Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2685552

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 20 kwietnia 2018 r.
III AUa 679/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Bożena Lasota.

Sędziowie: SA Aleksandra Tobiasz-Skrzypek, SO del. Marzena Wasilewska (spr.).

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2018 r. w Warszawie sprawy (...) Spółki z o.o. w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o wydanie pisemnej interpretacji na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w G. od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2016 r. sygn. akt XIV U 3434/15

I. oddala apelację;

II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. na rzecz (...) Spółki z o.o. w W. kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w instancji odwoławczej.

Uzasadnienie faktyczne

(...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. złożyła odwołanie od decyzji nr (...) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z 17 września 2015 r., w której organ rentowy na podstawie art. 10 ust. 1 i ust. 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015, poz. 584 ze zm.) w związku z art. 83d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121), uznał za nieprawidłowe stanowisko zawarte we wniosku (...) Sp. z o.o. z dnia 24 lipca 2015 r., w części dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym przez cudzoziemców zatrudnionych przez polskiego przedsiębiorcę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy o pracę.

Odwołujący się wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że zatrudnieni na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej obywatele Białorusi, Mołdawii, Rosji i Nepalu, których pobyt nie ma charakteru stałego nie podlegają ubezpieczeniom społecznym na zasadach określonych ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu według norm przepisanych.

Odwołujący zarzucił organowi rentowemu:

1) naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez przyjęcie, że wymienione w art. 5 ust. 2 przesłanki niepodlegania ubezpieczeniom społecznym tj. posiadanie statusu cudzoziemca, pobyt niemający charakteru stałego, zatrudnienie w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych muszą być spełnione łącznie;

2) naruszenie przepisu art. 10 ust. 7 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez pozostawienie bez rozpatrzenia wniosku odwołującego bez rozpoznania w części odnoszącej się do osób, z którymi spółka zawarła umowę zlecenia i potraktowania tego jako odrębny stan faktyczny, wymagający wniesienia dodatkowej opłaty.

W uzasadnieniu stanowiska odwołujący się wskazał, że w jego opinii interpretacja art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych musi prowadzić do wniosku, że obejmuje on dwa różne stany faktyczne. Pierwszy dotyczący zatrudnienia na obszarze RP obywateli państw obcych, których pobyt nie ma charakteru stałego, a drugi dotyczący obywateli państw obcych, którzy zatrudnieni są w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych. Zakresem podmiotowym art. 5 ust. 2 u.s.u.s. z 1998 r. są objęci zarówno obywatele państw obcych zatrudnieni w placówkach wymienionych w tym przepisie (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej), jak również obywatele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego. Odwołujący się wskazał, że takie rozumienie powołanego przepisu jest utrwalone w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który uważa, że brak jest podstaw do uznania, że użycie w tym przepisie spójnika "i" wskazuje na koniunkcję oznaczającą wymóg łącznego spełnienia dwóch przesłanek niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przez obywateli państw obcych. (odwołanie - k. 2-6 a.s.)

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz pozwanego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem określonych. W uzasadnieniu wskazano, że w decyzji nr (...) z 17 września 2015 r. organ rentowy uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe. Jak bowiem stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r., poz. 121) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają z zastrzeżeniem art. 8 i 9 osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. Ustawa w zakresie wskazania podmiotów podlegających ubezpieczeniom społecznym nie posługuje się kryterium obywatelstwa, czy miejsca pobytu lub zamieszkania. Oznacza to, że obowiązkiem ubezpieczenia społecznego objęci są również cudzoziemcy, jeżeli spełniają warunki podlegania tym ubezpieczeniom określone ustawą. Jedynie ratyfikowana umowa międzynarodowa jako prawo nadrzędne może wykluczyć stosowanie polskich przepisów o ubezpieczeniach społecznych do obywateli państwa będącego stroną umowy. (odpowiedź na odwołanie - k. 10 a.s.)

