Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2691567

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 27 marca 2018 r.
III AUa 1906/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Robert Kuczyński.

Sędziowie: SA Monika Kiwiorska-Pająk, SO del. Artur Tomanek (spr.).

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku J. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o rekompensatę na skutek apelacji J. W. od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt V U 609/17

I. oddala apelację,

II. zasądza od wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej kwotę 240,- złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 22 czerwca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał wnioskodawcy J. W. emeryturę od dnia 1 maja 2017 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. wniósł o jej zmianę w części poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze od dnia złożenia wniosku.

Kolejną decyzją z dnia 2 sierpnia 2017 r. organ rentowy odmówił przyznania J. W. rekompensaty wskazując, że świadczenie to nie przysługuje z uwagi na to, że od 1 kwietnia 2014 r. wnioskodawca jest uprawniony do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Wyrokiem z dnia 24 października 2017 r. Sąd Okręgowy w Legnicy oddalił odwołanie wnioskodawcy od powyższych decyzji.

Podstawą powyższego rozstrzygnięcia Sądu I instancji były następujące ustalenia faktyczne:

Wnioskodawca J. W., urodzony (...), jest uprawniony od 1 kwietnia 2014 r. do przyznanej decyzją z dnia 23 maja 2014 r. emerytury, przysługującej na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Wypłatę tego świadczenia organ rentowy zawiesił, gdyż wnioskodawca kontynuował zatrudnienie do dnia 26 maja 2017 r.

Na podstawie wniosku z dnia 29 maja 2017 r., decyzją organu rentowego z dnia 22 czerwca 2017 r. przyznano wnioskodawcy od 1 maja 2017 r. emeryturę na podstawie art. 24 wymienionej wyżej ustawy.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd I instancji uznał, że odwołanie wnioskodawcy nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd powołał się na art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, według którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS (ust. 2).

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy powyższej ustawy, rekompensata oznacza odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty stanowi jedynie nabycie prawa do wcześniejszej emerytury, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.

Jak wynika z niespornych ustaleń faktycznych, wnioskodawca jest uprawniony od 1 czerwca 2014 r. do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach i tym samym zrealizował przysługujące mu szczególne prawo do wcześniejszego przejścia na emeryturę. W związku z uzyskaniem prawa do emerytury, wnioskodawcy nie przysługuje zatem rekompensata traktowana jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Sąd I instancji nie podzielił wyrażonego przez wnioskodawcę poglądu, iż przesłankę negatywną prawa do rekompensaty stanowi nie sam fakt przyznania świadczenia emerytalnego, a jedynie jego pobieranie. Sąd zauważył, że przepis art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych wyklucza możliwość przyznania rekompensaty osobie, która nabyła prawo do emerytury wcześniejszej, nie zaś osobie, która przyznanej emerytury nie pobierała.

Apelację od powyższego wyroku złożył wnioskodawca, zaskarżając wyrok w całości. Apelujący zarzucił:

* naruszenie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych poprzez jego błędna wykładnię i wskazanie, że wnioskodawcy nie przysługuje rekompensata w sytuacji, gdy przepis ten nie wyklucza otrzymania rekompensaty w razie wcześniejszego przyznania prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a jedynie uzależnia prawo do rekompensaty od 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach, a także wskazuje, że "przesłanką negatywną do otrzymania rekompensaty jest wcześniejsze przyznanie prawa do emerytury, jeżeli taką przesłanką jest pobieranie emerytury",

* naruszenie art. 233 k.p.c., przez błędną ocenę materiału dowodowego, a w szczególności decyzji organu rentowego z dnia 1 czerwca 2014 r., poprzez stwierdzenie, że decyzja ta wyklucza przyznanie wnioskodawcy prawa do rekompensaty.

Powołując się na powyższe zarzuty, apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie rekompensaty, ewentualnie o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja wnioskodawcy była nieuzasadniona.

Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia faktyczne Sądu I instancji, dokonane na podstawie dokumentów o bezspornej treści, które uwzględniają całokształt zgromadzonego materiału dowodowego i odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Sąd I instancji nie przekroczył przeto granic wyznaczonych przez zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.).

Ustalenia faktyczne Sądu I instancji nie były jednak w istocie kontestowane przez apelującego, mimo sformułowania w tym zakresie odrębnego zarzutu apelacji.

Z apelacji wynika, że istotą sporu jest sposób pojmowania przesłanki negatywnej prawa do rekompensaty, o której jest mowa w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Wnioskodawca wskazuje, że rekompensata przysługuje mu mimo nabycia i ustalenia prawa do wcześniejszej emerytury decyzją organu rentowego. Stanowisko to nie jest trafne.

Sąd I instancji ocenił prawidłowo, że w świetle powyższego przepisu negatywną przesłanką prawa do rekompensaty jest nabycie prawa do wcześniejszej emerytury, bez względu na to, czy jest ona faktycznie pobierana.

