III AUa 57/17, Instytucja przekazania do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2649753

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2018 r. III AUa 57/17 Instytucja przekazania do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Renata Szelhaus (spr.).

Sędziowie: SA Ewa Stryczyńska, SO del. Sylwia Kulma.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. w Warszawie sprawy A. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie o wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2016 r. sygn. akt VII U 125/15 uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r. znak: (...) i sprawę przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

A. G. w dniu 22 grudnia 2014 r.. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r., znak: (...) w przedmiocie ustalenia wysokości nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Odwołująca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych poprzez zobowiązanie jej do opłacenia składek z tytułu ubezpieczenia społecznego, ubezpieczenia zdrowotnego i Funduszu Pracy skoro obowiązek ten wygasł w dniu 2 sierpnia 2006 r. z dniem opuszczenia przez nią kraju i całkowitego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. (k. 2-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie.

Wyrokiem z dnia 6 października 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że zwolnił A. G. z obowiązku spłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 1 września 2006 roku do dnia 30 czerwiec 2007 roku, ustalając, że w/w okresie A. G. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia poza rolniczej działalności gospodarczej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej pod firmą "(...)" od dnia 18 stycznia 1999 r. Zgodnie z zaświadczeniem wydanym przez Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 8 grudnia 2014 r., odwołująca wykreśliła wpis z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1 czerwca 2007 r. (k. 5 a.s.). Ubezpieczona w dniu 2 czerwca 2006 r. zwróciła się do (...) Ośrodku (...) nr (...) "(...)" z prośbą o udzielenie bezpłatnego urlopu w terminie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. (k. 66 a.s.). Odwołująca w dniu 28 sierpnia 2006 r. dokonała dwukrotnie wypłat z (...) BANK UK / (...) GB kwot w wysokości 40 GBP i 20 GBP, co stanowiło odpowiednio kwoty 238,94 złotych i 119,23 złotych (k. 6 i 7 a.s.). Ubezpieczona w dniu 13 lipca 2007 r. zwróciła się do (...) Ośrodku (...) nr (...) "(...)" z prośbą o udzielenie bezpłatnego urlopu w terminie od dnia 1 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. (k. 67 a.s.). Wnioskodawczyni zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 2006 r. wysyłając stosowne pismo do Urzędu Dzielnicy Warszawa Praga-Południe, ponieważ w ww. miejscu rejestrowała swoją działalność. Odwołująca nie wysłała żadnej informacji do Urzędu Skarbowego ani do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. A. G. w sierpniu 2006 r. wyjechała do L. będąc zatrudnioną w Polsce w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony w (...) Ośrodku (...) nr (...) "(...)", gdzie otrzymała urlop bezpłatny. Po powrocie do Polski w sierpniu 2008 r. odwołująca rozwiązała umowę o pracę z ww. pracodawcą (zeznania D. A., W. S., Ł. Ł., M. S. i J. G. oraz odwołującej się, k. 60-62 i 71-72 a.s.). Zgodnie z zaświadczeniem z dnia 29 stycznia 2016 r. wystawionym przez (...) Ośrodek (...) nr (...) "(...)" odwołująca była zatrudniona w ww. instytucji od dnia 1 września 1999 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. w charakterze (...). Ubezpieczona od dnia 1 września 2006 r. do końca zatrudnienia korzystała z urlopu bezpłatnego (k. 43 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie w dniu 29 lutego 2012 r. w oparciu o własne ustalenia wydał decyzję z dnia 29 lutego 2012 r., nr: (...). Organ rentowy na podstawie art. 83 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 11 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 1a, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4, art. 38 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, że odwołująca jako osoba prowadząca działalność gospodarczą niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od dnia 18 stycznia 1999 r. do dnia 31 sierpnia 1999 r. oraz od dnia 1 września 2006 r. do dnia 29 czerwca 2007 r. (akta rentowe). Organ rentowy w dniu 6 listopada 2012 r. zawiadomił odwołującą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (akta rentowe). Organ rentowy w dniu 27 lutego 2013 r. powiadomił wnioskodawczynię o zakończeniu postępowania dowodowego (akta rentowe). Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie wydał zaskarżoną decyzję w dniu 12 listopada 2014 r., znak: (...) na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w której stwierdził, że odwołująca jest dłużnikiem z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Organ rentowy wskazał, że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 24806,31 złotych, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenie społeczne za okres od września 2006 r. do czerwca 2007 r. w kwocie 5206,10 złotych i odsetek za zwłokę w kwocie 4809,00 złotych,

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od listopada 2002 r. do czerwca 2007 r. w kwocie 6760,56 złotych i odsetek za zwłokę w kwocie 7316,00 złotych,

- składek na Fundusz Pracy za okres od września 2006 r. do czerwca 2007 r. w kwocie 371,65 złotych i odsetek za zwłokę w kwocie 343,00 złotych.

