III AUa 1620/17 - Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2675089

Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 22 lutego 2018 r. III AUa 1620/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Maria Pietkun spr.

Sędziowie SA: Elżbieta Kunecka, Jacek Witkowski.

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku K. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. o odpowiedzialność członka zarządu za zaległości spółki na skutek apelacji K. S. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt VIII U 157/16

I. oddala apelację,

II. zasądza od wnioskodawczyni na rzecz strony pozwanej kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13.06.2017 r. oddalił odwołanie wnioskodawczyni K. S. od decyzji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia 20.11.2015 r. w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za nieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne za Biuro Handlowe (...) Spółka z o.o. z siedzibą we W. i zasądził od wnioskodawczyni na rzecz strony pozwanej kwotę 4.800 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, że Biuro Handlowe (...) Spółka z o.o. z siedzibą we W., zatrudniała pracowników. Z tego tytułu była zobowiązana do opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Ponieważ Spółka nie wywiązała się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, na jej koncie powstało zadłużenie, które na dzień wydania zaskarżonej decyzji tj. 20.11.2015 r. wynosi łącznie za cały okres 35 946,98 zł.

Spółka (...) prowadziła działalność w pomieszczeniach wynajmowanych od (...) przy pl. (...) we W.. Miały tam też swoje siedziby inne spółki. Spółka miała zawierać kontrakty firmami z rynku wschodniego.

(...) Spółki (...) byli: M. K. 125 udziałów, K. W. 25 udziałów i K. T. - mieszkający w USA siostrzeniec K. S. która posiadała pełnomocnictwo do działania w jego imieniu 100 udziałów.

Członkami Rady Nadzorczej byli: na prośbę J. A. K. - zatrudniona w Spółce (...) i Spółce (...), która weszła do Rady w miejsce K. S. która objęła funkcję Prezesa Spółki (...)., oraz K. W. i M. K.. K. W. kiedy dowiedział się, że Spółka (...) nie składa sprawozdań finansowych odsprzedał swoje udziały J. C. - synowi 11 października 2013 roku. O rezygnacji K. S. z funkcji Prezesa dowiedział się na zgromadzeniu wspólników w lipcu 2015 roku.

Aktualnie jedynym udziałowcem jest J. C. syn J. C.. Udziały zostały odkupione za symboliczną kwotę. J. C.-junior w żaden sposób nie uczestniczył w funkcjonowaniu Spółki (...). Mieszka wspólnie z ojcem, nigdzie nie pracuje, już nie studiuje, przebywał na Cyprze w celach zarobkowych.

Zarządzaniem w Spółce zajmował się J. C., który jest mężem siostry wnioskodawczyni K. S.. A. K. zatrudniona w Spółce (...) - prowadziła biura wszystkich spółek mających siedzibę we wskazanym miejscu. Sprzątaniem zajmowała się T. T. która sprzątała też w innych spółkach w których udziałowcami byli J. C. lub jego żona.

Prowadzone w stosunku do Biura Handlowego (...) Spółka z o.o. z siedzibą we W. postępowanie egzekucyjne nie doprowadziło do zaspokojenia należności z tytułu składek. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. S. w dniu 8 kwietnia 2014 r. umorzył postępowania ze względu na jego bezskuteczność.

Nie znaleziono danych o Spółce w Elektronicznym Rejestrze Ksiąg Wieczystych ani w Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Do akt rejestrowych Spółka złożyła jedynie sprawozdanie za 2009 rok. Nie realizowała od 2009 roku także zobowiązań podatkowych względem Urzędu Skarbowego.

Na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 26.02.2010 r. powołano wnioskodawczynię na funkcję prezesa zarządu Spółki. Natomiast uchwałą nr 1 z dnia 05.07.2013 r. Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników odwołano ją z funkcji prezesa zarządu.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu VI Wydział Gospodarczy KRS z dnia 06.06.2013 r. prawomocnym w dniu 09.07.2013 r. wykreślono z urzędu K. S. z danych jako członka zarządu. W aktach KRS znajduje się rezygnacja K. S. z dnia 08.04.2011 r. podpisana przez A. K. w dniu 08.04.2011 r. złożona do akt Sądu w dniu 28.02.2013 r. Brak jest informacji o powołaniu nowego zarządu, pomimo wezwania przymuszającego Sądu z dnia 18.04.2013 r. do przedłożenia aktualnych danych zarządu.

