Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2687779

Wyrok
Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z dnia 15 lutego 2018 r.
III AUa 1287/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Jacek Witkowski.

Sędziowie: SA Jarosław Błaszczak (spr.), SO del. Izabela Głowacka-Damaszko.

Sentencja

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. we Wrocławiu na rozprawie sprawy z wniosku R. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o prawo do emerytury na skutek apelacji R. K. od wyroku Sądu Okręgowego w Opolu Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2017 r. sygn. akt V U 232/17

I. zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 21 grudnia 2016 roku w ten sposób, że przyznaje wnioskodawcy R. K. prawo do emerytury od dnia 7 września 2016 roku;

II. zasądza od strony pozwanej na rzecz wnioskodawcy kwotę 450 zł tytu-łem zwrotu kosztów procesu.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskodawca R. K. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 21.12.2016 r. odmawiającej mu przyznania prawa do emerytury w obniżonym wieku.

W decyzji tej organ rentowy nie uznał żadnego okresu pracy w szczególnych warunkach, bowiem wnioskodawca nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie zaliczył również do ogólnego stażu okresu przerwy w zatrudnieniu po wojsku po odbyciu zasadniczej służby wojskowej to jest od 07.06.1980 r. do 31.07.1980 r.

Sąd Okręgowy w Opolu Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wy-rokiem z dnia 15.05.2017 r. oddalił odwołanie (pkt I) i zasądził na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (pkt II).

Sąd Okręgowy ustalił, że R. K. urodzony 07.09.1956 r. wniosek o emeryturę złożył 08.08.2016 r., 60 lat skończył 07.09.2016 r. Nie jest członkiem Otwartego Funduszu Emerytalnego. Z tytułu zatrudnienia w Polsce oraz za granicą i ubezpieczenia społecznego rolników na koniec 1998 r. wnioskodawca posiada 26 lat 11 miesięcy 24 dni okresów składkowych, nieskładkowych i uzupełniających w tym 3 lata 3 miesiące okresu zatrudnienia za granicą, 2 lata 7 miesięcy i 2 dni okresu ubezpieczenia rolników i 17 dni okresów nieskładkowych. Jest to fakt bezsporny wynikający z zaskarżonej decyzji oraz z zestawienia okresów składkowych, nieskładkowych, świadectw pracy, zaświadczeń. Na terenie Niemiec wnioskodawca pracował, jako pracownik fizyczny bez określenia szczegółowego zakresu obowiązków, w okresie między innymi od 01.02.1992 r. do 31.12.1992 r., od 01.02.1994 r. do 31.01.1995 r., od 01.04.1995 r. do 31.12.1995 r., od 01.07.1996 r. do 20.09.1996 r., od 01.10.1997 r. do 22.10.1997 r., od 01.04.1998 r. do 03.04.1998 r. i od 01.07.1998 r. do 31.08.1998 r.

Wnioskodawca był też ubezpieczony w KRUSie z przerwami w okresie od 01.02.1991 r. łącznie przez okres 2 lat 7 miesięcy i 2 dni.

W okresie od 01.09.1971 r. do 30.06.1974 r. wnioskodawca uczęszczał do Zasadniczej Szkoły Zawodowej i był zatrudniony z tytułu nauki zawodu, jako uczeń monter instalacji. Od 01.07.1974 r. do 31.07.1977 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, jako monter rurociągów przemysłowych w (...). Wnioskodawca z tego okresu nie otrzymał świadectwa wykonywania pracy pierwszej kategorii zatrudnienia. W aktach osobowych znajdują się jedynie szczątkowe dokumenty, brak jest zakresu czynności i opisu wykonywanych czynności. Wnioskodawca w firmie tej nie pracował w głębokich wykopach.

