III AUa 511/15, Dopuszczalność ponownego badania przesłanki legitymowania się koniecznym - do nabycia prawa do emerytury w... - OpenLEX

III AUa 511/15, Dopuszczalność ponownego badania przesłanki legitymowania się koniecznym - do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym - szczególnym stażem ubezpieczeniowym. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1729672

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 5 maja 2015 r. III AUa 511/15 Dopuszczalność ponownego badania przesłanki legitymowania się koniecznym - do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym - szczególnym stażem ubezpieczeniowym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Lena Jachimowska (spr.).

Sędziowie SA: Gabriela Pietrzyk - Cyrbus, Antonina Grymel.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. w Katowicach sprawy z odwołania K. G. (K. G.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 15 maja 2013 r. sygn. akt XI U 789/13:

1.

oddala apelację,

2.

zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. na rzecz ubezpieczonego K. G. kwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, oddalając wniosek w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

Ubezpieczony K. G. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 31 stycznia 2013 r. o odmowie przyznania mu prawa do emerytury. Ubezpieczony podniósł, że posiada wymagany 15-letni staż pracy w warunkach szczególnych przed 1 stycznia 1999 rokiem, gdyż praca w urzędach górniczych była zaliczana do pracy górniczej, a ta jest pracą w warunkach szczególnych.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania wskazując, iż zaskarżoną decyzją odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury z uwagi na nieosiągnięcie 15 lat pracy w warunkach szczególnych, a jedynie 7 lat, 3 miesięcy i 26 dni. Organ rentowy podniósł, że nie zaliczył do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w Okręgowym Urzędzie Górniczym w T. od dnia 15 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1998 r., gdyż nie jest to praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 15 maja 2013 r., sygn. XI U 789/13 zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach od 1 stycznia 2013 r. oraz zasądził na rzecz ubezpieczonego koszty zastępstwa procesowego.

Z ustaleń Sądu Okręgowego, poczynionych na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że ubezpieczony był zatrudniony w Okręgowym Urzędzie Górniczym w T. w okresie od 15 stycznia 1991 r. do 30 września 1995 r. na stanowiskach: starszego inspektora zakładów górniczych i nadinspektora zakładów górniczych, w Okręgowym Urzędzie Górniczym w S., w okresie od 1 października 1995 r. do 31 grudnia 1998 r., na stanowisku nadinspektora zakładów górniczych.

W oparciu o zeznania świadków i ubezpieczonego Sąd ustalił, że wnioskodawca w całym okresie spornym pracował w grupie energomechanicznej, która wykonywała pracę inspekcyjno - techniczną na dole w kopalni. Ubezpieczony był pracownikiem Wyższego Urzędu Górniczego, kierowanym do pracy w okręgowych urzędach górniczych. Ubezpieczony pracował początkowy jako starszy inspektor a potem jako nadinspektor energomechaniczny. Do obowiązków ubezpieczonego należała kontrola inspekcyjno - techniczna w zakresie bezpieczeństwa pracy urządzeń w podziemnych zakładach energomechanicznych. Kontrolował rozdzielnie wysokiego napięcia na dole w kopalni, sieci średniego i niskiego napięcia pod ziemią oraz bezpieczną eksploatację urządzeń urabiających w przodkach i ścianach. Ubezpieczony zajmował się również postępowaniami wyjaśniającymi w sprawie zaistniałych zdarzeń na dole w kopalni. Ubezpieczony wykonywał kontrole na dole w kopalni, a po zakończonej kontroli sporządzał protokół na powierzchni. Ubezpieczony wykonywał czynności inspekcyjno-techniczne.

W Okręgowym Urzędzie Górniczym przebywał raz w miesiącu na odprawach, a sporadycznie wtedy, gdy był wzywany przez dyrekcję. 60% ogólnego czasu pracy ubezpieczony spędzał na dole w kopalni. W pozostałym zakresie przeprowadzał kontrole dokumentów na powierzchni i sporządzał dokumentację. Czynności biurowe były ściśle związane z czynnościami inspekcyjno - technicznymi. Ubezpieczonego obowiązywał 8-godzinny czas pracy.

