Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSASz 2012/2/112-129

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 29 kwietnia 2011 r.
III AUa 388/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SA Barbara Białecka

Sędziowie SA: Anna Polak Urszula Iwanowska (sprawozdawca)

Sentencja

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2011 r., sprawy z odwołania Zakładu Usług Publicznych w G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o składki, na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Sz. z dnia 22 marca 2010 r., sprostował w komparycji zaskarżonego wyroku oznaczenie odwołującego się przez wykreślenie zapisu: "Gminy G." (punkt 1), zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I i ustalił, że stopa procentowa składek na ubezpieczenie wypadkowe Zakładu Usług Publicznych w G. w roku składkowym obejmującym okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r. nie ulega podwyższeniu o 50% (punkt 2), zmienił zaskarżony wyrok w punkcie II i zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Zakładu Usług Publicznych w G. kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (punkt 3) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Zakładu Usług Publicznych w G. kwotę 150 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w instancji odwoławczej.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 3 listopada 2009 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych podwyższył stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązujące płatnika - Zakład Usług Publicznych o 50%. Podwyższenie to dotyczyło roku składkowego obejmującego okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności, do której należy płatnik, wynosiła 1,73% podstawy jej wymiaru. W okresie od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r. płatnik zastosował błędną wysokość stopy procentowej, w związku z czym dokonano podwyższenia stopy procentowej do wysokości 2,60%.

W odwołaniu od decyzji, Zakład Usług Publicznych wniósł o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych wskazując, że przesłanki z art. 34 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych nie zostały spełnione, a zatem brak było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji. Odwołujący podniósł przy tym, że brak jest w zaistniałym stanie faktycznym okoliczności, które wskazywałyby, iż strona "nie przekazała" lub "przekazała nieprawdziwe dane" Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, wobec czego brak jest przesłanek do stosowania art. 34 ww. ustawy.

W odpowiedzi, organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania w całości, z uwagi na brak podstaw do jego uwzględnienia.

Wyrokiem z dnia 22 marca 2010 r., Sąd Okręgowy w Sz. oddalił odwołanie Gminy G. - Zakładu Usług Publicznych w G. i zasądził od Gminy G. - Zakładu Usług Publicznych w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne. Zakład Usług Publicznych w G. był zgłoszony - jako płatnik - w okresie od dnia 31 grudnia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2006 r., figurując pod identyfikatorami - NIP (...), REGON (...)Od dnia 1 stycznia 2007 r. dokonano zgłoszenia Zakładu Usług Publicznych w G. jako płatnika składek z nowymi identyfikatorami - NIP (...), REGON - (...). Po wyrejestrowaniu w dniu 31 grudnia 2006 r. i ponownym zarejestrowaniu płatnik stosował stopę procentową w wysokości 1,38% zamiast 1,73%. Płatnik składek nie poinformował ZUS-u w terminie 14 dni o zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, tj. między innymi o numerze NIP i REGON.

Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie i na wstępie rozważań wskazał, że regulacja prawna ubezpieczenia społecznego cechuje się tym, że ma charakter regulacji ścisłej, na którą składają się normy bezwzględnie obowiązujące. Z określonymi elementami stanu faktycznego przepisy prawa wiążą powstanie określonych skutków prawnych, niezależnie od woli stron. Z dniem 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zwana dalej ustawą wypadkową, która określiła między innymi zasady różnicowania stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe. Zgodnie z art. 27 tej ustawy, stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy. Pierwszy rok składkowy obejmuje składki na ubezpieczenie wypadkowe należne za okres od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 marca 2004 r. W następnych latach okresy składkowe obejmują czasokres od dnia 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca roku następnego.

Zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami prawnymi, płatnicy składek podzieleni zostali na dwie grupy:

- zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych,

- zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych.

Płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych należą do określonych grup działalności w zależności od rodzaju działalności PKD (Polska Klasyfikacja Działalności), ujętej w rejestrze REGON podmiotów gospodarki narodowej w dniu 31 grudnia poprzedniego roku. Płatnicy składek zgłoszeni natomiast do ZUS w okresie od dnia 1 stycznia danego roku do dnia 31 marca należą do określonych grup działalności PKD w dniu, od którego zostali zgłoszeni do ZUS. Właściwą dla danego płatnika stopę procentową składki ustala się na podstawie tabeli z załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 200, poz. 1692, ze zm.), poprzez odczytanie wysokości stopy procentowej składki odpowiadającej grupie działalności, do której został zaklasyfikowany dany płatnik składek, według kodu PKD na poziomie sekcji (podsekcji).

W ocenie Sądu Okręgowego płatnik składek, którym w przedmiotowej sprawie jest Zakład Usług Publicznych w G., zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON w dniu 31 grudnia poprzedniego roku.

W myśl art. 30 cytowanej ustawy, stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe dla grupy działalności ustala się w zależności od kategorii ryzyka ustalonej dla tej grupy. W przypadku odwołującego w okresie od dnia 1 kwietnia 2006 r. do dnia 31 marca 2007 r. wysokość stopy procentowej wynosiła 1,38%. Od dnia 1 stycznia 2007 r. dokonano zgłoszenia Zakładu Usług Publicznych w G. jako płatnika składek z nowymi identyfikatorami NIP i REGON. W wyniku tego przekształcenia powstał nowy podmiot, będący wobec zatrudnionych pracowników nowym pracodawcą. Po przekształceniu Zakład Usług Publicznych zobowiązany był do stosowania stopy procentowej w wysokości 1,73% zamiast 1,38%.

Zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, a dotyczących między innymi numeru NIP i REGON, płatnik składek powinien zawiadomić wskazaną przez Zakład jednostkę organizacyjną Zakładu, w terminie 14 dni od zaistnienia zmian. Jeżeli płatnik składek nie przekaże informacji ZUS IWA lub przekaże nieprawdziwe dane, co spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, to zgodnie z art. 34 ust 1 ustawy wypadkowej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, w drodze decyzji, stopę procentową składki na cały rok składkowy w wysokości 150% stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych. Płatnik składek zobowiązany jest opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w przedmiotowej sprawie płatnik składek w terminie 14 dni nie powiadomił Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zmianach dokonanych w zgłoszeniu w formie dokumentu według ustalonego wzoru (ZUS ZIP A). Zarzut odwołującego, że powiadomił organ rentowy o zmianie identyfikatora NIP i REGON, w ocenie sądu meriti nie zasługiwał na uwzględnienie. Deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA składana przez odwołującego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych nie może stanowić dowodu przekazania organowi rentowemu wymaganych danych wskazanych w zgłoszeniu, dotyczących między innymi numeru REGON i NIP, gdyż treść tego dokumentu dotyczy jedynie wysokości składek na ubezpieczenia społeczne, a nie zakresu zmian dotyczących płatnika składek. Z treści tego dokumentu nie można również wnioskować, że organ rentowy powinien posiadać wiedzę o prawidłowej wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, którą winien wnosić odwołujący, albowiem w dokumencie tym Zakład Usług Publicznych w G. wskazał taką samą wysokość składki jak przed zmianą identyfikatorów REGON i NIP, wobec czego organ rentowy nie miał podstaw by stwierdzić, że wysokość ta uległa zmianie. Okoliczności powyższe wskazują jednoznacznie, że organ rentowy nie został poinformowany o zmianach dokonanych przez płatnika składek, wskazanych w zgłoszeniu. Jak wskazano powyżej, w przypadku, gdy płatnik nieprawidłowo ustali stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe, co spowoduje jej zaniżenie, po stwierdzeniu nieprawidłowości jest zobowiązany opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyda decyzję, w której ustali dla niego wyższą stopę procentową składki na cały rok składkowy, bo w wysokości 150% stopy procentowej, jaka obowiązywałaby w przypadku przekazania prawidłowych danych - co też uczynił organ rentowy w zaskarżonej decyzji.

