Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2759525

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z dnia 15 listopada 2018 r.
III AUa 795/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Irena Mazurek (spr.).

Sędziowie: SA Barbara Gonera, del. SO Elżbieta Selwa.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na rozprawie sprawy z wniosku A. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w J. o ponowne ustalenie wartości kapitału początkowego i przeliczenie świadczenia na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 26 września 2017 r. sygn. akt IV U 710/16

I. zmienia częściowo pkt II zaskarżonego wyroku jak też poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. z dnia 30 czerwca 2016 r. w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcy A. C. prawo do przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia rentowego przy uwzględnieniu ww pw 58,62%, począwszy od 1 listopada 2015 r.,

II. w pozostałym zakresie apelację oddala,

III. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. na rzecz wnioskodawcy A. C. kwotę 30 zł (trzydzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 30 czerwca 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J., odmówił wnioskodawcy A. C. prawa do przeliczenia podstawy wymiaru pobieranego świadczenia rentowego, dochodzonego wnioskiem z dnia 13 listopada 2015 r. w trybie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 887). Powołując w podstawie prawnej decyzji art. 111 wyżej powołanej ustawy organ rentowy stwierdził, że brak jest podstaw do przeliczenia podstawy wymiaru renty wnioskodawcy ponieważ, na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz przy przyjęciu minimalnych wynagrodzeń za okres w którym nie zostało udokumentowane wynagrodzenie, ustalane nowe wskaźniki podstawy wymiaru są niższe od dotychczas ustalonego na poziomie 41,75%. Organ rentowy wyjaśniał przy tym, że za okresy zatrudnienia: od 10 września 1974 r. do 18 kwietnia 1975 r. od 2 maja 1977 r. do 10 lipca 1988 r. i od 3 listopada 1988 r. do 31 marca 1990 r. przyjęto kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Równocześnie decyzją z tej samej daty, po rozpoznaniu wniosku A. C. z dnia 13 listopada 2015 r.,

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaślan ponownie ustalił wartość kapitału początkowego wnioskodawcy na dzień 1 stycznia 1999 r. na kwotę 75 344,50 zł przy uwzględnieniu wskaźnika wysokości podstawy wymiaru hipotetycznej emerytury wynoszącego 40,64% obliczonego z kolejnych 10 lat kalendarzowych (lata 1989 - 1998), w miejsce dotychczas ustalonego także z ww. okresu na poziomie 33, 90%.

Wnioskodawca A. C. odwołał się od powyższych decyzji ZUS do Sądu Okręgowego w Krośnie, wnosząc o i ich zmianę poprzez uwzględnienie przy ponownym ustalaniu wysokości świadczenia rentowego jak i wartości kapitału początkowego jego faktycznych zarobków za okres od 2 maja 1977 r. do 10 lipca 1988 r. od 1 lipca 1988 r. do 30 października 1998 r. oraz za okres pracy w Czechosłowacji od 2 listopada 1990 r. do 30 grudnia 1990 r. kiedy to otrzymywał wynagrodzenie w koronach czeskich. Potwierdzeniem zaś powyższego miały być kserokopie kart wynagrodzeń za okres od 2 maja 1977 r. do 30 października 1998 r. jak też książka kontrolna w której wykazany został zarobek za okres pracy w Czechosłowacji.

W odpowiedzi na odwołania pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. wniósł o oddalenie żądań wnioskodawcy z braku dostatecznych podstaw faktycznych i prawnych, podkreślając, że za wskazywany przez wnioskodawcę okres od 2 maja 1977 r. do 10 lipca 1988 r. nie przyjęto zarobków z kart wynagrodzeń, a wynagrodzenie minimalne z uwagi na brak wyszczególnienia w tej dokumentacji płacowej płacy zasadniczej przy czym suma poszczególnych składników wynagrodzeń nie odpowiadała kwotom w kolumnie " płaca razem". Jednocześnie pozwany organ rentowy podnosił, że brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia wynagrodzenia osiągniętego przez wnioskodawcę w okresie jego pracy w Czechosłowacji, bo w tym względzie, stosownie do § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytur i rent (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 z późn. zm.), uwzględnia się jedynie tzw. wynagrodzenie zastępcze podstawionego pracownika, którego to odwołujący się nie wykazał.

Sąd Okręgowy w Krośnie, po rozpoznaniu odwołań A. C., wyrokiem z dnia 26 września 2017 r. (sygn. akt IV U 710/16);

- pkt I - zmienił zaskarżoną decyzję ZUS w przedmiocie ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego wnioskodawcy ustalając, że wskaźnik wysokości podstawy wymiaru hipotetycznej emerytury obliczony z lat 1978 - 1987 wynosi 71,57%,

- w pkt II zaś - oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego odmawiającej przeliczenia podstawy wymiaru renty.

Opierając się bowiem w zupełności na opinii powołanego do sprawy biegłego z zakresu rachunkowości i finansów (tak opinii głównej jak i opiniach uzupełniających, w tym także ustnych wyjaśnieniach biegłego), przy przyjęciu pełnej miarodajności tego dowodu osobowego, z ostateczna też aprobatą ZUS wyliczonych w oparciu o karty zarobkowe wnioskodawcy wynagrodzeń za okres od 2 maja 1977 r. do 10 lipca 1988 r. Sąd Okręgowy w Krośnie ustalił, że najbardziej korzystny dla wnioskodawcy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru hipotetycznej emerytury służący do ponownego ustalenia wartości kapitału początkowego wynosi 71,57%, przy jego obliczaniu z dziesięciu lat kalendarzowych 1978 - 1987, w miejsce dotychczas ustalonego na poziomie 33, 90% z lat 1989 - 1998. Z kolei przyjęty do ustalenia wysokości świadczenia rentowego A. C. wskaźnik wysokości podstawy wymiaru 41,75% (obliczony z dziesięciu kolejnych lat 1991 - 2000) jest prawidłowy i nie może ulec zwiększeniu. Jednocześnie sąd pierwszej instancji - w ślad za stanowiskiem pozwanego ZUS - podkreślał, że w przypadku wykazania przez wnioskodawcę wynagrodzenia zastępczego za okres jego pracy w Czechosłowacji wskaźnik ten może ulec zmianie. W podstawie prawnej wyroku powołany został art. 47714 § 1 i § 2 k.p.c.