W ocenie organu rentowego odwołująca nie dopełniła obowiązku określonego w art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku z czym na podstawie art. 83 ww. ustawy określono wysokość zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy i aktach rentowych. Zdaniem Sądu, powołane wyżej dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Nie były one przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności, a zatem okoliczności wynikające z treści tych dokumentów należało uznać za mające wysoki walor dowodowy. Sąd dodatkowo nadał przymiot wiarygodności zeznaniom świadków D. A., W. S., Ł. Ł., M. S. i J. G. oraz odwołującej się, w oparciu o które również ustalono stan faktyczny. W ocenie Sądu wnioski wynikające z treści zeznań ww. charakteryzowały się wzajemną spójnością oraz korelowały ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. W związku z tym Sąd uznał materiał dowodowy za wystarczający do rozstrzygnięcia w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie A. G. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Warszawie z dnia 12 listopada 2014 r., znak: (...) jest zasadne i podlega uwzględnieniu.

Przedmiotem sporu w niniejszym postępowaniu było ustalenie, czy organ rentowy prawidłowo wydał zaskarżoną decyzje w oparciu o przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121 j.t.) zwanej dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy.

W myśl art. 32 ustawy, do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż:

1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie;

2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;

3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

W świetle art. 23 ust. 1 ustawy, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.).

W orzecznictwie sądowym jest ugruntowany pogląd, w którym o istnieniu obowiązku podlegania ubezpieczeniu przez osoby prowadzące działalność gospodarczą decyduje faktyczne prowadzenie czynności, a nie kwestie związane z uzyskiwaniem przychodu, z formalnym zarejestrowaniem, wyrejestrowaniem czy zgłaszaniem przerw w prowadzeniu działalności. Są to kwestie mające znaczenie w sferze dowodowej, a nie przesądzają same w sobie o podleganiu ubezpieczeniu. Zgodnie z liną orzeczniczą Sądu Apelacyjnego, "ocena, czy niewykonywanie działalności gospodarczej ma wpływ na obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, musi być poprzedzona ustaleniem, czy w okresie, w którym podmiot gospodarczy zgłosił zawieszenie lub wyrejestrowanie prowadzenia działalności gospodarczej, faktycznie działalność ta w ogóle nie była prowadzona." (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt III AUa 534/08)

Odnośnie rzekomego prowadzenia działalności gospodarczej przez odwołującą od dnia 1 września 2006 r. do dnia 29 czerwca 2007 r., Sąd dysponuje jedynie zaświadczeniem wydanym przez Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 8 grudnia 2014 r., zgodnie z którym wykreślono wpis z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 1 czerwca 2007 r. W aktach rentowych nie ma żadnego dowodu potwierdzającego okoliczność, aby

w wyżej wymienionym okresie odwołująca podejmowała jakiekolwiek czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nie podpisywała żadnych umów, nie wynajęła lokalu, nie wystawiała faktur, nie miała przychodów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i nie zatrudniała żadnego pracownika