Mając to wszystko na uwadze, sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i na mocy art. 47714 § 1 k.p.c. odwołanie oddalił, jak w pkt. I sentencji.

Orzeczenie o kosztach sąd ten oprał na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349).

Apelację od powyższego wyroku w całości złożył płatnik - Zakład Usług Publicznych w G., zarzucając naruszenie normy prawa materialnego wyrażonej w art. 31 ust. 3 i ust. 5 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, poprzez przyjęcie, że odwołujący był zobowiązany przekazać organowi informacje określone w ust. 3 cytowanego artykułu, naruszenie normy prawa materialnego wyrażonej w art. 31 ust. 6 poprzez przyjęcie, iż w przedmiotowym stanie faktycznym odwołujący nie przekazał wskazanych w cytowanym artykule informacji, naruszenie normy prawa materialnego wyrażonej w art. 44 ust. 1 oraz art. 43 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, że w przedmiotowym stanie faktycznym nastąpiła zmiana danych odwołującego oraz naruszenie normy prawa procesowego wyrażonej w art. 233 § 1 w związku z art. 328 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), poprzez zaniechanie wszechstronnego rozpatrzenia zebranego w postępowaniu materiału, w szczególności załączonych do odwołania od decyzji formularzy.

Cytując treść przepisów art. 34 ust. 1 i art. 31 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, skarżący podniósł, że trudno wymagać aby podmiot - Zakład Usług Publicznych w G. (zakład budżetowy), który dokonuje zgłoszenia rejestracyjnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, posiadał dane na temat wypadków przy pracy, kiedy to dopiero zatrudnił pracowników i rozpoczął swoją działalność. Nowo powstały podmiot, który składa wniosek rejestracyjny w ZUS jako płatnik i dopiero rozpoczyna swoją działalność, nie może tym samym posiadać informacji, o których mowa w ust. 3 cytowanego artykułu. Dlatego też zgodnie z art. 31 ust. 7 wskazanej ustawy, wymienione wyżej dane zobowiązany jest przekazać podmiot, działający powyżej roku. Tym samym penalizacja zachowań odwołującego mogłaby nastąpić, zgodnie ze wskazanymi wyżej argumentami, jedynie w sytuacji przekazania nieprawdziwych danych. Zarówno sąd jak i organ nie wskazał jakie rzekomo nieprawidłowe dane zostały przekazane organowi.

Dalej apelujący powołując się na treść art. 31 ust. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych podał, że w okolicznościach sprawy dziwi stwierdzenie sądu pierwszej instancji: "Zarzut odwołującego, że powiadomił organ rentowy o zmianie identyfikatora NIP i REGON w ocenie sądu nie zasługuje na uwzględnienie" (str. 5 uzasadnienia). Formularz ZUS P ZPA (załączony do odwołania) służy zgłoszeniu nowego płatnika. ZUP (płatnik) nie może ponosić negatywnych konsekwencji za to, że to właśnie ZUS (organ rentowy) w niewłaściwy sposób ustalił dla ZUP (zakład budżetowy) wysokość składki. ZUP, jako nowy podmiot zatrudniający pracowników, był zobowiązany złożyć zgłoszenie w ZUS, jako płatnik - ZUP wypełnił swój obowiązek, tym samym brak jest podstaw aby przyjąć, iż nie podał danych lub podał nieprawdziwe dane, a to oznacza, iż przesłanki do wydania decyzji przez ZUS w trybie art. 34 ust. 1 przywołanej wyżej ustawy nie wystąpiły. Wydana przez ZUS decyzja jest niezgodna z prawem, a sąd pierwszej instancji nie uwzględnił w prawidłowy sposób dokumentów (dowodów) załączonych do odwołania.