Poczynając od 01.08.1977 r. do 31.01.1994 r., a więc przez okres 16 lat i 6 miesięcy wnioskodawca był zatrudniony w (...) w charakterze murarza piecowego w pełnym wymiarze czasu pracy. Do jego obowiązków należało, należały remonty i wymurówka tak zwanych wózków pieców tunelowych. Wózki te służyły do wypalania cegły w cegielniach przemysłowych, gdzie znajdowały się piece tunelowe. Od 01.05.1981 r. wnioskodawca został brygadzistą pracującym, czteroosobowej brygady, wymurówki pieców tunelowych. Wykonywał podobne obowiązki jak poprzednio, z tym, że również organizował, nadzorował prace trzech pracowników. Wózki tunelowe miały wymiary 2,5 do 3,5 metra, były usadowione na kołach metalowych, zamontowane na dwóch osiach, poruszały się po torach. Brygada murarzy murowała podesty na tych wózkach z cegły ogniotrwałej, a następnie nakładała masę ogniotrwałą przygotowaną ze specjalnej gliny przez inny dział przedsiębiorstwa. Masa była ubijana młotami pneumatycznymi, które były napędzane sprężarkami, sprężarkę obsługiwali wszyscy pracownicy. Ubijanie trwało około 1/2 czasu remontu wózków. Masa była układana na grubość około pół metra. Część wózków była naprawiana przez uzupełnianie ubytków w ich podstawach ceramicznych. Pozostałe wózki były wykonywane od nowa na przygotowanych przez dane cegielnie podestach. Praca ta odbywała się obok pieców tunelowych na hali, gdzie produkowano cegły ceramiczne z gliny. Na hali znajdowały się masa do formowania cegieł, podawana taśmą, maszyna do formowania cegieł, pracownicy cegielni układali cegły surowe na wózkach, które wjeżdżały po szynach do rozgrzanych pieców tunelowych. Co godzinę jeden z wózków z drugiej strony pieca tunelowego wyjeżdżał z wypaloną cegłą. W piecu panowała wysoka temperatura, kilkuset stopni. Po rozładunku wózki uszkodzone, odstawiano na wydzielony tor do ewentualnej naprawy okładziny ceramicznej. W tej samej hali znajdował się również piec, który ogrzewał tunele i był zasypywany węglem taśmociągiem.

Z dniem 01.09.1989 r. wnioskodawca na skutek wcześniejszego wypowiedzenia warunków umowy o pracę objął stanowisko mechanika warsztatu. Pracę tą wykonywał do 25.01.1990 r., bowiem z dniem 26.01.1990 r. powrócił do pracy w charakterze brygadzisty murarzy pieców tunelowych i wykonywał te same obowiązki w związku z pozytywnym orzeczeniem lekarskim.

W okresie od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. wnioskodawca pracował na tak zwanym eksporcie w przedsiębiorstwie (...) w K., gdzie budował nowe piece tunelowe, a w zasadzie pomagał przy układaniu masy ceramicznej w tych piecach i szkolił pracowników w zakresie sposobu układania tej masy.

W okresie od 25.04.1980 r. do 06.06.1980 r. wnioskodawca odbywał zasadniczą służbę wojskową. Z wojska wnioskodawca został zwolniony wcześniej na skutek orzeczenia komisji lekarskiej z 25.05.1980 r. o niezdolności do służby wojskowej.

Wnioskodawca wrócił do pracy w przedsiębiorstwie (...) od 31.07.1980 r.

W okresie pracy na terenie Niemiec wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach. W okresie od 01.02.1992 r. do 31.12.1992 r. wnioskodawca przebywał na urlopie bezpłatnym w firmie (...) wykonując w tym czasie zatrudnienie na terenie Niemiec.

W oparciu o powyższe ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie jest ostatecznie nieuzasadnione.

Sąd Okręgowy oparł się na przepisach art. 27, art. 32, akt rentowych 184 ust. 1 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383) oraz § 2 ust. 1 i 2, § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43).

W ocenie Sądu wnioskodawca ostatecznie nie wykazał wymaganego stażu w warunkach szczególnych. Nie przedłożył świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, a z akt osobowych z okresu pracy w (...), w (...) wynika, że wnioskodawca nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach przez okres 15 lat.

Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie wykonywał pracy wymienionej w dziale V pod poz. 11 cytowanego rozporządzenia, bowiem nie pracował w ciągu produkcyjnym przy wytwarzaniu cegieł. Wyłączono także okres 11 miesięcy w 1992 r., kiedy to ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym. Wyłączono wreszcie okres służby wojskowej z uwagi na nieterminowe ponowne podjęcie pracy po jej powrocie.

Sąd I instancji wykluczył też jako zatrudnienie w warunkach szczególnych pracę w (...) z K., jako że wnioskodawca pracował na tak zwanym eksporcie, przy budowie nowych pieców tunelowych, co nie jest pracą wymienioną w wykazie prac w warunkach szczególnych.

Sumując powyższe Sąd Okręgowy przyjął za udowodniony okres 14 lat, 10 miesięcy i 12 dni, w warunkach szczególnych, co stanowi wymiar mniejszy niż wymagane ustawowo 15 lat i w związku z tym odwołanie oddalił.

Z wyrokiem tym nie zgodził się wnioskodawca i w wywiedzionej apelacji (k. 88-89 akt sądowych) zaskarżył go w całości, zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 184 w zw. z art. 32 ust. 2 i 4 ustawy emerytalno-rentowej oraz § 1 w zw. z § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego poprzez wykładnię polegającą na przyjęciu, że praca wnioskodawcy w okresie od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. w delegacji w (...) w K., polegająca na budowie nowych pieców tunelowych, tj. ubijaniu młotami pneumatycznymi masy ceramicznej w tych piecach nie stanowi pracy w szczególnych warunkach;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 328 § 2 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia niespełniającego warunków wskazanych w tym przepisie.