na podstawie umowy o pracy ani umowy cywilno-prawnej. Organ rentowy zgodnie z art. 6 k.c. jest zobowiązany do przedstawienia dowodów, które będą potwierdzać lub zaprzeczać prowadzeniu działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę. "Obowiązek udowodnienia okoliczności, zgodnie z ogólnymi regułami wynikającymi z art. 6 k.c., spoczywa na organie rentowym, który jest uprawniony i jednocześnie zobowiązany do wykazania fikcyjności tytułu ubezpieczenia." (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 26 sierpnia 2015 r., sygn. akt III AUa 1073/14) Zdaniem Sądu Okręgowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalenia swoje oparł jedynie na wpisie zawartym w Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej i przyjął domniemanie faktyczne, iż wnioskodawczyni w rzeczywistości do dnia 1 czerwca 2007 r. była osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Tymczasem w niniejszej sprawie to odwołująca udowodniła za pomocą rzeczowego i osobowego materiału dowodowego w postaci złożenia odpowiedniej dokumentacji i za pomocą zeznań zawnioskowanych przez nią świadków, że w spornym okresie czasu nie miała możliwości prowadzenia swojej firmy. Świadkowie jednoznacznie wskazali, że odwołująca latem 2006 r. wyjechała do Anglii i zaprzestała przychodzenia do (...) Ośrodka (...) nr (..) "(...)", gdzie była zatrudniona w ramach umowy o pracę. Wnioskodawczyni w rzeczywistości zdecydowała się wziąć urlop bezpłatny, który trwał przez dwa lata. Sąd zważył jednocześnie, że zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego, "samo formalne zarejestrowanie działalności gospodarczej ma znaczenie w sferze dowodowej, lecz samo w sobie nie przesądza podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, gdyż decydujące znaczenie dla istnienia tego obowiązku ma faktyczne prowadzenie działalności, a nie posiadanie uprawnień do jej prowadzenia." (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt III AUa 232/13) Sąd Okręgowy podkreśla, że w spornym okresie czasu odwołująca nie prowadziła faktycznie działalności gospodarczej. Z zebranego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że wyjazd zagraniczny związany z odpoczynkiem, uniemożliwił odwołującej faktyczne podjęcie działań związanych bezpośrednio z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy. Orzeczeniu zarzucił: naruszenie przepisu art. 4779 § 1 w związku z art. 476 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, poprzez orzeczenie przez sąd ubezpieczeń społecznych wbrew rozstrzygnięciu prawomocnej decyzji organu rentowego, od której nie zostało wniesione odwołanie; niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego- art. 16 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /tekst jedn.- Dz. U z 2016 r., poz. 963 ze zm./ poprzez zwolnienie odwołującej się z obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, za okres co do którego orzeczono o jej podleganiu ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz błąd w ustaleniach istotnych okoliczności faktycznych sprawy poprzez przyjęcie, że ubezpieczona w okresie od 01.09.2006 r. do 30.06.2007 r. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wskazując powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do sądu I instancji celem ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu apelujący podniósł, że w ocenie organu rentowy wyrok Sądu I instancji narusza prawo. W stanie faktycznym niniejszej sprawy organ rentowy orzekł decyzją z 29.02.2012 r. nr (...), że Ubezpieczona podlegała ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność między innymi w okresie od dnia 01.09.2006 r. do 29.06.2007 r. Od decyzji tej, doręczonej na adres tożsamy z adresem wskazanym przez Ubezpieczoną w niniejszej sprawie nie zostało wniesione odwołanie, a zatem stała się ona prawomocna (k. 3-8 akt składkowych ZUS). Sąd Okręgowy nie uwzględnił tej decyzji przy dokonywaniu ustaleń okoliczności rozpoznawanej sprawy, pomimo że jej rozstrzygnięcie trzeba uznać za wiążące. Należy podnieść, że na mocy art. 476 § 2 k.p.c., przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie do decyzji organu rentowego. Z kolei na mocy art. 4779 § 1 k.p.c., postępowanie przed sądem ubezpieczeń społecznych, inicjowane jest poprzez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego. Wobec powyższego, treść decyzji organu rentowego wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu ubezpieczeń społecznych, a dochodzenie w postępowaniu sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych roszczenia, które nie było przedmiotem decyzji organu rentowego, jest niedopuszczalne (zob: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23.11.1999 r. sygn. II UKN 204/99, OSNP 2001/5/169, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.05.1999 r. sygn. II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601. Z powyższego a contrario wynika też wniosek, że Sąd ubezpieczeń społecznych nie może zmienić takiej decyzji ZUS, od jakiej nie zostało wniesione odwołanie. Tym samym należy uznać, że sąd ubezpieczeń jest związany rozstrzygnięciem niezaskarżonej decyzji w tym sensie, iż nie może w innej sprawie (to jest z odwołania od innej decyzji) dokonywać własnej oceny praw i obowiązków ubezpieczonego, z pominięciem rozstrzygnięcia prawomocnej decyzji ZUS. W niniejszej sprawie należy więc przyjąć, że ubezpieczona podlegała ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność w okresie od dnia 01.09.2006 r. do 29.06.2007 r., co przesądza o powstaniu obciążającego ją obowiązku opłacenia składek za ten okres.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest uzasadniona w kierunku, w jakim dąży do uchylenia zaskarżonego wyroku, ale w ocenie Sądu Apelacyjnego zachodzi konieczność, uchylenia również zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.

