Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2107437

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 25 sierpnia 2016 r.
III AUa 2079/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Jolanta Pietrzak (spr.).

Sędziowie: SO del. Beata Torbus, SA Tadeusz Szweda.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2016 r. w Katowicach sprawy z odwołania M. L. (1) (M. L. (1)) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt IV U 879/15:

1.

oddala apelację,

2.

zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. na rzecz ubezpieczonego M. L. (1) kwotę 135 zł (sto trzydzieści pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 8 maja 2015 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu M. L. (1) przyznania prawa do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla na rok 2015. Argumentował, że ubezpieczony nie spełnia warunków do przyznania ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, ponieważ nie był pracownikiem kopalni postawionej w stan likwidacji przed dniem 1 stycznia 2007 r., a ponadto nie był uprawniony do otrzymywania bezpłatnego węgla z kopalni lecz z Zakładu Usług Górniczych.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył ubezpieczony. Domagał się jej zmiany i przyznania prawa do bezpłatnego ekwiwalentu za węgiel za 2015 r. oraz zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. Podnosił, iż odmówiono mu ekwiwalentu za lata 2010-2014 w sprawie IV U 2127/14, ale wyłączną przyczyną oddalenia odwołania było złożenie wniosku po upływie terminu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pracownicy (...) Zakładu Usług Górniczych w Z. są uprawnieni do pobierania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla. Wskazywał, iż wniosek za 2015 r. złożył w dniu 25 lutego 2015 r. tj. z zachowaniem terminu.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, wywodząc jak w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z dnia 8 września 2015 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał M. L. (1) prawo do ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla w ilości 3 ton za 2015 r. oraz obciążył organ rentowy obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił:

M. L. (1) urodził się (...) W okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 15 lipca 2004 r. był zatrudniony w (...) Zakładzie Usług Górniczych spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. na stanowisku górnika pod ziemią. W okresie zatrudnienia ubezpieczony miał prawo do deputatu węglowego.

Wnioskodawca od dnia 16 lipca 2004 r. uprawniony jest do pobierania emerytury górniczej. Od dnia 1 stycznia 2006 r. ubezpieczony pobierał ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla wypłacanego na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 maja 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad przyznawania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla i wypłacania tego ekwiwalentu oraz zasad refundowania kosztów deputatu węglowego i rent wyrównawczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 613 ze zm.). Decyzją z dnia 20 września 2010 r. wstrzymano mu od dnia 1 października 2010 r. wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do deputatu węglowego. Odwołanie ubezpieczonego od powyższej decyzji zostało oddalone przez Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie prawomocnym wyrokiem z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie sygn. akt IV U 1611/10.

W dniu 19 września 2014 r. ubezpieczony, w oparciu o ustawę z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstwa robót górniczych, złożył wniosek o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za okres od 1 października 2010 r. Decyzją z dnia 17 października 2014 r. ZUS odmówił ubezpieczonemu wnioskowanego prawa.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie prawomocnym wyrokiem z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie sygn. akt IV U 2127/14 oddalił odwołanie ubezpieczonego, bowiem mimo, iż pracownicy (...) Zakładu Usług Górniczych w Z. uprawnieni są do pobierania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla, to ubezpieczony wniosek o ekwiwalent za lata 2010-2014 zgłosił po upływie określonego ustawowo terminu.

W dniu 25 lutego 2015 r. odwołujący złożył w organie rentowym wniosek o wypłatę ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla za 2015 r.

(...) Zakład Usług Górniczych w Z. został objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. zawartym pomiędzy Ministrem Przemysłu i Handlu a przedstawicielami związków zawodowych reprezentowanych przez Krajową Komisję Górnictwa (...), Federację Związków Zawodowych (...), Porozumienie Związków Zawodowych Dozoru Górniczego (...) w którym, zgodnie z art. 1 pkt 3 wskazano, że jedynie zakłady pracy wymienione w załączniku Nr 1 uprawnione są do stosowania Układu. Załącznik Nr 1 do Protokołu Dodatkowego Nr 9 z dnia 29 lutego 2000 r. wymieniał w pkt 8 ppkt 42 (...) Zakład Usług Górniczych spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w Z. Zakład ten ujęty został także w wykazie przedsiębiorstw robot górniczych, stanowiącym załącznik Nr 3 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 kwietnia 1999 r. w sprawie wykazu przedsiębiorstw górniczych oraz przedsiębiorstw robot górniczych (Dz. U. z 1999 r. Nr 38, poz. 362 z późn. zm.) objętych restrukturyzacją górnictwa na podstawie ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych.