Wyrok Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 26 września 2017 r. zaskarżony został przez wnioskodawcę A. C., który w lakonicznej co do swej treści apelacji z dnia 24 października 2017 r. zarzucał, że nieuzasadnione jest nieuwzględnienie jego zarobków za okres pracy na terenie Czechosłowacji, bo wszystkie posiadane przez niego dokumenty na ten okres zatrudnienia zostały przedłożone, a on nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia o wynagrodzeniu zastępczym, bo zakład pracy został zlikwidowany.

Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J.,w pisemnej odpowiedzi na apelację z dnia 9 listopada 2017 r., wniósł o jej oddalenie przy obciążeniu skarżącego poniesionymi kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym wg norm przepisanych, podkreślając prawidłowość rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpoznając apelację wnioskodawcy A. C., zważył co następuje;

Przede wszystkim już na wstępie podkreślić należy, że w aktualnym modelu apelacji pełnej, sąd drugiej instancji jer sądem in meriti rozpoznającym sprawę niejako na nowo (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Ta uwaga jest zaś o tyle istotna, że działający bez fachowego pełnomocnika wnioskodawca, nie formułuje w apelacji w sposób prawidłowy zarzutów zaskarżenia, gdy tymczasem dla Sądu Apelacyjnego oczywistym jest, iż w świetle poczynionych przez sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych dotyczących zweryfikowanych opinią biegłego wysokości wynagrodzeń wnioskodawcy z kart zarobkowych za okres od 2 maja 1977 r. do 10 lipca 1988 r., zaskarżony wyrok w części dotyczącej odmowy przeliczenia podstawy wymiaru świadczenia rentowego A. C. wydany został z naruszeniem prawa materialnego tj. art. 111 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), przez odmowę jego zastosowania. Tak więc choć oczywiście zgodzić się z sądem pierwszej instancji przyjdzie (oddalając tym samym w tym zakresie zarzuty zaskarżenia, na podstawie art. 385 k.p.c.- pkt II sentencji wyroku tut.

Sądu), że brak możliwości prawnych do uwzględnienia wynagrodzenia wnioskodawcy z okresu jego zatrudnienia w Czechosłowacji od 2 listopada 1988 r. do 31 grudnia 1990 r. w koronach czeskich przeliczonych następnie na złote polskie wg kursu bankowego, o co wnosił odwołujący, bo w tym zakresie jedynie możliwe jest uwzględnienie tzw. wynagrodzenia zastępczego podstawionego pracownika stosownie do § 10 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 kwietnia 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru emerytury i rent (tekst jedn.: Dz. U. z 1989 r. Nr 11, poz. 63 z późn. zm.), a takiego wynagrodzenia odwołujący się nie zaoferował, to jednak Sąd Okręgowy w Krośnie rozpoznając sprawę stracił zupełnie z pola widzenia przewidzianą w powołanym wyżej przepisie art. 111 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalno-rentowej możliwość przeliczenia podstawy wymiaru renty wnioskodawcy na podstawie wynagrodzeń z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu jego ubezpieczenia. Dziwić to tym bardziej musi, w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji wystąpił do pozwanego organu rentowego o przedłożenie stosownego w tym względzie symulacyjnego wyliczenia (v. k- 75-77), które wykazało, że obliczony tym sposobem wskaźnik wysokości podstawy wymiaru świadczenia (już przy zaakceptowanej przez ZUS korekcie wynagrodzeń wnioskodawcy z kart zarobkowych, co dodatkowo potwierdza decyzja ZUS z dnia 10 listopada 2017 r. o ponownym ustaleniu kapitału początkowego, wykonująca pkt I zaskarżonego wyroku - v. k 19 akt kapitałowych) wyniósł 58,62% podczas gdy ten dotychczas przyjmowany do ustalenia wysokości renty wynosił 41,75%. Tym samym zaistniała przewidziana w powołanym przepisie przesłanka do ponownego ustalenia wysokości renty odwołującego się, skoro wskaźnik wysokości podstawy wymiaru z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu okazał się być wyższy od poprzednio obliczonego.

Mając więc powyższe na uwadze sąd odwoławczy dokonał stosownej korekty zaskarżonego wyroku (pkt I sentencji wyroku tut. Sądu),stosownie do dyspozycji art. 386 § 1 k.p.c. Końcowy wynik sprawy uzasadniał z kolei obciążenie pozwanego organu rentowego poniesionymi przez wnioskodawcę w postępowaniu apelacyjnym kosztami procesu w kwocie 30 zł, stanowiącej opłatę sądową od apelacji, o czym orzeczono jak w pkt III sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., mając na względzie brzmienie art. 109 § 1 zdanie drugie k.p.c.

Na koniec nasuwa się jedynie uwaga natury ogólnej, że w tego rodzaju sprawach, znający z założenia prawo sąd, nie powinien wyręczać się opinią biegłego, tym bardziej w sytuacji gdy - jak wykazała to przedmiotowa sprawa - biegły z zakresu rachunkowości i finansów nie ma dostatecznej wiedzy o obowiązujących przepisach emerytalno-rentowych, a zlecenia opracowania opinii sądu były też niejasne.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.