W postanowieniu z dnia 5 lipca 2017 r. II UZ 27/17 Sąd Najwyższy stwierdził, że przepis art. 477(14a) k.p.c. służy rozwiązywaniu sytuacji, w których - ze względu na zakres kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych - przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis 477 (14a) k.p.c. nie ma bytu samodzielnego i jego zastosowanie wymaga w pierwszej kolejności spełnienia warunków z art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c., czyli zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie apelacji przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 2122, poz. 274; z dnia 30 października 2012 r.., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289; z dnia 19 listopada 2013 r., I UZ 40/13, Legalis nr 1061612). Przepis 477 (14a) k.p.c. stosowany jest wówczas, gdy konieczne jest skasowanie decyzji organu rentowego i wydanie nowej, po przekazaniu sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, w tym przeprowadzenia prawidłowego postępowania przed tym organem - uwzględniającego wszelkie wymagania wynikające z prawa materialnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 października 2016 r., I UZ 22/16). Taka sytuacja zachodzi, w ocenie Sądu Apelacyjnego, w niniejszej sprawie.

Jest bezsporne, że decyzją z dnia 29 lutego 2012 r. stwierdzono, iż A. G. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 18 stycznia 1999 r.. do dnia 31 sierpnia 1999 r.. oraz od dnia 1 września 2006 r.. do 29 czerwca 2007 r.. i że decyzja ta nie została zaskarżona, a zatem jest prawomocna. Jest również bezsporne, że niniejsze postępowanie zainicjowało odwołanie A. G. od decyzji organu rentowego z dnia 12 listopada 2014 r.. ustalającej wysokość nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za ww. okres i że w odwołaniu tym ubezpieczona zakwestionowała istnienie obowiązku opłacenia składek co do zasady z uwagi niepodleganie ubezpieczeniom społecznym od momentu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej od sierpnia 2006 roku tj. od wyjazdu do Wielkiej Brytanii. Sąd Okręgowy zaskarżonym wyrokiem zmienił decyzję z dnia 12 listopada 2014 r.. w ten sposób, że zwolnił A. G. z obowiązku spłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 września 2006 r.. do dnia 30 czerwca 2007 r.. ustalając, że w tym okresie A. G. nie podlegała ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Rację ma skarżący podnosząc, że wyrok w takim kształcie nie może się ostać. Nie budzi bowiem wątpliwości, że wyrok w części ustalającej wykracza poza granice zaskarżonej decyzji i poza ramy postępowania zainicjowanego odwołaniem od decyzji stwierdzającej zadłużenie ubezpieczonej z tytułu nieopłaconych składek. Równocześnie, jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego i z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Okręgowy skupił się jedynie na ustaleniu, czy odwołująca się w okresie od sierpnia 2006 roku prowadziła działalność gospodarczą i jakie to wywołało skutki w sferze ubezpieczeń społecznych. Nie zbadał i nie rozpoznał istoty sporu wynikającej formalnie z zaskarżonej decyzji tj. wysokości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od września 2006 r.. do czerwca 2007 r.., zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od listopada 2002 r.. do czerwca 2007 r.. i zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Pracy za okres od września 2006 r.. do czerwca 2007 r.. Zwalniając odwołującą się z obowiązku spłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 września 2006 r.. do dnia 30 czerwca 2007 r.. w ogóle nie odniósł się do decyzji stwierdzającej zadłużenie z tytułu składek na Fundusz Pracy oraz z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne naliczonych za szerszy od ww. okres - od listopada 2002 r.. Sąd Okręgowy nie zbadał i nie odniósł się również do zarzutu organu rentowego opartego na prawomocności decyzji z dnia 29 lutego 2012 r.. stwierdzającej, iż A. G. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 18 stycznia 1999 r.. do dnia 31 sierpnia 1999 r.. oraz od dnia 1 września 2006 r.. do 29 czerwca 2007 r.. - zarzutu, który zdaniem organu rentowego miał decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sporu. Rację ma przy tym skarżący wskazując na wiążący, co do zasady, charakter prawomocnych decyzji - zasada uwzględniania przez sądy powszechne skutków prawnych orzeczeń organów administracyjnych ma szerokie odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym (vide wyrok Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2008 r.. IUK 173/07, niepublikowany oraz wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2008 r. I UK 376/07 Legalis nr 176287 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo) i jest szanowana przez Sąd Apelacyjny również w niniejszym postępowaniu. Jednakże zasada ta ze względu na szczególny stan faktyczny i prawny tej sprawy, nie ma w ocenie Sądu Apelacyjnego przesądzającego charakteru w takim kierunku, w jakim uwypukla ją organ rentowy i nie daje podstaw do oddalenia odwołania, bowiem ani Sąd pierwszej instancji, ani organ rentowy, nie rozpoznał sprawy co do istoty sporu i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy.