Wyrokiem z dnia 8 marca 2016 r. Sąd Okręgowy w Warszawie XIV Wydział Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uznał za prawidłowe stanowisko wnioskodawcy (...) Sp. z o.o. w W. zawarte we wniosku złożonym w dniu 7 sierpnia 2015 r. polegające na przyjęciu, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym obywatele Białorusi, Mołdawii, Rosji i Nepalu, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, zatrudnieni przez polskiego przedsiębiorcę na podstawie umowy o pracę; w pozostałym zakresie odwołanie oddalił oraz zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 7 sierpnia 2015 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku wpłynął wniosek (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. z 24 lipca 2015 r. o wydanie pisemnej interpretacji w trybie art. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. We wniosku opisano następujący stan faktyczny:

Wnioskodawca wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą jako podwykonawca dla innych firm. W celu świadczenia usług zatrudnia na podstawie umów o pracę lub umów zlecenia osoby niebędące obywatelami Polski ani państw trzecich będących członkami UE. Z reguły są to osoby z Białorusi, Mołdawii, Rosji czy Nepalu. Osoby te zatrudniane są na czas określony. Z państwami, których obywatelstwo posiadają dane osoby brak jest zawartych umów międzynarodowych regulujących kwestie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Pobyt tych osób na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter przejściowy, bowiem osoby te nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z zamiarem stałego pobytu. Nie posiadają oni zezwolenia na pobyt stały, tylko wizy na czas określony bądź karty tymczasowego pobytu. Osoby te po wykonaniu określonej pracy kończą zatrudnienie w Spółce i wracają do krajów ojczystych.

W opinii wnioskodawcy, osoby niebędące obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej, których pobyt na terenie Polski nie ma charakteru stałego, mimo zatrudnienia na podstawie umowy rodzącej co do zasady obowiązek ubezpieczenia społecznego, nie podlegają tym ubezpieczeniom z tego tytułu. Do osób tych zastosowanie ma przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zgodnie z którym nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Powyższe, zdaniem wnioskodawcy, prowadzi do wniosku, że art. 5 ust. 2 ustawy systemowej, poprzez użycie w nim spójnika "i", stanowi koniunkcję (złączenie) dwóch zdań, odnoszących się do niezależnych od siebie dwóch kategorii określonych w nim osób, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (ci, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i ci, którzy są zatrudnieni w wymienionych placówkach niezależnie od charakteru pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej). Powinien być on zatem odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie po pierwsze - obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i po drugie - obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu (wyrok SN z dnia 28 maja 2008 r. OSNP 2009/17-18/243 sygn. akt I UK 303/07). Oznacza to, że jeżeli brak jest umów międzynarodowych z państwami, obywatelstwo których posiadają zatrudnieni cudzoziemcy niebędący obywatelami państw członkowskich UE, to nie podlegają oni obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. (wniosek - k. 16-17 a.r.)

Decyzją z 17 września 2015 r. o nr 388 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku uznał za nieprawidłowe stanowisko zawarte we wniosku (...) Sp. z o.o. z dnia 24 lipca 2015 r. w części dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym przez cudzoziemców zatrudnionych przez polskiego przedsiębiorcę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy o pracę. Organ rentowy zaznaczył, że interpretacja odnosi się jedynie do cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Będący przedmiotem rozpoznania wniosek dotyczy również cudzoziemców świadczących pracę na podstawie umowy zlecenia, jednak nie został opłacony w tym zakresie.

Organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym nie posługuje się kryterium obywatelstwa czy np. miejsca zamieszkania lub pobytu. Oznacza to, że obowiązkiem ubezpieczeń społecznych są objęci także cudzoziemcy, o ile spełniają warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym, a tak jest, gdy z cudzoziemcem zostaje zawarta umowa o pracę. Istotnym dla objęcia obowiązkiem ubezpieczeń społecznych jest więc:

- fakt zawarcia z polskim podmiotem np. umowy o pracę, czyli umowy rodzącej zgodnie z przepisami obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz

- wykonywanie pracy w ramach tej umowy na obszarze Polski.

Jedynie ratyfikowana umowa międzynarodowa, jako prawo nadrzędne, może wykluczyć zastosowanie polskich przepisów w tym zakresie. W opisanym stanie faktycznym taka sytuacja jednak nie zachodzi.