Ponadto w ocenie skarżącego sąd pierwszej instancji w błędny sposób przyjął, iż w przedmiotowym stanie faktycznym zaszła zmiana danych płatnika, więc w myśl art. 44 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUP był zobowiązany zawiadomić o zmianach ZUS. Zakład Usług Publicznych powstał w styczniu 2007 r. jako zakład budżetowy gminy G. Użyte w ust. 1 cytowanego artykułu słowo "zmiana", oznacza pewną modyfikację pierwotnego stanu faktycznego, w tym przypadku modyfikację zarejestrowanych w ZUS danych. Nie można mówić o zmianie, jeżeli ZUP dokonał pierwszej rejestracji w ZUS - trudno jest przyjąć obowiązek zmiany danych, jeżeli dopiero pierwszy raz się je rejestruje.

ZUP zgłosił wszystkie dane enumeratywnie wymienione w art. 43 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tym samym spełnił nakładane na niego przez ustawę obowiązki. W związku z powyższym, ZUP dopełnił swoich obowiązków i ZUS nie miał podstawy prawnej, aby ustalić dla ZUP stopę procentową w wysokości 150%.

Wskazując na powyższe zarzuty i taką ich argumentację, apelujący wniósł o zmianę zaskarżanego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania Zakładu Usług Publicznych i zmianę w całości zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2009 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przedmiotowej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji. Ponadto domagał się zwrotu wszelkich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja Zakładu Usług Publicznych okazała się uzasadniona i doprowadziła do wnioskowanej zmiany zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego z dnia 3 listopada 2009 r.

W pierwszej kolejności - z uwagi na określenie w zaskarżonym wyroku odwołującego się jako Gmina G. - Zakład Usług Publicznych w G. - należało ustalić kto w sprawie ma zdolność procesową i sądową: Gmina G. czy zakład budżetowy Zakład Usług Publicznych w G.

Zdolność sądową i procesową mają co do zasady wszystkie osoby fizyczne i prawne, jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, a także organizacje społeczne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących przepisów, choćby nie miały osobowości prawnej, z tym zastrzeżeniem, że zdolność procesowa osób fizycznych zależy od posiadania przez nie pełnej zdolności do czynności prawnych (art. 64 i art. 65 k.p.c.). Jednocześnie uwzględniając odrębność postępowania cywilnego w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych zaakcentować trzeba treść przepisu art. 460 § 1 k.p.c. (zawartego w części I, księdze I, tytule VII i Dziale III zatytułowanym jako "Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych", rozdziale I "Przepisy ogólne".), który stanowi, że zdolność sądową i procesową ma także pracodawca, chociażby nie posiadał osobowości prawnej, a w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zdolność tę ma organ rentowy.

Sąd Apelacyjny w obecnym składzie przyjmuje, że cytowana regulacja art. 460 § 1 k.p.c. posługując się zwrotem "także", wyraźnie rozszerza zdolność sądową i procesową w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych na pracodawcę, choćby nie miał osobowości prawnej, tym samym stanowiąc wyjątek od zasad określonych w art. 64 i art. 65 k.p.c.

Pojęcie "pracodawcy" niewątpliwe jest pojęciem prawa pracy i w tym rozumieniu zostało też przejęte do przepisów omawianego działu Kodeksu postępowania cywilnego. Wyraźnie odnotować trzeba, że po zmianach wprowadzonych do Kodeksu postępowania cywilnego, ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. została zniesiona niezgodność terminologiczna między art. 460 § 1 k.p.c. a art. 3 k.p., będąca następstwem wyeliminowania z prawa pracy pojęcia "zakładu pracy" używanego w aspekcie podmiotowym, a więc zakładu pracy jako strony stosunku pracy (podmiotu zatrudniającego).

Pracodawcą w rozumieniu art. 3 k.p. jest natomiast jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników.

Z definicji tej wynika, że pracodawca jako jednostka organizacyjna zatrudniająca pracowników nie musi mieć osobowości prawnej, mimo że żaden przepis ustawowy nie wyposaża go w zdolność prawną. Jest to zatem inna, szeroka kategoria podmiotów niż przewidziana w art. 331 k.c. jednostka niebędąca osobą prawną, ale posiadająca z mocy ustawy zdolność prawną.