Sąd Apelacyjny dodatkowo ustalił:

Wnioskodawca pracował jako monter rurociągów przemysłowych. W latach 1971 do 1974 był uczniem zasadniczej szkoły zawodowej. W 1974 r. podpisał umowę o pracę. Uczył się w kierunku montera rurociągów przemysłowych i w takim charakterze pracował do lipca 1977 r. Pracę wykonywał tam gdzie były prowadzone przez przedsiębiorstwo budowy.

Potem pracował w Z. przy wykonywaniu rurociągów doprowadzających wodę z O. do koksowni, tam było ok 5 kilometrów. Wraz z innymi pracownikami wkładał do wykopów zrobionych przez koparkę 6 metrowe rury. Rury były spawane na miejscu przez spawaczy. Używano dźwigów, które wnioskodawca obsługiwał. Ubezpieczony uzyskał uprawnienia autogeniczne - spawania gazowego. Układane rury miały 2-3 m średnicy. Umieszczane były na głębokości 3 m i na tej głębokości były spawane.

Wnioskodawca tak pracował ok 1,5 roku.

Następnie zatrudnił się w cementowni w S.. Tam wykonywał rurociągi wodne w podziemiu. Rury miały ok. pół metra średnicy, wykop miał ok 3 m. głębokości. Tak pracował ok. pół roku.

W przedsiębiorstwie (...) wnioskodawca pracował na budowie eksportowej stawiając piec do wypalania cegieł w okresie od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. Piec był budowany na nowo w miejscu wcześniej wyburzonego, na hali na Białorusi.

Tamtejsza cegielnia składała się z dwóch pieców, z czego drugi stale pracował w odległości ok 10 m. od wnioskodawcy i tam prowadzona była produkcja cegieł. Tą pracę apelujący wykonywał w pełnym wymiarze czasu pracy, 8 godzin dziennie.

Dowód: - zeznania wnioskodawcy - k. 101v akt sądowych

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja ubezpieczonego podlega uwzględnieniu.

Sąd pierwszej instancji z dokonanych ustaleń faktycznych wyprowadził nieuprawnione wnioski, a w konsekwencji wadliwie zastosował prawo materialne - art. 184 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 4 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43). Ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny musiał uzupełnić.

Prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze stanowi w systemie emerytalnym uprawnienie wyjątkowe, związane z ujemnym oddziaływaniem zdrowotnym warunków pracy na pracownika, co uzasadnia przyjęcie wcześniejszego wieku emerytalnego. Zgodnie z przywołanym § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r., prawo do takiej emerytury nabywa pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia. Wprowadzając w § 2 ust. 2 tego rozporządzenia zapis, że okresy pracy uzasadniające prawo do świadczeń stwierdza zakład pracy w odpowiednim świadectwie, prawodawca opowiedział się za prymatem kompetencji pracodawcy w określaniu, czy praca na danym stanowisku jest wykonywana w warunkach szczególnych. Wątpliwości co do oceny warunków i kwalifikacji stanowiska przez pracodawcę mogą być jednak w postępowaniu sądowym usunięte, za pomocą wszelkich środków dowodowych.

Skarżący wylegitymował się świadectwami wykonywania pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 14 lat, 10 miesięcy i 12 dni. Przy bezsporności pozostałych przesłanek prawa do emerytury wnioskodawcy, spór ogniskował się wokół oceny i sposobu kwalifikacji pracy ubezpieczonego w (...) w K. w okresie od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. oraz w okresie od 01.07.1974 r. do 31.07.1977 r. w (...).

Sąd Apelacyjny postanowił uzupełnić postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z przesłuchania wnioskodawcy. Zeznał on, że w okresie zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w K. od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. wykonywał czynności polegające na formowaniu elementów wykorzystywanych do budowy pieców tunelowych. Do jego zadań należała budowa pieca do wypalania cegieł i układanie masy ceramicznej w tym piecu. Apelujący szkolił też innych pracowników w zakresie układania masy. Na hali w cegielni na Białorusi, gdzie do wypalania cegieł służyły dwa piece tunelowe, jeden z nich został wyburzony, a w jego miejsce wnioskodawca stawiał nowy. Drugi z pieców stale pracował w odległości 10 m. od wnioskodawcy i był wykorzystywany do produkcji cegieł.

W oparciu o złożone zeznania Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawca w okresie zatrudnienia od 01.08.1990 r. do 30.09.1990 r. w Przedsiębiorstwie (...) w K. na budowie eksportowej świadczył stale i w pełnym wymiarze pracę ujętą w wykazie A w dziale V - budownictwo i przemysł materiałów budowlanych, gdzie pod poz. 11 przewidziano prace przy produkcji materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych.