Organ rentowy wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przywoływanym przez wnioskodawcę, nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w tej ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Wymienione warunki powinny być spełnione łącznie, tzn.:

-osoba ta jest cudzoziemcem,

-jej pobyt w Polsce nie może mieć charakteru stałego,

-jest zatrudniona w obcym przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych.

Taka sytuacja, jak wynika z opisu stanu faktycznego, nie zachodzi w ocenie organu rentowego w opisanym przypadku.

Na marginesie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zauważył, iż wbrew twierdzeniom wnioskodawcy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Mołdawii została zawarta umowa o ubezpieczeniu społecznym. Została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej dnia 27 października 2014 r. Wskazana umowa reguluje między innymi kwestie ustawodawstwa, jakiemu podlega osoba zatrudniona na terenie jednej ze stron umowy. (decyzja - k. 27-29 a.r.)

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła spółka (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W., wszczynając tym samym niniejsze postępowanie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W ocenie Sądu, odwołanie Spółki zasługiwało w części na uwzględnienie.

Sąd powołał się na treść art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, który stanowi, że przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Zgodnie natomiast z art. 83 d ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2013r., Zakład wydaje interpretacje indywidualne, o których mowa w art. 10 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz podstawy wymiaru tych składek.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami.

Sąd wyjaśnił, że wyjątkiem od ogólnej zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej jest art. 5 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy, zgodnie z którym nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Zdaniem Sądu, przepis powyższy przy uwzględnieniu wykładni dokonanej przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroków z 17 stycznia 2007 r., (sygn. akt I UK 225/06), z 28 maja 2008 r., (sygn. akt I UK 303/07) i z 6 stycznia 2009 r. (sygn. akt II UK 116/08) powinien być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom określonym w ustawie po pierwsze, obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Polski nie ma charakteru stałego i po drugie, obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu. W konsekwencji oznacza to, że zakresem podmiotowym art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są objęci zarówno obywatele państw obcych zatrudnieni w placówkach wymienionych w tym przepisie (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej), jak również obywatele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile tylko ich pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego.

Sąd Okręgowy podzielił pogląd prawny zawarty w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 2008 r., I UK 303/07, zgodnie z którym interpretacja art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie daje podstaw do uznania, że poprzez użycie w nim spójnika "i" zawiera on koniunkcję oznaczającą wymóg łącznego spełnienia dwóch przesłanek niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przez obywateli państw obcych.

Zdaniem Sądu, skoro pobyt pracowników niebędących obywatelami Polski ani państw trzecich będących członkami UE na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, to nie podlegają oni ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie systemowej i stąd nie ma obowiązku opłacenia składek na te ubezpieczenia.

Sąd powołał się również na wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 2012 r. (sygn. akt II BU 2/12), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że obywatele obcych państw nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia w Polsce, jeśli ich pobyt na terenie naszego kraju nie ma charakteru stałego. Z kolei w wyroku z dnia 28 maja 2008 r. (sygn. I UK 303/07) Sąd Najwyższy wskazał, iż z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) nie wynikało przed dniem 1 maja 2004 r. wymaganie łącznego spełnienia przez obywatela państwa obcego przesłanki braku stałego charakteru pobytu na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej i warunku zatrudnienia w placówkach wymienionych w tym przepisie.

Przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymieniając dwie kategorie osób, które nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w tej ustawie, w części końcowej zawiera zastrzeżenie w brzmieniu: "chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej". Ewentualnego rozstrzygnięcia sytuacji prawnej należy zatem poszukiwać w umowach międzynarodowych.

Sąd wskazał, że spośród wymienionych we wniosku o interpretację państw, została zawarta jedynie umowa pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Republiką Mołdawii z dnia 27 października 2014 r. o ubezpieczeniu społecznym. Umowa ta nie reguluje jednak kwestii związanych z przedmiotem niniejszego rozpoznania. Zakres przedmiotowy umowy obejmuje bowiem: emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty rodzinne, jednorazowe odszkodowania oraz renty z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na zasadzie art. 47714 § 2 k.p. c., zmienił zaskarżoną decyzję (pkt 1 wyroku) i uznał za prawidłowe stanowisko wnioskodawcy (...) Sp. z o.o. w W. zawarte we wniosku złożonym w dniu 7 sierpnia 2015 r. polegające na przyjęciu, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym obywatele Białorusi, Mołdawii, Rosji i Nepalu, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, zatrudnieni przez polskiego przedsiębiorcę na podstawie umowy o pracę.