Na kanwie powyższego nie ma większych problemów określenie pracodawcy będącego osobą prawną, ponieważ wystarczy stwierdzenie, że podmiot zatrudnia pracowników. Znaczne trudności wyłania natomiast określenie przesłanek uzasadniających zaliczenie do pracodawcy jednostki organizacyjnej niemającej tej osobowości. Taka jednostka najczęściej wchodzi w skład osoby prawnej. Może nią być np. zakład wielozakładowego przedsiębiorstwa państwowego, oddział spółki kapitałowej, samodzielna jednostka gospodarcza stowarzyszenia lub fundacji itp. Przede wszystkim jednak pracodawcami w tym rozumieniu będą niemające osobowości prawnej jednostki organizacyjne Skarbu Państwa i gminy jako osoby prawnej, np. takie urzędy jak ministerstwa, kancelarie naczelnych organów władzy państwowej, urzędy wojewódzkie, a także urzędy gmin itp. Pracodawcami są również inne jednostki organizacyjne Skarbu Państwa i gminy jeżeli wyróżniają się samodzielnością działania w stosunku pracy, a więc samodzielnością w zatrudnianiu pracowników przyznaną ze względu na organizacyjne, finansowe i funkcjonalne wyodrębnienie, a nadto posiadaniem środków materialnych, posiadaniem własnej struktury organizacyjnej oraz umocowaniem kierownika jednostki do samodzielnego reprezentowania tej jednostki w stosunkach pracy i dysponowania środkami finansowymi (tak [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz do artykułów 367-50537. Tom II, red. prof. dr. hab. Kazimierz Piasecki, rok wydania: 2010, wyd. C. H. Beck, wyd. 5).

Sąd Apelacyjny dostrzegł przy tym, że w praktyce wątpliwości budził również problem uznawania zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych Skarbu Państwa i gmin za pracodawców w stosunku do zatrudnianych tam pracowników. Zagadnienie to zostało jednak podjęte w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2004 r., I PK 135/04 (OSNP 2005/15/224) na tle zakładu obsługi utworzonego na podstawie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. nr 15, poz. 148, ze zm.) jako gospodarstwo pomocnicze wyodrębnione z jednostki budżetowej pod względem organizacyjnym i finansowym. Przepisy powołanej ustawy, traktując o wyodrębnieniu gospodarstw pomocniczych, w tym zakresie nie przesądzają bowiem kwestii podmiotowości tych jednostek organizacyjnych w sferze stosunków pracy. Kierownicy tych jednostek działają na podstawie i w zakresie otrzymanego od założyciela pełnomocnictwa. Samodzielność organizacyjna w zakresie gospodarki finansowej nie przesądza o samodzielności w zakresie zatrudniania pracowników. Wnioski płynące z wykładni systemowej przepisów ustawy o pracownikach samorządowych i ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych pozwalają - zdaniem Sądu Najwyższego - na stwierdzenie, że gospodarstwo pomocnicze samorządowej jednostki budżetowej może być uznane za pracodawcę tylko wówczas, gdy jego samodzielność obejmuje również uprawnienie do zatrudniania pracowników (analogiczny pogląd wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 lipca 1999 r., I PKN 175/99, OSNP 2000/21/787).

