III APr 44/94 - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSA 1994/10/79

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 sierpnia 1994 r. III APr 44/94

UZASADNIENIE

Uzasadnienie faktyczne

Powód Jan C. wniósł o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego Banku Spółdzielczego w P. kwoty 143.950.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia zapłaty wywodząc, iż z dniem 31 marca 1993 r. jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu w związku w przejściem na emeryturę, a pozwany nie wypłacił mu nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy w kwocie 69.755.000 zł, odprawy emerytalnej w kwocie 69.755.000 zł oraz dwóch premii kwartalnych w łącznej wysokości 4.440.000 zł.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości zarzucając, iż powód w marcu 1992 r. pobrał u niego kredyt gotówkowy w kwocie 138 mln zł i zobowiązał się do jego spłaty poprzez wyrażenie zgody na zaliczenia odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej na poczet tej należności. Ponieważ z dniem 1 kwietnia 993 r. powód przeszedł na emeryturę pozwany zgodnie z porozumieniem zaliczył na poczet spłaty kredytu 92.142.000 zł z nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej. Odnośnie premii kwartalnych pozwany zarzucił, że nie należą się one powodowi, bowiem premie te mają charakter uznaniowy i przyznaje je dla dyrektora banku - zarząd banku, co nie miało miejsca.

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem, z dnia 31 maja 1994 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 129.500.000 zł z ustawowymi odsetkami od 1 kwietnia 1993 r. i oddalił powództwo w pozostałej części.

W uzasadnieniu podał, że powód zatrudniony był w pozwanym zakładzie pracy na stanowisku dyrektora banku za wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie 7.400.000 zł, powiększonym o 25% z tytułu wysługi lat. Łączny staż pracy powoda wynosi 45 lat.

W dniu 31 grudnia 1990 r. pomiędzy pozwanym a przedstawicielem związku zawodowego zawarte zostało porozumienie w sprawie zakładowego systemu wynagradzania pracowników Banku Spółdzielczego w P. § 4 ust. 2, § 4 ust. 3 a i b oraz § 7 ust. 3 i ust,. 6 pkt 2 porozumienia przewidywały, że pracownikowi przysługują: premia uznaniowa przyznawana dyrektorowi banku przez zarząd banku oraz nagroda jubileuszowa i odprawa emerytalna. Wysokość odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej wynosiła dla pracowników, którzy przepracowali 45 lat - 700% podstawy jej wymiaru. Kwestie regulowały: § 12 ust. 5 pkt 7 i § 13 ust. 5 pkt 8 porozumienia. Podstawę wymiaru odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej stanowiło wynagrodzenia miesięczne pracownika.

W dniu 5 grudnia 1991 r. na posiedzeniu rady nadzorczej pozwanego banku, rada wyraziła zgodę na udzielenie powodowi pożyczki na kupno samochodu z rozłożeniem spłaty pożyczki na 5 lat.

Powód złożył 25 marca 1992 r. wniosek o udzielenie mu kredytu w kwocie 138 mln zł z rozłożeniem jego spłaty na 60 rat miesięcznych. Tego samego dnia zawarto z powodem umowę o udzielenie mu pożyczki w kwocie 138 mln zł z rozłożeniem jej na spłaty na 60 rat. Umowę tę podpisał powód oraz przewodniczący rady nadzorczej banku. Powód wywiązuje się z zawartej umowy, regularnie spłacał raty pożyczki wraz z odsetkami. Z dniem 31 marca 1993 r. umowa o pracę powoda ulega rozwiązaniu w związku z jego przejściem na emeryturę.

W dniu 11 maja 1993 r. rada nadzorcza pozwanego banku podjęła uchwałę o zaliczeniu na poczet pozostałej części niespłaconego jeszcze przez powoda kredytu, przysługujących mu kwot z tytułu odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej. O podjętej uchwale został powiadomiony przez pozwanego pismem z 18 maja 1993 r. W oparciu o powyższą uchwałę pozwany bank zaliczył powodowi na poczet niespłaconego kredytu 92.142.000 zł.

Powód nie wyraził zgody na taki sposób spłaty pozostałej części pożyczki i wezwał pozwanego do wypłaty nagrody jubileuszowej i odprawy emerytalnej.

Powód nie otrzymał premii kwartalnych z IV kwartał 1992 r. i I kwartał 1993 r. Część pracowników pozwanego otrzymała premię za I kwartał 1993 r. Wstrzymanie przyznawania premii spowodowane trudną sytuacją finansową pozwanego banku.

Na tle ustaleń sąd wojewódzki zważył, że powództwo jest częściowo zasadne.

Nie budzi wątpliwości fakt, iż powód nabył prawo do nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalnej w wysokości 700% wynagrodzenia miesięcznego, bowiem, posiada łączny staż pracy 45 lat. Powód uzyskiwał miesięczne wynagrodzenie w kwocie 7.400.000 zł powiększone o 25% tytułem dodatku stażowego. Tym samym odprawę do odliczenia powodowi nagrody jubileuszowej oraz odprawy emerytalnej stanowiła kwota jego miesięcznego wynagrodzenia w wysokości 9.250.000 zł.

