Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1966339

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 7 stycznia 2016 r.
III AUa 142/15
Warunki powstania prawa do emerytury pomostowej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Agata Pyjas-Luty (spr.).

Sędziowie: SA Bożena Lichota, SO del. Krzysztof Hejosz.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2016 r. w Krakowie sprawy z wniosku M. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. o emeryturę pomostową na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie Wydziału VIII Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt VIII U 384/14 oddala apelację.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 13 października 2014 r. Sąd Okręgowy w Krakowie - Sąd Ubezpieczeń Społecznych zmienił częściowo zaskarżoną przez M. W. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z dnia 27 stycznia 2014 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury pomostowej od dnia 1 stycznia 2014 r. (pkt I), umorzył postępowanie w pozostałym zakresie

(pkt 2) oraz stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. ponosi odpowiedzialność za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji (pkt 3).

Sąd Okręgowy ustalił, iż wnioskodawczyni M. W., urodzona dnia (...), w okresie od 2 maja 2007 r. do 31 grudnia 2013 r. była zatrudniona w Szpitalu (...) w M. jako starsza pielęgniarka, a nadto w okresie od 11 sierpnia 2008 r. do 31 grudnia 2013 r. w wymiarze 1/2 etatu jako pielęgniarka w (...) Zespole (...) w M. Od dnia 3 stycznia 2014 r. do dnia 10 lutego 2014 r. wnioskodawczyni ponownie podjęła zatrudnienie w Szpitalu (...) w M. w wymiarze 1/2 etatu jako starsza pielęgniarka. Wnioskodawczyni wykazała ogólny staż pracy wynoszący 33 lata, 6 miesięcy i 10 dni (30 lat, 10 miesięcy i 25 dni okresów składkowych oraz 2 lata, 7 miesięcy i 15 dni okresów nieskładkowych), w tym 18 lat, 5 miesięcy i 22 dni pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przypadających zarówno przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz po dniu 31 grudnia 2008 r. W dniu 7 stycznia 2014 r. M. W. złożyła wniosek o ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Zaskarżoną decyzją z dnia 27 stycznia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. odmówił wnioskodawczyni prawa do emerytury pomostowej, albowiem nie rozwiązała ona stosunku pracy i na dzień złożenia ww. wniosku pozostawała w zatrudnieniu. Kolejną decyzją z dnia 28 lutego 2014 r. organ rentowy przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury pomostowej od dnia 11 lutego 2014 r., tj. od następnego dnia po ustaniu stosunku pracy.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Odwołując się do treści art. 4 i art. 15 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656), Sąd Okręgowy zaakcentował, że prawo do emerytury pomostowej, podobnie jak prawa do innych emerytur oraz rent, powstaje ex lege, tj. w dniu spełnienia ustawowych warunków z mocy samego prawa, a nie na podstawie decyzji organu rentowego. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że dniem, w którym wnioskodawczyni spełniała wszystkie przesłanki do emerytury pomostowej łącznie był 1 stycznia 2014 r., albowiem wtedy M. W. rozwiązała stosunki pracy ze wszystkimi pracodawcami, miała ukończone 55 lat oraz spełniała pozostałe warunki co do ogólnego stażu pracy, jak i stażu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Jednocześnie Sąd zaakcentował, że nie miało znaczenia ponowne nawiązanie przez wnioskodawczynię stosunku pracy od dnia 3 stycznia 2014 r., albowiem do nabycia prawa do emerytury pomostowej wystarczy jednorazowe rozwiązanie stosunku pracy. Odwołując się następnie do treści art. 129 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 748) w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd Okręgowy wskazał, że skoro M. W. złożyła wniosek o emeryturę pomostową w dniu 7 stycznia 2014 r., a prawo do emerytury powstało przed tą datą, lecz w tym samym miesiącu, to przedmiotowe świadczenie zostało jej przyznane od dnia 1 stycznia 2014 r., tj. od dnia, w którym powstało. Równocześnie, kierując się dyspozycją art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd Okręgowy stwierdził odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie M. W. zaskarżoną decyzją prawa do emerytury pomostowej, wynikającą z dokonania błędnej interpretacji art. 4 i art. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, iż wnioskodawczyni powinna pozostawać bez zatrudnienia przez cały czas, od chwili złożenia wniosku do momentu wydania decyzji. Następnie Sąd zauważył, że skoro decyzją z dnia 28 lutego 2014 r. przyznano wnioskodawczyni prawo do emerytury pomostowej od dnia 11 lutego 2014 r., to jej roszczenie zostało częściowo zaspokojone, wobec czego na podstawie art. 477 13 k.p.c. postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu.