Odnosząc się do kwestii pozostawienia przez organ rentowy bez rozpoznania wniosku odwołującego w części dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym przez cudzoziemców zatrudnionych przez polskiego przedsiębiorcę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy zlecenia, Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 10 ust. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, wniosek o wydanie interpretacji podlega opłacie w wysokości 40 zł, którą należy wpłacić w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku. W razie nieuiszczenia opłaty w terminie wniosek pozostawia się bez rozpatrzenia. W przypadku wystąpienia w jednym wniosku o wydanie interpretacji odrębnych stanów faktycznych lub zdarzeń przyszłych pobiera się opłatę od każdego przedstawionego we wniosku odrębnego stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego (art. 10 ust. 7 ww. ustawy).

Sąd zaznaczył, że w niniejszej sprawie wnioskodawca wskazał we wniosku o interpretację z dnia 24 lipca 2015 r. iż "w celu świadczenia usług zatrudnia na podstawie umów o pracę lub umów zlecenia osoby (...)". W ocenie Sądu, opisany stan faktyczny dotyczy zatem zarówno cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umowy o pracę jak i cudzoziemców zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia i są to stany faktyczne wymagające odrębnego rozstrzygnięcia na gruncie różnych przepisów. W związku z tym zasadnie organ rentowy, w sytuacji uiszczenia przez odwołującego opłaty w wysokości 40 zł, pozostawił wniosek bez rozpatrzenia w części nieopłaconej tj. dotyczącej podlegania ubezpieczeniom społecznym przez cudzoziemców zatrudnionych przez polskiego przedsiębiorcę na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy zlecenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił odwołanie w pozostałym zakresie na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 47714 § 1 k.p.c. (pkt 2 wyroku).

W punkcie 3 wyroku, rozstrzygając o kosztach postępowania, Sąd na zasadzie art. 100 k.p.c. zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania.

Powyższy wyrok zaskarżył w całości apelacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, to jest naruszenie przepisu art. 5 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity- Dz. U. z 2015 r, poz. 121) przez uznanie za prawidłowe stanowiska wnioskodawcy (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., zawartego we wniosku złożonym w dniu 7 sierpnia 2015 r., polegającego na przyjęciu, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym obywatele Białorusi, Mołdawii, Rosji i Nepalu, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, zatrudnieni przez polskiego przedsiębiorcę na podstawie umowy o pracę.

Wskazując na powyższe, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz obciążenie wnioskodawcy kosztami postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Organ wskazał, że przepis art. 5 ust. 2 ustawy systemowej stanowi, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

Organ podkreślił, że wskazany przepis zawiera koniunkcję "i" wskazującą, że obydwa warunki niepodlegania obcokrajowców polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych, to jest: 1. niestały charakter pobytu w Polsce i 2. zatrudnienie w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych - powinny być spełnione łącznie.

Organ podniósł, że Sąd Najwyższy w przywołanym przez Sąd pierwszej instancji wyroku stwierdza, że "art. 5 ust. 2 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych powinien być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie po pierwsze - obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i po drugie - obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu. W konsekwencji oznacza to, że zakresem podmiotowym art. 5 ust. 2 ustawy systemowej są objęci zarówno obywatele państw obcych zatrudnieni w placówkach wymienionych w tym przepisie (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej) jak również obywatele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile tylko ich pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie miał charakteru stałego".

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie podzielił argumentacji sądu, który wyklucza fakt, iż poprzez użycie w przepisie art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych spójnika "i" ustawodawca zawarł koniunkcję oznaczającą wymóg łącznego spełnienia dwóch przesłanek niepodlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych przez obywateli państw obcych. Organ podkreślił, że ustawodawca świadomie posłużył się spójnikiem "i", który w logice praktycznej jest traktowany właśnie jako koniunkcyjny.