§ 12 ust. 5 pkt 7 oraz § 3 ust. 5 pkt 8 porozumienia płacowego z dnia 31 grudnia 990 r. stanowią iż nagroda jubileuszowa oraz odprawa emerytalna przysługuje pracownikowi w wysokości 700% jego miesięcznego wynagrodzenia w sytuacji, gdy pracownik legitymuje się 45 - letnim stażem pracy. Wobec powyższego powodowi przysługuje prawo do otrzymania odprawy emerytalnej w kwocie 64.740.000 zł (9.250.000 x 700X - 64.750.000 zł) oraz nagrody jubileuszowej w tej samej wysokości. Dlatego też wysokość należnej powodowi z tego tytułu kwoty wynosi 129.500.000 zł a nie jak podał powód - 139.510.000 zł.

Nie jest natomiast zasadnym powództwo w części żądania zasądzenia od pozwanego na rzecz powoda kwoty 4.440.000 zł tytułem premii kwartalnych za IV kwartał 1992 r. i I kwartał 1993 r. W uzasadnieniu tego żądania powód wywodzi, iż nabył prawo do tych premii z uwagi na fakt, że premie te miały charakter regulaminowy, a wobec spełnienia warunków przewidzianych w § 7 porozumienia, pozwany był zobowiązany do ich wypłaty. Sąd nie podzielił argumentów powoda. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, iż sporne premie były premiami uznaniowymi. § 4 ust. 2 porozumienia płacowego stanowi, że pracownicy mogą otrzymać premie uznaniowe. Użyte w porozumieniu sformowanie "mogą otrzymać", a nie "otrzymują" wyraźnie wskazuje na warunkowość przyznania pracownikowi premii za dany kwartał. Poza tym już w samym sformułowaniu "premia uznaniowa" określony został jej charakter. Powołany w § 4 ust. 2 porozumienia sposób przyznawania pracownikowi [premii konsekwentnie koresponduje z § 7 ust. 2, 3 i 4 tego porozumienia. W paragrafie tym wyraźnie wskazano, że wysokość funduszu premiowego, a więc i wysokość samej premii uzależniona jest od sytuacji ekonomicznej pozwanego banku. Mogło więc się zdarzyć, ze sytuacja ekonomiczna pozwanego banku była na tyle zła, iż wystąpiłby brak środków na utworzenie funduszu premiowego danym kwartale. Fakt przewidywania takiej możliwości, dodatkowo potwierdza uznaniowy charakter premii kwartalnej, bowiem w przeciwnym wypadku pracownicy byliby uprawnieni do uzyskiwania premii kwartalnej niezależnie od wyników finansowych pozwanego banku. Nad podstawą do przyznania premii oraz określenia jej wysokości była ocena wyników pracy każdego pracownika (§ 7 ust. 5 porozumienia), co uzasadnia wniosek, że negatywna oceny tych wyników mogła skutkować nieprzyznaniem pracownikowi premii. Należy zwrócić uwagę, iż przepisy płacowe pozwanego w sposób nieostry określiły, w jakich okolicznościach pracownik nabywa prawo do premii. Brak jasno określonych pozytywnych i negatywnych przesłanek nabycia prawa do premii powoduje, że nie może być ona uważana za premię regulaminową (zob. § 7 pkt 5 regulaminu).

Należy również podkreślić, że zarząd banku nie podjął uchwały o przyznaniu powodowi premii kwartalnej, a wręcz przeciwnie, postanowił mu jej nie przyznawać, gdyż sytuacja ekonomiczna pozwanego była zła, a zarząd obarczył odpowiedzialnością za taki stan rzeczy właśnie powoda.

Wobec powyższego roszczenia powoda o wypłatę dwóch premii nie jest zasadne i musiało zostać oddalone.

Do rozważenia pozostaje jednak kwestia skuteczności dokonanych przez pozwanego potrąceń kwot odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej na poczet niespłaconej przez powoda pożyczki, którą zaciągnął on w 1992 r.

W ocenie sądu, potrącenie to było niedopuszczalne. Art. 87 § 1 i 7 k.p. enumeratywnie wymienia należności, na poczet których mogą być potrącone kwoty z wynagrodzenia pracownika za pracę.

Jednocześnie przepis ten wprowadza zasadnicze ograniczenie co do możliwości skutecznego dokonywania potrącenia skierowanego do wynagrodzenia za pracę,. Ograniczenie to sprowadza się do konieczności posiadania przez osobę zmierzającą skorzystać z prawa potrącenia - tytułu wykonawczego opiewającego na egzekwowaną sumę. Chyba, że chodzi o zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi lub kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p. Brak tytułu wykonawczego pozbawia wierzyciela prawa skorzystania z Prawa potrącenia.