Wobec poczynionych ustaleń Sąd uznał odwołanie za zasadne podnosząc w motywach tego rozstrzygnięcia co następuje:

Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych (Dz. U. z 2007 r. Nr 147, poz. 1031 z późn. zm.) określa krąg osób uprawnionych do żądania wypłaty ekwiwalentu z tytułu prawa do bezpłatnego węgla. Zgodnie z powołanym przepisem osobami uprawnionymi są emeryci i renciści mający ustalone prawo do emerytury lub renty, którzy pobierali bezpłatny węgiel w naturze od przedsiębiorstw robót górniczych lub przeszli na emeryturę lub rentę z tych przedsiębiorstw oraz wdowy, wdowcy i sieroty mające ustalone prawo do renty rodzinnej po byłych pracownikach przedsiębiorstw robót górniczych, uprawnionych do bezpłatnego węgla na podstawie Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników zakładów górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., i którzy uzyskali emeryturę lub rentę przed dniem 1 stycznia 2007 r., a po dniu 31 grudnia 2001 r. nie pobierali ekwiwalentu.

Stosownie do z art. 7 ust. 1 ustawy ekwiwalent wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z ustalonym w ust. 7 harmonogramem, na wniosek osoby uprawnionej.

(...) Zakład Usług Górniczych w Z. został objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. zawartym pomiędzy Ministrem Przemysłu i Handlu a przedstawicielami związków zawodowych reprezentowanych przez Krajową Komisję Górnictwa (...), Federację Związków Zawodowych (...), Porozumienie Związków Zawodowych Dozoru Górniczego (...) w którym, zgodnie z art. 1 pkt 3 wskazano, że jedynie zakłady pracy wymienione w załączniku Nr 1 uprawnione są do stosowania Układu. Załącznik Nr 1 do Protokołu Dodatkowego Nr 9 z dnia 29 lutego 2000 r. wymieniał (...) w Z. w pkt 8 ppkt 42.

Niewątpliwie zatem uprawnienia ubezpieczonego do bezpłatnego węgla w naturze powstały na podstawie UZP dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.

Apelację od tego wyroku wywiódł organ rentowy domagając się jego zmiany i oddalenia odwołania.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego a to art. 2 ustawy z dnia 6.07.2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw górniczych (Dz. U. Nr 147, poz. 1031) przez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ubezpieczony spełnia warunki konieczne do przyznania spornego ekwiwalentu.

Ubezpieczony wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja nie jest zasadna.

Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych, które Sąd Apelacyjny podziela i przyjmuje za własne. Właściwie też Sąd I instancji ocenił zasadność żądań ubezpieczonego.

Ubezpieczony wywodzi swoje pretensje do spornego świadczenia z przepisów ustawy z dnia 6 lipca 2007 r. o ekwiwalencie pieniężnym z tytułu prawa do bezpłatnego węgla dla osób uprawnionych z przedsiębiorstw robót górniczych. Akt ten nie jest odosobnioną regulacją prawną dotyczącą problematyki wypłaty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na rzecz emerytów i rencistów tego rodzaju świadczeń, lecz stanowi kontynuację wcześniejszych rozwiązań legislacyjnych i koresponduje z unormowaniami innych ustaw traktujących o tym zagadnieniu. Dlatego też interpretacji jego przepisów nie można zawężać do wykładni językowej z pominięciem rysu historycznego i wykładni systemowej. Szczegółowy wywód w tej kwestii Sąd Apelacyjny zaprezentował jednak w wielu dotychczas rozstrzyganych sprawach dotyczących ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla (np. w sprawie III AUa 1194/08,) wobec czego powtarzanie go w niniejszej sprawie w całości jest zbędne.