Takie uprawnienie nie jest jednak przesądzone ani w ustawie o pracownikach samorządowych, ani w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych. Nie wynika to również ani z wykładni językowo-logicznej, ani systemowej. W opinii Sądu Najwyższego samodzielność w zakresie zatrudniania pracowników mogłaby być przekazana (nadana) zakładowi obsługi jako gospodarstwu pomocniczemu, mimo że nie jest to obligatoryjne w świetle przepisów ustawowych. W okolicznościach sprawy poddanej pod rozwagę Sądu Najwyższego tak się jednak nie stało - ze statutu zakładu obsługi wynikało, że jego kierownik może jedynie wnioskować w zakresie zatrudniania, zwalniania, awansowania i wynagradzania pracowników. Odrębność zakładu obsługi nie obejmowała zatem sfery prawno-pracowniczej, dlatego nie został on uznany za pracodawcę w rozumieniu art. 3 k.p. Przepis art. 5 k.p. (zgodnie z którym, jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy Kodeksu pracy stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami) - w zakresie definicji pracodawcy - może stanowić jedynie dyrektywę tego rodzaju, że w razie określenia w ustawie pragmatycznej podmiotu zatrudniającego jest to wiążące dla rozumienia jednostki organizacyjnej, o której jest mowa w art. 3 k. p. Taka jest relacja między tymi dwoma przepisami Kodeksu pracy.

W konkluzji Sąd Najwyższy orzekł, że podmiot, który nie ma osobowości prawnej ani nie jest jednostką organizacyjną zatrudniającą pracowników (art. 3 k.p.), nie ma zdolności sądowej i procesowej w sprawach z zakresu prawa pracy (art. 460 k.p.c.). Gospodarstwo pomocnicze samorządowej jednostki budżetowej może być uznane za pracodawcę tylko wówczas, gdy jego samodzielność obejmuje uprawnienie do zatrudniania pracowników.

W tym miejscu trzeba podnieść, że Sąd Apelacyjny na podstawie art. 382 k.p.c. uzupełnił materiał dowody celem ustalenia czy w niniejszej sprawie zdolność sądową i procesową ma Gmina G. czy też Zakład Usług Publicznych w G. i ustalił, że: Uchwałą Rady Miejskiej w G. z dnia 27 października 2006 r., nr (...), w sprawie utworzenia zakładu budżetowego pod nazwą Zakład Usług Publicznych z siedzibą w G., z dniem 1 stycznia 2007 r. został utworzony zakład budżetowy - Zakład Usług Publicznych w G., którego przedmiot działania, organizację i zasady gospodarki określa statut. Zgodnie ze Statutem Zakładu Usług Publicznych w G., Zakładem kieruje i reprezentuje go na zewnątrz kierownik Zakładu (§ 9 ust. 1), który ponadto między innymi wykonuje czynności pracodawcy w stosunku do pracowników zatrudnionych w Zakładzie (§ 9 ust. 3 pkt 6). Na stanowisko kierownika Zakładu Usług Publicznych w G. jako pierwszy został powołany Marek M., który obejmuje je do dnia dzisiejszego. Marek M. wykonuje czynności pracodawcy wobec pracowników zatrudnionych w Zakładzie Usług Publicznych.

Powyższe okoliczności ustalono na podstawie dokumentów oraz zeznań kierownika Zakładu Usług Publicznych, które nie budziły wątpliwości Sądu Apelacyjnego co do wiarygodności i nie były kwestionowane przez uczestników postępowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt ustalonego powyżej stanu faktycznego przyjąć należało, że Kierownik Zakładu Usług Publicznych w G. ma prawo doboru kadr oraz wykonuje czynności pracodawcy w stosunku do pracowników zatrudnionych w Zakładzie (dział III § 9 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 statutu Zakładu Usług Publicznych). Innymi słowy, Zakład Usług Publicznych posiadał przyznaną mu w statucie i realizowaną faktycznie samodzielność w zakresie zatrudniania pracowników, mimo że nie jest to obligatoryjne w świetle przepisów ustawowych. Odrębność Zakładu obejmowała zatem sferę prawnopracowniczą, dlatego wyraźnie trzeba uznać go za pracodawcę w rozumieniu art. 3 k.p. To z kolei uprawnia do przyznania temu podmiotowi atrybuty płatnika składek (art. 4 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych) i w efekcie zdolność procesową i sądową w tej sprawie (art. 460 § 1 k.p.c. w związku z art. 47711 k.p.c.).