Na wstępie rozważań należy przypomnieć, że celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Przesłanka negatywna, o której mowa w art. 21 ust. 2 ustawy z 2008 r. o emeryturach pomostowych, na co wskazuje wykładnia funkcjonalna tego przepisu, odnosi się zatem nie do każdego przypadku nabycia prawa do emerytury, a jedynie do przypadku nabycia emerytury przyznanej w obniżonym wieku emerytalnym, w tym m.in. na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna).

Decyzją organu rentowego z dnia 23 maja 2014 r. przyznano wnioskodawcy prawo do wcześniejszej emerytury na zasadzie art. 184 ustawy emerytalnej. W dacie wydania tej decyzji wnioskodawca nie osiągnął bowiem wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat, a prawo do wcześniejszej emerytury wywodził ze stażu 15 lat w warunkach szczególnych, co wynika ze świadectwa wykonywania takiej pracy, dołączonego do wniosku emerytalnego (karta 8 akt organu rentowego). Powyższe znajduje odzwierciedlenie w treści decyzji organu rentowego z 23 maja 2014 r. i powołanej w niej podstawie prawnej przyznania świadczenia.

Bezsporne jest również to, że wypłata powyższej emerytury została zawieszona z uwagi na kontynuowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia do dnia 26 maja 2017 r.

Przepis art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi wyraźnie, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej (tj. emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, uzależnionej od szczególnych warunków pracy). Przez nabycie prawa do emerytury rozumie się spełnienie wszystkich warunków przysługiwania prawa do świadczenia. Prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego nabywa się bowiem z mocy prawa (ex lege) w razie zajścia sytuacji objętej ochroną (zdarzenie ubezpieczeniowe) po spełnieniu wymaganych przez ustawę warunków. Prawem nabywanym ex lege, wraz ze spełnieniem wymaganych przez ustawę warunków, jest w szczególności, prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, uzależnione od szczególnych warunków pracy (zob. K. Jankowska, Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych [w:] Prawo do emerytury. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, Warszawa 2011, kom. do art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej). Warunki nabycia tego prawa zostały spełnione przez wnioskodawcę, który osiągnął wiek 60 lat w dniu 8 września 2010 r., a do dnia 31 grudnia 1998 r. zgromadził wymagany, co najmniej 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. W rezultacie spełnienia warunków ustawowych dotyczących prawa do emerytury, organ rentowy przyznał wnioskodawcy decyzją z dnia 23 maja 2014 r. prawo do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, w uwzględnieniu wniosku złożonego przez wnioskodawcę w 2014 r. Decyzja ta miała charakter deklaratoryjny w tym zakresie, że potwierdziła ona nabycie przez wnioskodawcę prawa do emerytury, rozumianego jako spełnienie wymaganych ustawowo warunków.

Wnioskodawca nabył zatem prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym, które zostało ustalone decyzją organu rentowego, w związku z czym spełniona została przesłanka negatywna prawa do rekompensaty, wyrażona w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Bez znaczenia jest natomiast to, że wnioskodawca nie pobierał przyznanej mu wcześniejszej emerytury, z uwagi na kontynuowanie przez niego zatrudnienia. Takiej przesłanki (tj. pobierania lub wypłacania świadczenia) nie przewidziano bowiem w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, który odwołuje się jednoznacznie do nabycia prawa do emerytury, a nie do wypłacania emerytury.

Powyższe stanowisko jest zbieżne z poglądami wyrażonymi w literaturze przedmiotu. Wskazuje się zatem, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury w niższym wieku emerytalnym, nawet jeśli tego prawa nie zrealizowała (zob. K. Jankowska, I. Jędrasik-Jankowska, Komentarz do ustawy o emeryturach pomostowych [w:] Prawo do emerytury. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, Warszawa 2011, kom. do art. 21 ustawy). B.Gudowska wskazała zaś, że do przesłanek uprawniających do rekompensaty zalicza się m.in. nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie emerytalnej (zob. B.Gudowska [w:] Ustawa o emeryturach pomostowych. Komentarz, red. B.Gudowska, K.Ślebzak, Warszawa 2013, kom. do art. 21 ustawy, uw. 3).

Abstrahując od wyraźnego brzmienia art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, wykładnia gramatyczna tego przepisu nie budzi zastrzeżeń w świetle argumentów o naturze celowościowej. Celem rekompensaty jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Jeśli tak, to rekompensata przysługuje osobom, które nie miały możliwości uzyskania prawa do emerytury uzależnionej od szczególnych warunków lub szczególnego charakteru pracy. Nie przysługuje ona natomiast osobom takim jak wnioskodawca, które spełniły warunki wymagane dla nabycia prawa do powyższej emerytury wcześniejszej, lecz nie skorzystały z możliwości jej pobierania. Decyzja taka była świadomym wyborem wnioskodawcy, który ocenił, że kontynuowanie zatrudnienia i zawieszenie emerytury jest dla niego korzystniejsze niż wypłata świadczenia. Decyzja ta nie jest jednak istotna z punktu widzenia prawa do rekompensaty, o którym rozstrzyga negatywnie to, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury w wieku obniżonym, w związku z wykonywaniem zatrudnienia w szczególnych warunkach (art. 184 ustawy emerytalnej).

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w punkcie I., na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono w punkcie II, na podstawie w art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 9 ust. 2 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.