Zdaniem organu, gdyby wolą ustawodawcy nie było spełnienie obu przesłanek łącznie, ustawodawca posłużyłby się innym spójnikiem np. "lub" (albo wyliczeniem w punktach).

Organ wskazał, że ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stoi na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, rasę, pochodzenie etniczne, narodowość, stan cywilny oraz stan rodzinny. Zasada równego traktowania dotyczy w szczególności:

1) warunków objęcia systemem ubezpieczeń społecznych;

2) obowiązku opłacania i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne;

3) obliczania wysokości świadczeń;

4) okresu wypłaty świadczeń i zachowania prawa do świadczeń.(art. 2a ust. 1 i 2 ustawy).

Przepisy ustawy należy więc interpretować w sposób, który będzie pozostawał w zgodzie z powyżej wskazaną naczelną zasadą polskiego systemu ubezpieczeń społecznych. W szczególności zasadą powyższą powinien być objęty przepis dotyczący podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przez pracowników, czyli art. 6 ust. w pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ powołał się na treść art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl którego obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu oraz rentowym podlegają osoby, które na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej są pracownikami. Definicję pracownika na gruncie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera art. 8 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2a tej ustawy.

Organ podniósł, że zasadniczo za pracownika uznaje się osobę pozostającą w stosunku pracy. Co istotne, przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 nie dokonuje jakiegokolwiek zróżnicowania sytuacji pracownika ze względu na takie kryteria jak obywatelstwo czy też charakter pobytu cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższe oznacza, iż każda osoba pozostająca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w stosunku pracy podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Zasada ta dotyczy więc także obcokrajowców, w tym tych, których pobyt w Polsce nie ma charakteru stałego. Ewentualne wyjątki od wskazanej zasady wynikają jedynie z wiążących Polskę umów międzynarodowych bądź z ustawodawstwa Unii Europejskiej (kwestie związane z ustaleniem właściwego ustawodawstwa na gruncie przepisów koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w UE).

Organ wskazał, że kolejną kategorię osób wyłączoną z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, ustanawia art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który obejmuje obywateli państw obcych czasowo przebywających na terytorium RP i zatrudnionych w obcych placówkach dyplomatyczno -konsularnych. Przedmiotowe wyłączenie dotyczy tych obywateli państw obcych przebywających czasowo na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i zatrudnionych w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, wobec których - co do zasady - umowy międzynarodowe stanowią o niepodleganiu ubezpieczeniu państwa, w którym pełnią swą misję (por. uwagi do art. 8 ust. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W wypadku odmiennych postanowień umów międzynarodowych osoby te mogą podlegać polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych na takich samych zasadach, jak obywatele polscy, (tak: uwaga 10 Komentarza do art. 5 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - red. Beata Gudowska, Jolanta Strusińska-Żukowska; Wydawnictwo C.H. Beck, 2011).

Organ wskazał, że przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, iż nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w tej ustawie obywatele państw obcych, których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego i którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, chyba że umowy międzynarodowe stanowią inaczej.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G., aby możliwe było skorzystanie z przewidzianego wyłączenia konieczne jest łączne spełnienie przez daną osobę następujących warunków:

-osoba ta jest cudzoziemcem,

-jej pobyt w Polsce nie ma charakteru stałego,

-jest zatrudniona w obcym przedstawicielstwie dyplomatycznym, urzędzie konsularnym, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych.

Nie spełnienie przez daną osobę, któregokolwiek z powyższych wymogów oznaczać będzie, iż osoba ta z tytułu zatrudnienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej winna podlegać ubezpieczeniom społecznym na zasadach ogólnych (a więc tak jak obywatele polscy), chyba że umowa międzynarodowa ratyfikowana przez Rzeczpospolitą Polską stanowi inaczej. Wbrew temu, co twierdzi Sąd Okręgowy w Warszawie, w ocenie Zakładu nie sposób przyjąć, iż już spełnienie przez cudzoziemca jednego wymogu w postaci braku stałego pobytu na terytorium Polski miałoby być wystarczającą przesłanką do zwolnienia takiej osoby z podlegania ubezpieczeniom społecznym w Polsce.