Podkreślenia wymaga, że jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 10 czerwca 2014 r.. podleganie ubezpieczeniom społecznym następuje ex lege i nie jest konieczna decyzja stwierdzająca ten fakt prawny, a jeżeli została wydana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. (II UK 464/13 OSNP 2015/10/141) Zasady podlegania określonemu rodzajowi ubezpieczeń społecznych wynikają z przepisów o charakterze bezwzględnie obowiązującym, kreujących stosunek prawny ubezpieczenia społecznego z mocy samego prawa i według stanu prawnego z chwili powstania obowiązku ubezpieczenia (wyr. Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1999 r., II UKN 461/98, OSNAPiUS 2000 nr 7, poz. 286). Obowiązek ubezpieczenia oznacza, że osoba, której cechy, jako podmiotu ubezpieczenia społecznego, zostały określone przez ustawę, zostaje objęta ubezpieczeniem i staje się stroną stosunku ubezpieczenia społecznego niezależnie od swej woli, na mocy ustawy. (z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2014 r.. II UK 464/13 OSNP 2015/10/141) Jeżeli jednak została wydana i jest prawomocna, to ma charakter wiążący. (vide wyrok Sądu Najwyższego z 29 stycznia 2008 r.. IUK 173/07, niepublikowany oraz wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 2008 r.. I UK 376/07 Legalis nr 176287 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo)

Podkreślić jednak równocześnie trzeba, że w sprawach sądowych z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 4779 k.p.c., art. 47714 k.p.c., por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r., II UZ 49/09, LEX nr 583831 i powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo). Konsekwentnie, zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210). Sąd Najwyższy w wyroku z 29 września 2000 r., stwierdził, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza zakres zaskarżonej odwołaniem decyzji. (sygn. akt II UKN 759/99) W ocenie Sądu Apelacyjnego, oznacza to niemożność wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez sąd co do żądania wykraczającego poza zakres decyzji. W sprawie niniejszej, zważywszy na przedmiot, o jakim zaskarżona decyzja rozstrzygnęła - wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, oznacza to, że Sąd Okręgowy nie był władny rozstrzygać o niepodleganiu przez A. G. ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od dnia 1 września 2006 r.. do dnia 30 czerwca 2007 roku, gdyż co do tego przedmiotu rozstrzygnięcie zostało zawarte w niezaskarżonej decyzji z dnia 29 lutego 2012 r.. Jednakże wnosząc odwołanie od decyzji z dnia 12 listopada 2014 r.. stwierdzającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek A. G. kwestionowała nie tyle wysokość stwierdzonego zadłużenia, co sam obowiązek uiszczenia składek i sam fakt podlegania przez nią w okresie objętym tą decyzją ubezpieczeniom społecznym. Wyjaśniła wprost, że wyjechała wówczas za granicę i nie prowadziła działalności gospodarczej, a stosowne zawiadomienie o zawieszeniu działalności wysłała do Urzędu, w którym ją zarejestrowała. Skoro zatem podleganie ubezpieczeniom społecznym następuje ex lege, nie jest konieczna decyzja stwierdzająca ten fakt prawny i jeżeli została wydana, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, to organ rentowy powinien tę kwestię zbadać. Ustalenie bowiem, że A. G. nie prowadziła w okresie od dnia 1 września 2006 r.. do dnia 30 czerwca 2007 roku pozarolniczej działalności gospodarczej a zatem nie podlegała ex lege z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym skutkowałoby jednocześnie odpadnięciem podstawy faktycznej i prawnej decyzji z 12 listopada 2014 r.. stwierdzającej wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za ten sam okres - decyzji zaskarżonej w niniejszym postępowaniu. Nie można, w ocenie Sądu Apelacyjnego pomijać okoliczności, że gdyby organ rentowy nie wydał odrębnej decyzji stwierdzającej podleganie przez A. G. w okresie od dnia 1 września 2006 r.. do dnia 30 czerwca 2007 roku ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (decyzji niekoniecznej i o charakterze deklaratoryjnym), tylko wydałby decyzję dotyczącą obowiązku uiszczenia i wymiaru składek, dla której podstawą jest ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym, to odwołująca się mogłaby zakwestionować wszystkie elementy, co do których decyzja ta miałaby charakter przesądzający. Dlatego uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzającej go decyzji z przekazaniem sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, było w ocenie Sądu Apelacyjnego uzasadnione i słuszne w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawie art. 477 (14a) k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.