W okresie od dnia 08.042011 r. do 27.02.2013 r. K. S. nie podjęła żadnych działań zmierzających do wykreślenia jej z KRS jako prezesa zarządu Spółki.

Przy tak poczynionych ustaleniach Sąd Okręgowy powołał się na regulację art. 31 ustawy z dnia 13 października 1989 roku o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 116 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku ordynacja podatkowa regulujących zasady odpowiedzialności członków zarządu za spółkę.

Zarzuty wnioskodawczyni sprowadzały się do wykazania, że skutecznie przestała być członkiem zarządu Spółki (...) z dniem 8 kwietnia 2011 roku, a zaległości składkowe Spółki w znacznej części dotyczą okresu 2012 i 2013 roku.

Zatem, przedmiotem oceny Sądu było ustalenie czy złożona z dniem 8 kwietnia 2011 roku rezygnacja była skuteczna.

Wnioskodawczyni nie kwestionowała, że Spółka (...) za okresy wskazane w pkt I zaskarżonej decyzji nie dopełniła obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Jest poza sporem, że na podstawie uchwały Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z dnia 26.02.2010 r. powołano wnioskodawczynię na funkcję prezesa zarządu Spółki a na mocy uchwały z dnia 5 lipca 2013 roku została odwołana z funkcji Prezesa, a postanowieniem Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu VI Wydział Gospodarczy KRS z dnia 06.06.2013 r. prawomocnym w dniu 09.07.2013 r. wykreślono z urzędu K. S. z danych jako członka zarządu.

Zgodnie z art. 202 par. 5 k.s.h. oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu staje się skuteczne z chwilą, gdy zgodnie z art. 61 kc dotrze do właściwego adresata oświadczenia, w tym przypadku Spółki z o.o. w taki sposób aby mógł się zapoznać z jego treścią Osoba prawna, zgodnie z treścią art. 38 kc działa przez swoje organy, co oznacza że oświadczenie o rezygnacji powinno zostać złożone organowi Spółki który powołuje zarząd tj. Zgromadzeniu Wspólników (par. 17 pkt 2 umowy Spółki).

Dokonując oceny materiału dowodowego pod kątem skuteczności oświadczenia o rezygnacji z funkcji członka zarządu Sąd zwrócił uwagę na szczególny charakter wzajemnych relacji i powiązań między wnioskodawczynią, udziałowcami Spółki, członkami Rady Nadzorczej i J. C., który całością działalnością Spółki kierował. Wspólnicy i członkowie Rady Nadzorczej, poza K. W. byli we wzajemnych powiązaniach rodzinnych lub zawodowych.

Jak wynika z zeznań świadka A. K. jako pracownik Spółki (...) - członkiem Rady Nadzorczej została na prośbę J. C..

Świadek M. K. w ogóle nic nie wiedziała o Spółce i nie znała wnioskodawczyni.

Dlatego - w ocenie Sądu - jedynym obiektywnym, miarodajnym i wiarygodnym dowodem były zeznania świadka K. W., który będąc wspólnikiem i członkiem Rady Nadzorczej Spółki (...) zeznał, że o rezygnacji wnioskodawczyni dowiedział się w lipcu 2013 roku.

Z uwagi na powyższe Sąd nie doszukał się podstaw do uwzględnienia odwołania wnioskodawczyni i na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie I wyroku.

Orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie II oparto na treści art. 98 kpc. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

Apelację od powyższego wyroku złożyła wnioskodawczyni zarzucając naruszenie przepisów p[procedury, a to art. 233 § 1 kpc poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego poprzez dowolne przyjęcie, że wzajemne powiązania pomiędzy udziałowcami i członkami rady nadzorczej spółki (...) wpłynął na skuteczność rezygnacji wnioskodawczyni w pełnionej funkcji prezesa zarządu z dniem 8.04.2011 r., wybiorczym i dowolnym przyjęciu, iż zeznania świadka K. W. stanowią obiektywny i miarodajny dowód o powzięciu wiadomości co do rezygnacji wnioskodawczyni w pełnionej funkcji, naruszenie prawa materialnego, a to art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. tj. 201/1778) i art. 116 § 2 ustawy ordynacja podatkowa, poprzez uznanie, że wnioskodawczyni w spornym okresie pełniła funkcję członka zarządu, podczas gdy skutecznie rezygnacje złożyła w dniu 8.04.2011 r., naruszenie przepisów art. 202 x 5 ksh w zw. z art. 205 § 2 ksh poprzez przyjęcie, ze rezygnacje w z funkcji prezesa zarządu wnioskodawczyni winna złożyć Zgromadzeniu wspólników spółki, podczas kiedy z brzmienia przepisu art. 205 § 2 ksh wynika, że do skutecznej rezygnacji dochodzi z momentem złożenia oświadczenia na adres spółki.