Zdaniem organu, przeciwko takiemu rozumowania przemawia kilka argumentów:

Po pierwsze, literalne brzmienie treści art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który posługuje się kwantyfikatorem "i" oznaczającym koniunkcję, a więc konieczność łącznego spełnienia obu przesłanek przewidzianych tym przepisem. Jako pozbawione uzasadnienia prawnego, a także wbrew zasadom logiki formalnej uznać należy twierdzenie, iż wskazany przepis tworzy dwie niezależne od siebie kategorie określonych w nim osób, które obowiązkowi ubezpieczeń społecznych nie podlegają.

Po wtóre, dopuszczenie przeciwnego poglądu oznaczałoby, iż podważeniu uległoby domniemanie racjonalności ustawodawcy, który poprzez takie a nie inne ukształtowanie treści danego przepisu zmierza do osiągnięcia konkretnego celu, który uznaje za istotny i pozostający w zgodzie z nadrzędnymi zasadami, którym dany akt prawny hołduje. Obalenie tego domniemanie, choć hipotetycznie możliwe, musiałoby znaleźć racjonalne uzasadnienie, którego, w ocenie Zakładu, nie sposób się doszukać. Co więcej, wymagałoby to postawienia ustawodawcy zarzutu naruszenia podstawowych zasad legislacji przy tworzenia przepisów prawa. Zgodnie bowiem z § 56 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2002 r., Nr 100, poz. 908) "w obrębie artykułu (ustępu) zawierającego wyliczenie wyróżnia się dwie części: wprowadzenie do wyliczenia oraz punkty. Wyliczenie może kończyć się częścią wspólną, odnoszącą się do wszystkich punktów. W obrębie punktów można dokonać dalszego wyliczenia, wprowadzając litery. W obrębie liter można dokonać kolejnego wyliczenia, wprowadzając tiret." W sytuacji więc, gdyby celem ustawodawcy było dokonanie rozróżnienia dwóch grup ubezpieczonych w obrębie danego artykułu, to uczyniłby to, poprzez wyliczenie dokonane w formie punktów, tak jak zresztą czyni to w innych miejscach ustawy systemowej - przykładowo w art. 8 ust. 6 ustawy.

Organ podkreślił, że przepis art. 5 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych winien podlegać ścisłej interpretacji. Także zastosowanie wykładni systemowej względem tego przepisu prowadzi do identycznego rezultatu. Celem ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest bowiem powszechne objęcie ubezpieczeniami społecznymi osób świadczących pracę w oparciu o taką umowę, która stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych.

Wyłączenie z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym cudzoziemców, którzy zatrudnieni są na terenie Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy o pracę tylko z tego powodu, iż osoby te nie mają tutaj stałego pobytu (w sytuacji gdy okoliczność ta pozostaje bez znaczenia prawnego na gruncie art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) prowadziłoby do dużego wyłomu w systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem organu, taka interpretacja godziłaby w Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i w niczym nieusprawiedliwiony sposób prowadziłaby do dyskryminacji osób posiadających obywatelstwo polskie i stałe miejsce zamieszkania w kraju. Organ wskazał, że przy wzrastającej liczbie cudzoziemców podejmujących zatrudnienie w Polsce, zagrożeniem jest interpretacja przepisu art. 5 ust. 2. zaprezentowana przez Sąd Okręgowy w Warszawie w zaskarżonym wyroku.

Powołując się na powyższą argumentację, organ wniósł o uwzględnienie apelacji.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje i uznaje za własne ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy oraz podziela argumentację prawną przedstawioną przez ten Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Odnosząc się do sformułowanego przez skarżącego zarzutu naruszenia prawa materialnego, wskazać należy, że zarzut ten w ocenie Sądu Apelacyjnego nie może zostać uznany za trafny i doprowadzić do zamierzonego przez skarżącego skutku.

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma treść art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442, dalej jako: ustawa systemowa), zgodnie z którym obowiązkiem ubezpieczenia są objęci zarówno obywatele państw obcych zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych (niezależnie od charakteru ich pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej), jak również obywatele państw obcych niezatrudnieni w takich placówkach, o ile ich pobyt na terenie Rzeczypospolitej Polskiej ma charakter stały.