W przedmiotowej sprawie pozwany nie dysponował tytułem wykonawczym, który uprawniałby go do potrącenia własnej wierzytelności z wierzytelnością powoda. Z kolei nie zaistniały warunki do odstąpienia od omówionego ograniczenia, przewidziane w art. 87 § 1 i § 7 k.p. mogą być potrącone z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Powód takiej zgody nie wyraziła w piśmie skierowanym do pozwanego w dniu 29 marca 1994 r. wyraźnie stwierdzili, że nie zgadza się na dokonanie potrącenia. Wprawdzie świadek Stefan K. zeznał, że powód oświadczył gotowość spłacenia pożyczki z odprawy emerytalnej, jednak w protokole z posiedzenia rady nadzorczej z 5 grudnia 1991 r. brak jest o tym fakcie wzmianki. W tym zakresie sąd dał wiarę zeznaniom powoda, w których stwierdził on, że nigdy nie wyrażał zgody na pokrycie pozostałej do spłacenia części pożyczki z należnych mu kwot z odprawy i nagrody, a wprost przeciwnie, ubiegał się o rozłożenie pożyczki na dużą liczbę rat, licząc się z trudnościami w tej spłacie po przejściu na emeryturę.

Spornej kwestii dotyczącej sposobu i trybu udzielenia powodowi pożyczki przez pozwany bank, sąd nie rozważał, bowiem ewentualnych roszczeń z tego tytułu pozwany winien dochodzić w osobnym procesie.

W rewizji wyroku pozwany podnosił zarzuty niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wobec niedopuszczenia dowodu z zeznań kolejnych świadków na okoliczności ustnego zobowiązania się powoda do zaliczenia należnych mu świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy na poczet uregulowania jego zobowiązań spłaty zaciąganej pożyczki powód wnosi o oddalenie rewizji.

Sąd apelacyjny uznał, że rewizja nie zasługuje na uwzględnienie. Rewizyjna teza dowodowa zmierzały do wykazania, że strony zawarły ustną umowę zmieniającą zawartą umowę pożyczki pieniężnej udzielonej powodowi i była koncepcją zasadniczo odmienną od prezentowanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym opcji zgody powoda na dokonanie kompensaty należnych mu świadczeń związanych z rozwiązaniem stosunku pracy z jego zobowiązaniami z tytułu spłaty zaciągniętej pożyczki. Sprawia to, że zachodzą już przeszkody proceduralne z art. 368 pkt 5 k.p.c., ponieważ wnioski dowodowe pozwanego zgłaszane w pierwszej instancji zmierzały do wykazania okoliczności niespornych, tj. zawarcia umowy pożyczki i zasad jej spłat, niespornie terminowo realizowanych przez powoda niezależnie od tego należało potwierdzić trafność konstatacji sądu wojewódzkiego, że miedzy stronami spornymi nie wystąpiły zdarzenia prawne uprawniające pozwany zakład pracy do dokonania potrąceń terminowo spłacanych rat zaciągniętej pożyczki z należnych powodowi świadczeń uzyskanych z ustaniem stosunku pracy (odprawy emerytalnej i nagrody jubileuszowej).

Natychmiastowej wymagalności spłaty pozostałego zadłużenia powoda z umowy pożyczki nie przewidywała już sama pisma umowa pożyczki z dnia 25 maja 1993 r., która w pkt 9 dopuszczała - na wypadek rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem pracownika lub bez wypowiedzenia z jego winy, bądź porzucenia przezeń pracy, jedynie przekwalifikowanej pozostałej do spłaty pożyczki na kredyt gotówkowy dla ludności z zastosowaniem odpowiedniej dla takiej formy kredytu stopy oprocentowania. Poza tym uzgodnieniem umowa pożyczki miała zatem charakter zobowiązania autonomicznego i odrębnego od umowy o pracę oraz zobowiązań stron wynikających ze stosunku pracy. Zmiana treści umowy pożyczki w kierunku dopuszczalności potrącenia świadczeń należnych pracownikowi ze stosunku pracy na poczet niespłaconej pożyczki wymagała jednocześnie odpowiedniego uwzględnienia reguł Prawa pracy przewidzianych w art. 87 § 1 i 7 k.p. oraz art. 91 k.p.

W ocenie sądu apelacyjnego świadczenia finansowe należne pracownikowi w związku z rozwiązaniem stosunku pracy wobec przejścia na emeryturę, w tym np. odprawa emerytalna i nagroda jubileuszowa, nie są wyłączone spod działania przepisów o ochronie wynagrodzenia, Jakkolwiek w formule wykładni gramatycznej należności te nie mają charakteru prawnego wynagrodzenia za pracę wykonaną, to będąc świadczeniami o charakterze finansowym "płacowym) ze stosunku pracy - podlegają ochronie jako objęte ogólną kategorią wynagrodzenia pracowników w ujęciu art. 91 k.p., z którego mogą być potrącane należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 k.p. tylko za pisemną zgodą pracownika. Skoro w takiej formie powód nie kwestionuje nie wypowiedział się, to działanie pozwanego było bezprawne, a rewizja jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu z mocy art. 387 k.p.c.