Powyższe legło u podstaw sprostowania w komparycji zaskarżonego wyroku określenia podmiotu odwołującego się, którym jest Zakład Usług Publicznych w G., a nie Gmina G. W sprawie bezspornym jest, że decyzja organu rentowego z dnia 3 listopada 2009 r. została wydana wobec Zakładu Usług Publicznych w G., a nie wobec Gminy G. Skoro, jak ustalono powyżej, Zakład ma zdolność sądową i procesową w niniejszej sprawie, to on jest uczestnikiem postępowania. To Zakład Usług Publicznych w G. po otrzymaniu decyzji organu rentowego złożył odwołanie do sądu, uczestniczył w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji i złożył apelację.

W wyroku z dnia 3 września 2010 r., I PK 67/10 (LEX nr 653655) Sąd Najwyższy wskazał, że wyznaczenie podmiotowego zakresu postępowania procesowego jest aktem woli podmiotu wszczynającego proces.

Stwierdzenie oczywistej omyłki wynika z oceny zakresu przedmiotowego i podmiotowego rozstrzygnięcia. Sąd drugiej instancji może więc sprostować wyrok sądu pierwszej instancji przez uściślenie oznaczenia strony (art. 350 § 1 i § 3 k.p.c.), jeżeli istnienie oczywistej omyłki wynika z tej właśnie oceny. Zmiana oznaczenia strony na postawie art. 350 k.p.c. jest możliwa wtedy, gdy w sentencji orzeczenia sąd oznaczył stronę niezgodnie z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Dlatego należało uznać za oczywistą omyłkę sądu pierwszej instancji określenie w zaskarżonym wyroku strony odwołującej się jako "Gminy G. - Zakład Usług Publicznych w G." i dokonać jej sprostowania przez wykreślenie zapisu "Gminy G.", co Sąd Apelacyjny uczynił na podstawie art. 350 § 1 i § 3 k.p.c. (punkt 1 wyroku).

Odnośnie merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd Apelacyjny miał na uwadze bezsporną w sprawie okoliczność faktyczną, iż Zakład Usług Publicznych w G. - zakład budżetowy - został utworzony z dniem 1 stycznia 2007 r. Zakład ten - jako płatnik składek - dokonał zgłoszenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składając druk ZUS ZPA w dniu 26 stycznia 2007 r., wskazując numery NIP i REGON nadane dla tego Zakładu.

Ponieważ było to pierwsze zgłoszenie po utworzeniu Zakładu, to słusznie apelujący podniósł, że w sprawie Zakładowi nie można zarzucić, iż naruszył przepis art. 44 ust. 1 w związku z art. 43 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585, ze zm.; powoływana dalej jako ustawa systemowa), przez nieprzekazanie informacji o zmianie numeru NIP i REGON.

Sam organ rentowy uznaje, że Zakład Usług Publicznych w G. - zakład budżetowy, utworzony z dniem 1 stycznia 2007 r. jest nowym podmiotem (pismo z dnia 25 września 2009 r.). Jednocześnie organ rentowy przyjmuje, że Zakład Usług Publicznych w G. - zakład budżetowy powstał na skutek przekształcenia gospodarstwa pomocniczego - Zakładu Usług Publicznych w G., który został zlikwidowany z dniem 31 grudnia 2006 r. i wyrejestrowany z tym dniem w organie rentowym jako płatnik składek.

Przyjmując, że Zakład Usług Publicznych w G. - zakład budżetowy, jest nowym podmiotem, który dokonał zgłoszenia jako nowy płatnik składek (formularz ZUS P ZPA złożony w dniu 26 stycznia 2007 r.), nielogicznym jest oczekiwanie, że dokona on zgłoszenia zmiany w danych przekazanych przez Zakład Usług Publicznych w G. - gospodarstwo pomocnicze zlikwidowane z dniem 31 grudnia 2006 r. Zatem, do ustalonego stanu faktycznego nie ma w ogóle zastosowania art. 44 ust. 1 w związku z art. 43 ust. 5 ustawy systemowej. Dane dotyczące numeru NIP i REGON Zakładu Usług Publicznych w G. - zakładu budżetowego - przekazane organowi rentowemu przy zgłoszeniu płatnika składek w dniu 26 stycznia 2007 r. nie uległy zmianie do dnia wydania zaskarżonej decyzji, dlatego Zakład nie miał obowiązku złożenia informacji w tym zakresie.