W podstawach apelacji odwołano się do art. 5 ust. 2 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej. Pierwszy z powołanych przepisów ustawy systemowej stanowi wyjątek od reguły, że zatrudnianie pracowników na podstawie umowy o pracę - w pewnych wypadkach - nie rodzi obowiązku ubezpieczenia. Regulacja art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej zakłada, że obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów.

W niniejszej sprawie spór między stronami sprowadzał się do wykładni art. 5 ust. 2 ustawy systemowej. Treść tej normy, obejmuje dwie sytuacje. W obu przypadkach chodzi o obywateli państw obcych, którzy są zatrudnieni w obcych przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych, misjach, misjach specjalnych lub instytucjach międzynarodowych, albo których pobyt na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego.

Dokonując wykładni art. 5 ust. 2 ustawy emerytalnej należy wskazać na utrwalony w orzecznictwie pogląd, że z treści tego przepisu nie wynika wymóg łącznego spełnienia przez obywatela państwa obcego przesłanki braku stałego charakteru pobytu na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej i warunku zatrudnienia w placówkach wymienionych w tym przepisie. (tak: Sąd Najwyższy w niepublikowanym wyroku z 28 maja 2008 r., I UK 303/07).W uzasadnieniu powołanego orzeczenia wskazano, że wykładnia art. 5 ust. 2 ustawy systemowej nie daje podstaw do uznania, że użycie w tym przepisie spójnika "i" wskazuje na koniunkcję oznaczająca wymóg łącznego spełnienia dwóch przesłanej niepodlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego przez obywateli państw obcych (ci, którzy spełniają po pierwsze - warunek braku stałego charakteru pobytu na obszarze Państwa Polskiego i po drugie - warunek zatrudnienia w wymienionych w przepisie placówkach).

Prezentowana przez Sąd Najwyższy wykładnia prowadzi do wniosku, że art. 5 ust. 2 ustawy systemowej, poprzez użycie w nim spójnika "i", stanowi koniunkcję (złączenie) dwóch zdań, odnoszących się do niezależnych od siebie dwóch kategorii określonych w nim osób, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Powinien on być odczytywany w ten sposób, że nie podlegają ubezpieczeniom społecznym określonym w ustawie zarówno obywatele państw obcych, których pobyt na terenie Rzeczypospolitej Polskiej nie ma charakteru stałego, jak również obywatele państw obcych, którzy są zatrudnieni w placówkach wymienionych w drugim członie tego przepisu. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2007 r., I UK 225/06-OSNP 2008 nr 3-4, poz. 46).

Mając na uwadze powyższe rozważania, w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował art. 5 ust. 2 ustawy systemowej.

W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną.

O kosztach zastępstwa prawnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804)

Określając wysokość kosztów zastępstwa prawnego, Sąd Apelacyjny przyjął, że sprawa o wydanie interpretacji w trybie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej jest sprawą o charakterze majątkowym. Ustalenie wartości przedmiotu sporu powinno być dokonane na podstawie treści wniosku przedsiębiorcy występującego o interpretację. Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 marca 2015 r., sygn. akt II UZ 1/15. W niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu została określona przez organ rentowy na kwotę 10.000 zł, bez wykazania sposobu wyliczenia tej kwoty. Natomiast odwołująca się spółka wskazała, że wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi kwota 4964,40 zł jako równowartość miesięcznych składek na poszczególne ubezpieczenia obliczonej od minimalnej podstawy wymiaru składek z umowy o pracę za okres 12 miesięcy (412,20 x 12 miesięcy). Organ rentowy po zapoznaniu się ze sposobem określenia wartości przedmiotu zaskarżenia przez wnioskodawcę, ograniczył się do podtrzymania swojego stanowiska w przedmiocie ustalenia wartości na kwotę 10.000 zł bez dodatkowych wyjaśnień co do metody wyliczenia tej kwoty.

Z tych względów Sąd Apelacyjny orzekając o kosztach zastępstwa prawnego wziął pod uwagę treść powołanych wyżej rozporządzeń, przyjmując jednocześnie wartość przedmiotu sporu określoną przez wnioskodawcę w piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2018 r.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.