W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach, to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14.09.2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia 19.09.2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 06.12.2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22.01.2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24.03.2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152).

W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że wnioskodawca w spornym okresie zatrudnienia wykonywał pracę, którą można zakwalifikować do pracy wymienionych w przywołanej pozycji wykazu A. W bezpośrednim sąsiedztwie wnioskodawcy miał miejsce proces technologiczny, którego finalnym efektem były wyroby ogniotrwałe.

W pojęciu tym zawierają się bowiem wszystkie prace, także niezwiązane z zespołem czynności, jednakże stanowiące pewien ciąg technologiczny umożliwiający osiągnięcie efektu finalnego. Uzupełniające postępowanie dowodowe w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości wykazało, że prace przy budowie pieca, były w rzeczywistości pracami związanymi z produkcją materiałów ogniotrwałych oraz wyrobów ceramicznych ze względu na bliskie sąsiedztwo drugiej jednostki, która wówczas pracowała na hali, w której przebywał apelujący.

Badając okres pracy w (...) jako monter rurociągów przemysłowych w pełnym wymiarze czasu pracy, Sąd I instancji skoncentrował się na okoliczności, że w aktach osobowych znajdują się jedynie szczątkowe dokumenty, brak jest zakresu czynności i opisu wykonywanych czynności, uznając, że wnioskodawca w firmie tej nie pracował w głębokich wykopach.

Trzeba jednak zauważyć, że nawet świadectwo pracy wykonywania pracy w warunkach szczególnych jest dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c., a zatem stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w tym dokumencie. Zdarzyć się mogą sytuacje, że świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych budzi uzasadnione wątpliwości w zakresie jego rzetelności i stwierdzania rzeczywistego stanu rzeczy lub w ogóle takiego świadectwa nie ma. Dochodzi wtedy do konieczności zweryfikowania okoliczności spray innymi dowodami, szczególnie dokumentami i dowodami osobowymi. Wobec braku świadectwa pracy w warunkach szczególnych ubezpieczonego, w związku z niemożnością jego pozyskania, kluczowe znaczenie dowodowe posiadały dowody z zeznań ubezpieczonego, które Sąd Apelacyjny zakwalifikował za spójne, konsekwentne, logiczne przyznając im walor wiarygodności.

Sąd Apelacyjny nie akceptuje interpretacji zgromadzonego materiału dowodowego dokonanej przez organ rentowy i zaoferowanej w apelacji ZUS, iż dochodzone świadczenie ubezpieczonemu nie przysługuje, ze względu na okoliczność, iż III AUa 1287_17.doc 10 część czynności wnioskodawca wykonywał poza wykopem.

Podkreślenia wymaga, iż wobec regulacji ww. rozporządzenia za prace w szczególnych warunkach należy uznać, zgodnie z literalnym brzmieniem: "Roboty wodnokanalizacyjne oraz budowa rurociągów w głębokich wykopach", a zatem intencją ustawodawcy nie było zakwalifikowanie do rodzaju prac w szczególnych warunkach wyłącznie prac polegających na budowie rurociągów w głębokich wykopach, lecz także ogół prac wodnokanalizacyjnych towarzyszących budowaniu rurociągów w głębokich wykopach. Tym samym Sąd I instancji dopuścił się nadinterpretacji rozporządzenia Rady Ministrów.

W ocenie Sądu odwoławczego prawidłowa wykładnia omawianych przepisów prowadzi do wniosku, że ubezpieczony wraz z innymi pracownikami wkładał do wykopów zrobionych przez koparkę 6 metrowe rury. Rury były spawane na miejscu przez spawaczy. Używano dźwigów, które wnioskodawca obsługiwał. Ubezpieczony uzyskał uprawnienia autogeniczne - spawania gazowego. Układane rury miały 2-3 m średnicy. Umieszczane były na głębokości 3 m i na tej głębokości były spawane.

Wnioskodawca tak pracował ok 1,5 roku.

W tym stanie rzeczy doliczenie powyższego okresu do okresu uznanego poprzednio sprawia, że wnioskodawca legitymuje się co najmniej 15 letnim stażem pracy w warunkach szczególnych. Z tego względu Sąd Apelacyjny ustalił, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania wcześniejszej emerytury wynikające z treści art. 184 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1383) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43) i na tej podstawie zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał mu emeryturę od dnia 19 sierpnia 2009 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów uzasadnia przepis art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w treści którego wyrażona została zasada odpowiedzialności za wynik procesu, co III oznacza, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Stosując regulację z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800), biorąc pod uwagę przedmiot sporu oraz datę wpływu sprawy do Sądu Apelacyjnego, zasądzono 180 zł za postępowanie przed Sądem Okręgowym, 240 zł za instancję odwoławczą oraz 30 zł tytułem zwrotu wniesionej opłaty od apelacji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.