W konkluzji Sąd Okręgowy na mocy art. 477 14 § 2 k.p.c. oraz art. 477 13 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Apelację od wyroku wywiódł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: naruszenie prawa materialnego, w tym art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W oparciu o tak sformułowany zarzut organ rentowy wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania.

W uzasadnieniu wywodów apelacji organ rentowy podkreślił, że w dniu 27 stycznia 2014 r. wydał decyzję odmawiającą prawa do świadczenia, albowiem w tej dacie wnioskodawczyni pozostawała nadal w stosunku pracy, a oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do emerytury pomostowej dokonuje się na podstawie złożonych dokumentów właśnie w dniu wydawania decyzji. W powyższym kontekście organ rentowy wskazał, że przepisy ustawy o emeryturach pomostowych nie nakładają na niego obowiązku ustalania faktu czy wnioskodawczyni hipotetycznie i teoretycznie w przeszłości spełniała przez jakiś czas przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia. W konsekwencji powyższego organ rentowy stwierdził, że wywód Sądu pierwszej instancji jakoby wnioskodawczyni uzyskała prawo do emerytury pomostowej, albowiem warunki do tego świadczenia spełniała przez dwa dni (1 i 2 stycznia 2014 r.) po rozwiązaniu stosunku pracy z dniem 31 grudnia 2013 r., jest sprzeczny z wykładnią językową, funkcjonalną i celowościową przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Dodatkowo organ rentowy zauważył, że wnioskodawczyni rozwiązała stosunek pracy z dniem 11 lutego 2014 r. i złożyła wniosek o przyznanie świadczenia, w konsekwencji czego decyzją z dnia 28 lutego 2014 r. prawo do emerytury pomostowej przyznane jej zostało od dnia następnego po rozwiązaniu stosunku pracy.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest bezzasadna.

W niniejszej sprawie w pierwszej kolejności podkreślić trzeba, iż jej rozstrzygnięcie zależało od ustalenia daty nabycia przez wnioskodawczynię M. W. prawa do emerytury pomostowej, a konkretnie od wyjaśnienia czy na skutek wniosku z dnia 7 stycznia 2014 r. prawo do tego świadczenia przysługiwało jej od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia przyznania jej przedmiotowego świadczenia na mocy decyzji organu rentowego z dnia 28 lutego 2014 r.

Zgodnie z dyspozycją art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 965), stanowiącego swoisty odpowiednik art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 748), prawo do emerytury pomostowej powstaje z dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Stosownie zaś do treści art. 26 ust. 1 ww. ustawy, emeryturę pomostową wypłaca się za miesiąc kalendarzowy w terminach i na zasadach przewidzianych dla wypłaty emerytur określonych m.in. w art. 129 ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłanki nabywania prawa do emerytur pomostowych określa art. 4 ww. ustawy o emeryturach pomostowych, w myśl którego prawo do przedmiotowego świadczenia, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki: urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r. (pkt 1); ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat (pkt 2); osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn (pkt 3); ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn (pkt 4); przed dniem 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub prace w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy lub art. 32 i art. 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (pkt 5); po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 (pkt 6) i nastąpiło z nim rozwiązanie stosunku pracy (pkt 7). W świetle przywołanych regulacji oczywistym jest zatem, że prawo do emerytury pomostowej powstaje ex lege w dniu spełnienia ustawowych warunków i jedynie kumulatywne spełnienie wszystkich przesłanek koniecznych do nabycia uprawnień emerytalnych wskazanych w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych uzasadnia nabycie prawa do tego świadczenia.