Zakład Usług Publicznych w G. - zakład budżetowy nie miał również obowiązku podania danych wynikających z art. 31 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322, ze zm.; powoływana dalej jako ustawa wypadkowa). Jako podmiot rozpoczynający działalność, zrozumiałym jest, że nie dysponował jeszcze danymi niezbędnymi dla określenia kategorii ryzyka (art. 31 ust. 5 ustawy wypadkowej). Okoliczność tę przyznał także organ rentowy w piśmie z dnia 25 września 2009 r. podając, że odwołujący się nie miał obowiązku przekazania ZUS IWA.

Okoliczność, że Zakład Usług Publicznych w G., pomimo przekazania prawdziwych danych i wypełnienia obowiązku zgłoszenia płatnika składek, zastosował niższą od prawidłowej stopę procentową składki na ubezpieczenia wypadkowe, nie spełnia przesłanki do zastosowania wobec niego sankcji wynikającej z art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej, zgodnie z którym jeżeli płatnik składek nie przekaże danych lub przekaże nieprawdziwe dane, o których mowa w art. 31, co spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala w drodze decyzji stopę procentową składki na cały rok składkowy w wysokości 150% stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych; płatnik składek zobowiązany jest opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę. Regulacje zawarte w powyższym artykule - jak stanowią to przepisy art. 34 ust. 3 ustawy - stosuje się odpowiednio do płatników składek, o których mowa w art. 28 ust. 1 i art. 33 tego aktu, którzy nieprawidłowo ustalili liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011 r., II UZP 1/11, LEX nr 749835). Zastosowanie wskazanej sankcji wyraźnie uzależnione jest od uprzedniego ustalenia, że płatnik podał nieprawdziwe lub nie przekazał wymaganych danych, o których stanowi art. 31 ustawy wypadkowej.

Warunkiem jest jednak by to zachowanie płatnika doprowadziło do zaniżenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Sąd Apelacyjny aprobuje wykładnię, z której wynika, że jedynie zawinione zachowanie płatnika kwalifikuje się do subsumcji z przepisem art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej, o czym świadczy nie tylko sam przepis stwierdzający o konieczności opłaty odsetek jedynie za zwłokę, ale także przepis karnoprawny art. 219 k.k., który statuuje umyślny czyn zabroniony polegający na niedopełnieniu obowiązków związanych z ubezpieczeniami społecznymi (komentarz do art. 34 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych - Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322, [w:] D. E. Lach, S. Samol, K. Ślebzak: Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Komentarz, Oficyna, 2010).

Powyższe jednoznacznie wskazuje, że nie zaistniały przesłanki do podwyższenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe w roku składkowym obejmującym okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r. o 50% wobec Zakładu Usług Publicznych w G.

Dlatego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 47714 § 2 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia 3 listopada 2009 r. i ustalił, że stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe Zakładu Usług Publicznych w G. w roku składkowym obejmującym okres od dnia 1 kwietnia 2008 r. do dnia 31 marca 2009 r. nie ulega podwyższeniu o 50% (punkt 2). Jednocześnie sąd odwoławczy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił punkt II zaskarżonego wyroku zawierający rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

O kosztach postępowania zarówno za pierwszą, jak i drugą instancję Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., przy zastosowaniu zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. Zgodnie z powołaną zasadą odpowiedzialności za wynik - art. 98 § 1 k.p.c. - to strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie ze zgłoszonym wnioskiem przez płatnika, sąd zasądził od strony przegrywającej, tj. organu rentowego - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych koszty zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, wynikającej z treści § 11 ust. 2 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349, ze zm.) oraz zwrot opłaty sądowej od apelacji - (pkt 3 i pkt 4 wyroku).