Przy tak sformułowanych zarzutach skarżący wnosił o zmianę zakażonego wyroku i uwzględnienie odwołania, zasądzenie kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję - 4.800 zł i 2.700 zł za druga instancję, oraz 17 zł. opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył.

Apelacja wnioskodawczyni nie zasługuje na uwzględnienie, a podniesione w niej zarzuty są chybione.

Sporną okolicznością w sprawie jest zasada odpowiedzialności wnioskodawczyni y jako członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością - Biuro Handlowe (...) spółki z o.o. we W. za zaległe składki spółki w trybie art. 116 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. ustawy Ordynacja Podatkowa (Dz. U. tj. 2015/613 ze zm.).

Zgodnie z decyzją organu rentowego z dnia 20 listopada 2015 r. ostatecznie zakres odpowiedzialności wnioskodawczyni obejmuje okres miesiąca: 06.2012 r., 07.2012 r. 09.2012 r. 10.2012 r., 04.2013 r., 05.2013 r., w myśl przepisu art. 116 ustawy. Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie stanowiła, iż za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej i spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa. Nadto odpowiedzialność członków zarządu spółki określona w § 1 obejmuje zobowiązania podatkowe, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich funkcji członka zarządu.

W świetle powyższego zasadniczą przesłanką uruchamiającą ową odpowiedzialność jest wykazanie przez wierzyciela, w tym przypadku organ rentowy, że egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. W tym zakresie w sprawie została spełniona przez stronę pozwaną przesłanka wykazująca bezskuteczność egzekucji w dacie wydawania spornej decyzji, skoro egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Organ rentowy w zaskarżonej decyzji powołał się na umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, wobec bezskuteczności egzekucji.

Z tych motywów postępowanie ponowne przed sądem I instancji miało za przedmiot ocenę zaistnienia pozostałych przesłanek warunkujących odpowiedzialność, w tym ewentualnych warunków egzoneracyjnych, wykazanie których, zgodnie z ciężarem rozłożenia dowodu obciąża wnioskodawczynię.

Zgodnie z art. 116 ust. 1 i 2 ustawy ordynacja podatkowa istnieje możliwość uwolnienia od odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Mogą się oni bowiem od niej uwolnić, gdy wykażą, że albo we właściwym czasie zgłosili wniosek o upadłość spółki, albo że niezgłoszenie nastąpiło nie z ich winy. Inną możliwością uniknięcia odpowiedzialności jest wskazanie majątku spółki, z którego możliwa będzie egzekucja np. pominiętego podczas zakończonego poprzednio postępowania egzekucyjnego lub później nabytego. Katalog tych okoliczności egzoneracyjnych jest zamknięty i precyzyjnie przewiduje okoliczności uwalniające od odpowiedzialności w braku możliwości rozszerzenia tego katalogu.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że ciężar udowodnienia okoliczności uwalniających członka zarządu spółki od odpowiedzialności za składki na ubezpieczenie społeczne spoczywa, zgodnie z zasadą określoną w art. 6 k.c., na wnoszącym odwołanie. Zatem to wnioskodawczyni, winna była okoliczność tę udowodnić, gdyż z tego faktu zamierzała wywieść korzystne dla siebie następstwa. W ocenie Sądu Apelacyjnego wnioskodawczyni nie udowodniła żadnej z powyższych okoliczności. W toku procesu skupiła się natomiast wyłącznie na okoliczności, że w spornym okresie nie pełniła już funkcji członka zarządu spółki.

Z niewadliwych ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawczyni w dniu 26.02.2010 r. na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników powierzono pełnienie owej funkcji organizacyjno prawnej - prezesa zarządu spółki.

Natomiast w dniu 8.04.2011 r. wnioskodawczyni złożyła pismo adresowane do spółki w sekretariacie prowadzonym przez A. K., która obsługiwała kilka spółek mających siedzibę pod tym samym adresem. A. K. potwierdziła podpisem odbiór pisma. Wnioskodawczyni była jedynym członkiem zarządu spółki.