Kierując się powyższymi wywodami stwierdzić należy, że okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były niesporne. Wnioskodawczyni, ur. dnia (...), w dniu 7 stycznia 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury pomostowej, legitymując się wymaganym ogólnym okresem ubezpieczenia oraz stażem pracy w warunkach szczególnych, który przypadał zarówno przed dniem 1 stycznia 1999 r., jak i po dniu 31 grudnia 2008 r. Odmowę przyznania wnioskodawczyni prawa do emerytury pomostowej przez organ rentowy w ramach zaskarżonej decyzji z dnia 27 stycznia 2014 r. (podobnie jak i na gruncie wcześniejszej decyzji z dnia 2 lipca 2013 r.) stanowiło niespełnienie przez M. W. przesłanki z art. 4 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych czyli pozostawanie przez nią w stosunku pracy zarówno na dzień złożenia wniosku, jak i na datę wydania decyzji. Tak jednakże jak słusznie wskazał już Sąd Okręgowy, rozpoznając wniosek M. W. z dnia 7 stycznia 2014 r., organ rentowy pominął nader istotny, a wynikający z treści samego wniosku i dołączonych do niego dokumentów fakt, iż z dniem 31 grudnia 2013 r. doszło do rozwiązania stosunku pracy, jaki łączył wnioskodawczynię z jej dotychczasowym pracodawcą tj. Szpitalem (...) w M., na rzecz którego po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywała pracę w warunkach szczególnych (równocześnie z tym dniem wnioskodawczyni rozwiązała stosunek pracy łączący ją z (...) Zespół (...) w M.).

Z przedmiotowego wniosku z dnia 7 stycznia 2014 r. wynikało również wprost, iż w okresie od 1 do 2 stycznia 2014 r. wnioskodawczyni nie pozostawała w zatrudnieniu i dopiero z dniem 3 stycznia 2014 r. ponownie nawiązała stosunek pracy z tym samym pracodawcą (tekst jedn.: Szpitalem (...) w M.), ale już na innych zasadach, albowiem w ramach zatrudnienia w wymiarze 1/2 etatu nie świadczyła już pracy w warunkach szczególnych. W tym stanie rzeczy, kierując się wykładnią językową i funkcjonalną art. 15 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, jakichkolwiek wątpliwości nie mogło budzić przyjęcie, iż skoro z dniem 31 grudnia 2013 r. wnioskodawczyni spełniała wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym rozwiązała stosunek pracy, to tym samym z tym właśnie dniem powstało po jej stronie prawo do przedmiotowego świadczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2013 r., I UK 560/12). Skoro zaś z wnioskiem o to świadczenie M. W. wystąpiła w dniu 7 stycznia 2014 r., to stosownie do treści art. 26 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, trafnie Sąd Okręgowy zdecydował o przyznaniu jej tego świadczenia od dnia 1 stycznia 2014 r. jako pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono wniosek, wskazujący na spełnienie wszystkich przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek. Konkludując podkreślić należy, iż wbrew twierdzeniom organu rentowego, prawo do emerytury pomostowej (podobnie jak i prawo do renty czy emerytury, usankcjonowanej na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS), ustala się na dzień spełnienia warunków powstania prawa do tego świadczenia, bez względu na datę podjęcia działań w celu jego realizacji, tj. datę zgłoszenia wniosku, co przesądza o zachowaniu przez danego ubezpieczonego nabytego prawa w razie niekorzystnej zmiany stanu prawnego. Wynika to z zasady ochrony praw nabytych i niedziałania prawa wstecz (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 8 stycznia 2013 r., III AUa 575/12).

W konsekwencji, odwołując się do treści art. 118 ust. 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych, słusznie też stwierdził Sąd Okręgowy, że organ rentowy ponosi odpowiedzialność za opóźnienie w wydaniu zaskarżonej decyzji, albowiem ustalenie prawa do emerytury pomostowej wnioskodawczyni było możliwe już na etapie postępowania administracyjnego przed organem rentowym, przy zastosowaniu prawidłowej interpretacji obowiązujących przepisów w postaci art. 15 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych i orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na gruncie posiadającego tożsame brzmienie art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jak bowiem wielokrotnie akcentował Sąd Najwyższy (zob. zwłaszcza wyroki z dnia: 7 kwietnia 2010 r., I UK 345/09, OSNP 2011/19-20/257 oraz z dnia 15 października 2010 r., III UK 20/10, LEX nr 694242), organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem a odmowa przyznania świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub zastosowaniu prawa materialnego. W takim przypadku późniejsze wydanie prawomocnego wyroku sądu ubezpieczeń społecznych przyznającego świadczenie i wpływ tego wyroku do organu rentowego nie mają znaczenia dla biegu terminu do wydania decyzji, od upływu którego ubezpieczonemu przysługują odsetki (art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm. w zw. z art. 118 ust. 1 i 1a ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Mając powyższe na względzie stwierdzić należało, iż zaskarżony wyrok oparty został na niewadliwych ustaleniach faktycznych i jest zgodny z prawem, a apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu na zasadzie art. 385 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.