Z dalszych ustaleń Sądu wynika, ubezpieczony ukończył 60 lat w dniu (...) Nie jest członkiem OFE, nadal pozostaje w zatrudnieniu.

Dokonując oceny prawnej, Sąd Okręgowy powołał regulację art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wskazujące na przesłanki, warunkujące nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, w szczególności obligujące 60-letniego pracownika, będącego mężczyzną który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, oraz posiadał wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.

Sąd pierwszej instancji odwołał się do treści ust. 3 § 4 rozporządzenia stanowiącego, że do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o których mowa w ust. 1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.

Sąd Okręgowy wskazał, że obowiązująca uprzednio ustawa z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin w art. 5 ust. 1 określała, jakie zatrudnienie uważa się za pracę górniczą, natomiast w art. 5 ust. 2 określała co uważa się za pracę równorzędną z pracą górniczą, zaś okresy zaliczane do pracy górniczej wskazywał art. 7. Z kolei art. 5 ust. 1 pkt 10 ww. ustawy stanowił, że za pracę górniczą uważa się zatrudnienie w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie jest związane z wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach (...).

W ocenie Sądu Okręgowego, praca mieszana, jaką wykonywał ubezpieczony w spornym okresie, polegająca na wykonywaniu kontroli urządzeń energomechanicznych w wyrobiskach podziemnych, kontroli stanowisk pracy oraz sporządzaniu dokumentacji pokontrolnej była pracą górniczą w rozumieniu przepisu art. 5 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin.

Nadto zdaniem Sądu pierwszej instancji, § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. stanowi samodzielną podstawę uwzględnienia pracy górniczej jako pracy w warunkach szczególnych, uprawniającą do wcześniejszego przejścia na emeryturę. Warunkiem jest, aby była to praca górnicza w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu górników oraz aby świadczona była w pełnym wymiarze czasu pracy, a jak ustalono, ubezpieczony wykonywał pracę w urzędach górniczych w pełnym wymiarze czasu pracy.

Skoro ubezpieczony, po uwzględnieniu spornego okresu, legitymował się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, oraz osiągnął wymagany wiek, to nabył prawo do emerytury na podstawie powołanego na wstępie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych od 1 stycznia 2013 r., gdyż począwszy od tej daty ustawa nie warunkuje przyznania prawa do tej emerytury od rozwiązania stosunku pracy.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy na mocy art. 47714 § 2 k.p.c. i powołanych przepisów zmienił zaskarżoną decyzję, a po myśli art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c., przy zastosowaniu § 2 ust. 1 i § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, orzeczono o kosztach postępowania.

Wyrok apelacją zaskarżył organ rentowy, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 184 w związku z art. 39 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze poprzez niesłuszne przyjęcie, że K. G. legitymuje się wymaganym ustawowo okresem pracy w warunkach szczególnych.

Wskazując na powyższą podstawę apelacji, skarżący organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W ocenie apelującego, zatrudnienia ubezpieczonego w Wyższym Urzędzie Górniczym od 15 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1998 r. na stanowisku inspektora zakładu górniczego, nadinspektora zakładu górniczego nie może być zaliczone do prac w szczególnych warunkach, albowiem przy ustaleniu prawa do wcześniejszej emerytury decydujące znaczenie mają stanowiska pracy określone w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wykonywanie czynności inspekcyjno-technicznych nie jest pracą wykonywaną stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pod ziemią w rozumieniu art. 39 ustawy emerytalnej.

Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji oraz zasadzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Uwzględniając apelację, Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. III AUa 1818/13 zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie, stwierdzając, iż zaskarżone orzeczenie zapadło z naruszeniem prawa materialnego i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym. Sąd drugiej instancji wskazał, że obecna definicja pracy w szczególnych warunkach odwołuje się jedynie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i to ono jest podstawą ustalenia czy praca była wykonywana w szczególnych warunkach. Podkreślono, że rodzaje prac wykonywanych w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze, wskazane w przepisach § 4-15 rozporządzenia wyróżniają kryteria merytoryczne i formalne. Pierwsze zależą od wykonywania stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach, drugie wymaga, aby praca ta była wymieniona w załączniku do rozporządzenia z 1983 r. Sąd drugiej instancji stwierdził, że praca ubezpieczonego wykonywana w spornym okresie była pracą górniczą w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin. Obecnie, w świetle obowiązującego prawa, okres pracy ubezpieczonego w urzędach górniczych jest okresem pracy równorzędnej z pracą górniczą, stąd nie podlega uwzględnieniu w szczególnym stażu ubezpieczeniowym.

Skarga kasacyjna ubezpieczonego, oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego okazała się skuteczna, bowiem Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. I UK 204/14 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnego do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy stwierdził, że sporny okres zatrudnienia podlega ocenie na podstawie art. 184 i art. 32 ustawy emerytalnej i w związku z powyższym znajdują zastosowanie przepisy dotychczasowe - rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lutego 1983 r. z jego przepisem § 4 ust. 3 stanowiącego samodzielną i dodatkową możliwość zaliczenia do okresów w pracy w szczególnych warunkach, okresów, które nie są wymienione w wykazie A rozporządzenia. Zatem należy odwołać się do przepisów ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin i jego normy art. 5 ust. 1 pkt 4, który za pracę górniczą uważał zatrudnienie w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie było związane z wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach określonych w pkt 1-4.

Pełnomocnik ubezpieczonego podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wnosząc o oddalenie apelacji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu odwoławczym i kasacyjnym w kwocie po 270 zł, motywując wysokość żądanego wynagrodzenia skomplikowanym i precedensowym charakterem sprawy.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jak pozbawiona uzasadnionych podstaw prawnych podlega oddaleniu.

Wbrew stanowisku skarżącego organu rentowego, Sąd Okręgowy słusznie uznając, iż ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem pracy w szczególnych warunkach, prawidłowo ustalił wnioskodawcy z tytułu jej wykonywania prawo do emerytury. Sąd pierwszej instancji przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe i z oceny jego wyników wywiódł w pełni uprawnioną konstatację, że wykonywane podczas zatrudnienia ubezpieczonego w urzędach górniczych w spornym okresie od 15 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1998 r., czynności inspekcyjno - techniczne częściowo w wyrobiskach podziemnych i częściowo na powierzchni, stanowiły pracę górniczą, uwzględnianą na uprawnienia do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Poza sporem pozostaje, że uprawnienia ubezpieczonego, który po dniu 31 grudnia 2008 r. ukończył 60 rok życia i do 31 grudnia 1998 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach, podlegają ocenie na podstawie art. 184 i art. 32 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.) przy zastosowaniu § 4 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.- dalej jako rozporządzenie). Spośród warunków, określonych w powołanych przepisach, organ rentowy zakwestionował legitymowanie się przez ubezpieczonego wymaganym co najmniej 15-letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Skarżący wykazał pozostałe przesłanki, niezbędne do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu szczególnego charakteru świadczonej pracy, w tym w dniu (...). ukończył wiek emerytalny - 60 lat i wykazał uznany przez apelujący organ rentowy szczególny staż ubezpieczeniowy w wymiarze 7 lat, 3 miesięcy i 26 dni (na stanowiskach elektromontera pod ziemią oraz samodzielnego kontrolera jakości wyrobów przy pomiarach elektrycznych; praca na ostatnim stanowisku jako wymieniona w wykazie A dział XIV poz. 24 załącznika do rozporządzenia).