Sąd Apelacyjny wypowiadał się także kilka razy w kwestii prawa do ekwiwalentu byłych pracowników (...) sp. z o.o. w Z. (np. III AUa 2383/12, III AUa 545/10).

Godzi się jedynie przypomnieć, że jak słusznie zauważył Sąd I instancji, możliwość utraty przez emerytów i rencistów prawa do tego ekwiwalentu za węgiel powstała w związku z nowelizacją działu XI Kodeksu pracy, dokonaną ustawą zmieniającą z dnia 29 września 1994 r. (Dz. U. z 1994 r. Nr 113, poz. 547), przy czym nie dotyczyło to odstąpienia od realizacji uprawnień wynikających z układów zawartych po dacie 1.01.1987 r.

Skoro zatem ubezpieczony wywodził swoje pretensje deputatowe z postanowień Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r., to istota problemu sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy były pracodawca ubezpieczonego (...) Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. w Z. był objęty tymże Układem i czy mógł skutecznie odstąpić od stosowania świadczeń wynikających z unormowań tego aktu w trybie określonym w art. 9 ust. 3 ustawy nowelizującej dział XI Kodeksu pracy.

Na pierwsze z postawionych pytań należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. Wszakże w dniu 29 lutego 2000 r. został zawarty protokół dodatkowy Nr 9 do Ponadzakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. Protokołem tym wprowadzono zmiany do zakresu podmiotowego owego Układu, rozszerzając zakres jego obowiązywania. W części 8 załącznika Nr 1 zawierającego wykaz jednostek organizacyjnych objętych układem, pod pozycją 42 wymieniono (...) Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. w Z. wyłoniony z (...) S.A. w B. Wymieniony protokół dodatkowy wszedł w życie od dnia 1 maja 2000 r., zatem od tej daty (...) Zakład Usług Górniczych Sp. z o.o. w Z. był objęty Układem Zbiorowym Pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.

Na drugie z postawionych pytań należy udzielić odpowiedzi negatywnej, a to z przyczyn podniesionych uprzednio.

Chybiony jest także podnoszony w motywach środka odwoławczego argument, że skoro ubezpieczony po 2001 r. otrzymywał deputat węglowy, czy też ekwiwalent za niego od pracodawcy i dopiero w 2004 r. przeszedł na emeryturę, to nie spełnia przesłanek z art. 2 ustawy z dnia 6.07.2007 r., gdyż nie dotyczyła go regulacja ustawy z dnia 26.11.1998 r.

Trzeba bowiem przypomnieć, iż choć zamiarem twórców rządowego projektu ustawy o ekwiwalencie było przywrócenie byłym pracownikom przedsiębiorstw robót górniczych możliwości zaspokojenia roszczeń deputatowych w formie wypłaty przez organy rentowe spornego ekwiwalentu pieniężnego tylko za okres obowiązywania art. 55 ust. 1 ustawy dostosowawczej z dnia 26 listopada 1998 r. w jego wersji zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny, a więc za 2002 r. Ostatecznie jednak ramami czasowymi tegoż aktu objęto cały okres, w którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwolniony był z obowiązku realizacji przedmiotowego świadczenia wobec tej kategorii emerytów i rencistów. Stąd też zamieszczona w ustawie definicja osoby uprawnionej do ekwiwalentu z jednej strony nawiązuje do redakcji art. 55 ust. 1 i 2 pierwszego z cytowanych aktów restrukturyzacyjnych, z drugiej zaś - uwzględnia regulację art. 20 kolejnej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., poruszającej tę problematykę.

W rezultacie tegoż końcową datę, do jakiej ubiegający się o świadczenie powinien przejść na emeryturę lub rentę, przesunięto z 31 grudnia 2002 r. na 31 grudnia 2006 r., a przejęcie przez organ rentowy wypłaty ekwiwalentu zbiega się w czasie z procesem reformy górnictwa węgla kamiennego, zaplanowanym w ostatnim z aktów restrukturyzacyjnych z dnia 7 września 2007 r. do 2015 r.

Z przytoczonych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. orzekł o oddaleniu apelacji jako pozbawionej podstaw.

O kosztach orzeczono po myśl art. 98 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.