przewidziano skutków braku osób uprawnionych do wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym najemcy. Na tym tle zarysowały się w literaturze przedmiotu dwa odmienne stanowiska. Powód podziela pogląd, wyrażony m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1996 r., III CZP 46/96 (OSNC 1996, z. 7-8, poz. 104), o dziedziczności najmu lokali mieszkalnych (art. 922 § 1 k.c.). Przy takim założeniu, gdy prawo najmu objęte jest sukcesją uniwersalną, wyłania się problem istnienia interesu prawnego przy żądaniu ustalenia stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.). Interes ten warunkuje dopuszczalność powództwa ustalającego; nie istnieje on w szczególności wówczas, gdy możliwe już jest wytoczenie powództwa o świadczenie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 1965 r., II CR 266/64 - OSPiKA 1966, z. 6-8, poz. 166). Jeżeli więc powód legitymuje się prawomocnym postanowieniem stwierdzającym nabycie spadku po zmarłym najemcy, a istnieją dalej idące środki jego ochrony prawnej (art. 222 k.c. w związku z art. 690 k.c. i art. 59 k.c.), to oddalenie powództwa z art. 189 k.p.c. przez Sąd Wojewódzki w konsekwencji odpowiadało prawu (art. 39312 k.p.c.).

Wypada zauważyć, iż jednostką samorządu terytorialnego wyposażoną w osobowość prawną jest gmina (art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym - tekst jedn. Dz. U. z 1996 r. Nr 13, poz. 74 ze zm.), dlatego pozwaną w tej sprawie jest Gmina.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.