Zgodnie z art. 202 § 4 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) w każdym czasie członek zarządu spółki może złożyć rezygnację z pełnionej funkcji i na skutek tego wygasa jego mandat jako członka zarządu.

Co do trybu i formy składania owej rezygnacji wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 31.03.2016 r. sygn. akt III CZP 89/15. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy podkreśla, że "oświadczenie o rezygnacji z członkostwa zarządu, choć stanowi jednostronną czynność prawną osoby rezygnującej, wywołuje skutki nie tylko w sferze prawnej tej osoby, ale i w sferze prawnej spółki."

Wskazać należy, iż wnioskodawczyni podejmującej się pełnienia funkcji jednoosobowego organu zarządzającego spółką należy wymagać aktów staranności należycie zabezpieczających nie tylko jej interes, ale i spółki. Sąd Najwyższy w powołanej uchwale jednoznacznie wskazał, ze właściwym organem do którego winno być kierowane oświadczenie o rezygnacji z funkcji członka zarządu jest zarząd spółki. Uczyniła to wprawdzie we właściwym miejscu, w sekretariacie obsługującym spółkę, ale w ocenie Sądu apelacyjnego, sama ta okoliczność nie jest wystarczająca w okolicznościach sprawy do uznania skutecznej rezygnacji. Spółkę co do zasady reprezentuje zarząd, w tym wypadku jednoosobowy, złożenie pisma do spółki i to w razie rezygnacji jednoosobowego prezesa, decyduje iż brak jest uprawnionego organu który mógłby zapoznać się ze złożonym oświadczeniem woli.

Sąd Najwyższy w powołanej uchwale odniósł się też do sytuacji kiedy np. rezygnują wszyscy członkowie zarządy, albo ostatni z nich, czy też kilku z ostatnich. Rozważania te, w ocenie Sądu Apelacyjnego w pełni aktualizują się w razie rezygnacji jedynego prezesa zarządu. "Interes osoby wchodzącej w skład zarządu przejawia się przede wszystkim w umożliwieniu tej osobie rezygnacji, niepodlegającej ograniczeniom i utrudnieniom, a interes spółki - w uzyskaniu o tym informacji, pozwalającej podjąć niezbędne działania uzasadnione rezygnacją, w szczególności zainicjować powołanie nowego członka zarządu oraz spowodować dokonanie wpisu zmiany w składzie zarządu w rejestrze."

Może to wiązać się z inicjatywą powołania nowego członka zarządu, czy zwołania posiedzenia organu uprawnionego do powołania nowego zarządu, czy określić późniejszy termin rezygnacji. Dotyczyć to może również zapewnienia pewności obrotu, ujawnienie zmian w KRS.

W ocenie Sądu Apelacyjnego tym wymogom staranności nie odpowiada zachowanie wnioskodawczyni, ograniczające się wyłącznie do złożenia powołanego pisma w sekretariacie spółki. Za zasadne uznać należy więc za skuteczną rezygnację z datą prawomocnego postanowienia sądu rejestrowego o wykreśleniu wnioskodawczyni, tj. 9.07.2013 r., skoro sama wnioskodawczyni nie zadbała należycie o interes własny jak i spółki w związku z rezygnacją. Wybrany sposób rezygnacji był działaniem na własne ryzyko wnioskodawczyni jako osoby pełniącej funkcję prezesa zarządu z całkowitym pominięciem interesu spółki.

Z tych motywów wyrok Sądu Okręgowego odpowiada prawu, przy uwzględnieniu powyższej argumentacji, co do skutecznej rezygnacji z pełnionej funkcji.

Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny oddalił apelację wnioskodawczyni na podstawie art. 385 kpc.

Wykładnikiem zasądzonych kosztów procesu była wysokość należności składkowych, roszczenia głównego w kwocie 13.606,80 zł. Orzeczenie w przedmiocie kosztów procesu znajduje uzasadnienie a w art. 98 kpc w zw. z przepisem § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. 2018/265) w brzmieniu obowiązującym od 27.10.2016 r., skoro apelację wniesiono w dniu 21.08.2017 r. Należne koszty pomniejszono do 75% stawki wobec działania w obu instancjach tego samego pełnomocnika.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.