Spór koncentrujący się na ustaleniu czy ubezpieczony legitymuje się co najmniej 15-letnim szczególnym stażem ubezpieczeniowym, w szczególności, czy w stażu tym należy uwzględnić sporny okres zatrudnienia wnioskodawcy w urzędach górniczych od 15 stycznia 1991 r. do 31 grudnia 1998 r. jako pracę górniczą, Sąd Okręgowy rozstrzygnął na gruncie przepisów ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r., Nr 30, poz. 154 z późn. zm. - dalej jako ustawa o z.e.g.), mającej zastosowanie z mocy regulacji § 4 ust. 3 rozporządzenia, słusznie uznając, iż stanowi ona samodzielną i dodatkową podstawę do zaliczenia do okresów pracy w szczególnych warunkach spornego okresu pracy. Bowiem już sama wykładnia literalna powołanego przepisu wskazuje, że do okresów pracy w szczególnych warunkach zalicza okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin, a użyty spójnik także jednoznacznie stanowi, że jest to dodatkowa, obok prac wymienionych w wykazie A załącznika do rozporządzenia i okresów pracy lub służby, o których mowa w § 5-10, podstawa do uwzględnienia okresów pracy górniczej do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Wedle normy art. 5 ust. 1 pkt 10 ustawy o z.e.g. za pracę górniczą uważa się zatrudnienie: w urzędach górniczych, jeżeli zatrudnienie jest związane z wykonywaniem czynności inspekcyjno-technicznych w kopalniach, przedsiębiorstwach i innych podmiotach określonych w pkt 1-4.

Skoro wyniki postępowania dowodowego dowiodły słuszności pretensji wnioskodawcy, iż w spornym okresie, będąc zatrudnionym w Wyższym Urzędzie Górniczym w pełnym wymiarze czasu pracy, stale wykonywał obowiązki pracownicze polegające na czynnościach inspekcyjno - technicznych, realizowane częściowo w wyrobiskach podziemnych i częściowo na powierzchni przy sporządzaniu protokołów pokontrolnych i weryfikacji dokumentacji, to zasadnym jest uznanie Sądu Okręgowego, iż objęta sporem wykazana praca górnicza w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 10 ustawy o z.e.g. jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach (o czym wprost stanowił, trafnie powołany przez Sąd pierwszej instancji, art. 3 ustawy o z.e.g., (...) pracę górniczą uważa się za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, uprawniających do świadczeń określonych w art. 54 tej ustawy. Z kolei art. 54 ust. 1 pkt 1 ustawy o z.e.g. stanowił, że z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze może być przyznane prawo do emerytury w wieku niższym niż określony w art. 26 ust. 1 pkt 1.

Zatem nie może budzić wątpliwości, że w sytuacji, gdy ubezpieczony, oprócz osiągnięcia wieku emerytalnego, wykazał do dnia 1 stycznia 1999 r. wymagany okres pracy w szczególnych warunkach, to po spełnieniu warunku dotyczącego wieku, wyłączona jest możliwość ponownego badania przesłanki legitymowania się koniecznym - do nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym - szczególnym stażem ubezpieczeniowym. Stanowisko to jest już ugruntowane w judykaturze Sądu Najwyższego (vide: np. orzeczenia Sądu Najwyższego: postanowienie z dnia 9 marca 2012 r., sygn. I UK 367, wyrok z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. I UK 12/11).

Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny po myśli art. 385 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym rozstrzygnięto w punkcie 2 na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c., przy zastosowaniu § 11 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 490). Ustalając wysokość należnej kwoty zwrotu tychże kosztów, Sąd Apelacyjny przyznał za postępowanie kasacyjne 120 zł oraz 180 zł za postępowanie apelacyjne, uznając - wbrew stanowisku pełnomocnika ubezpieczonego - iż rozpatrywana sprawa nie miała ani skomplikowanego, ani precedensowego charakteru. Konieczność ponowienia procedury apelacyjnej wynikła jedynie z niewłaściwej wykładni § 4 ust. 3 rozporządzenia w postępowaniu apelacyjnym w sprawie sygn. III AUa 1818/13. Z tychże względów, Sąd drugiej instancji oddalił dalej idący wniosek pełnomocnika ubezpieczonego w przedmiocie kosztów zastępstwa procesowego (art. 385 k.p.c.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.