Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 1992/9/148

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 8 maja 1991 r.
II UZP 2/91

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: sędzia SN T. Romer.

Sędziowie SN: K. Kolasiński (sprawozdawca), M. Tyszel.

Sentencja

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Henryki A. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z.W. o emeryturę na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z dnia 28 lutego 1991 r. sygn. akt (...)

postanowił odmówić udzielenia odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 28 lutego 1991 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia budzące poważne wątpliwości zagadnienie prawne z zakresu ubezpieczeń społecznych. W sprawach tych przysługują, zgodnie z art. 367 k.p.c. od dnia 1 stycznia 1991 r., środki odwoławcze od orzeczeń sądu wojewódzkiego do sądu apelacyjnego. Rewizja dopuszczalna jest w tych sprawach od każdego wyroku sądu wojewódzkiego, który zapadł po tej dacie (stanowisko takie zajął też Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 kwietnia 1991 r., II UZP 1/91). W tym stanie rzeczy należało rozważyć, czy sąd wojewódzki może nadal w sprawach z ubezpieczeń społecznych podjąć postanowienie o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości.

Zmiana treści art. 391 § 1 k.p.c. regulującego to zagadnienie polega jedynie na wprowadzeniu po słowach "sąd wojewódzki" słów "lub sąd apelacyjny". Obydwa te sądy mogą podejmować postanowienia o przedstawieniu Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego z tym zastrzeżeniem że sąd wojewódzki tylko w tych rodzajach spraw, które są rozpoznawane przez ten sąd w II instancji.

W sprawach natomiast z ubezpieczeń społecznych przysługuje zawsze odwołanie od decyzji organu rentowego do sądu wojewódzkiego, a od orzeczeń tego sądu do sądu apelacyjnego. Przemawia to za stanowiskiem, że tylko sąd apelacyjny może podjąć postanowienie o przekazaniu Sądowi Najwyższemu do rozpoznania zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości. Nie przesądza tego jednak jeszcze ostatecznie sama zmiana treści art. 391 § 1 k.p.c., a więc jego uzupełnienie o słowa "lub sąd apelacyjny". Zwłaszcza dlatego, że w poprzednim stanie prawnym nie kwestionowano, iż sąd wojewódzki może w sprawach z ubezpieczeń społecznych podjąć wskazane postanowienie, mimo że już wtedy przepis ten posługiwał się sformułowaniem "przy rozpoznawaniu rewizji przez sąd wojewódzki". Odwołanie od orzeczenia organu rentowego było więc traktowane jak rewizja w rozumieniu tego przepisu. Oceniając charakter tego odwołania wskazuje się na ogół, że zawiera ono niektóre właściwości pozwu, a niektóre rewizji oraz, że przypomina środek apelacyjny.

W rozważaniach nad przedstawionym zagadnieniem uwzględnić należy także inne, nowe regulacje k.p.c., korespondujące z analizowanym art. 391 § 1 k.p.c., a zwłaszcza art. 47715 k.p.c. Wprowadził on rozróżnienie między postępowaniem w sprawach z ubezpieczeń społecznych przed sądem pierwszej instancji oraz przed sądem rewizyjnym. Artykuł 47715 § 1 k.p.c. nakazuje stosować odpowiednio w postępowaniu przed sądem I instancji, w sprawach z ubezpieczeń społecznych, niektóre, wskazane w nim przepisy o rewizji w sprawach z zakresu prawa pracy. Artykuł 47715 § 2 k.p.c. przewiduje zaś stosowanie tych przepisów także w postępowaniu przed sądem rewizyjnym. Różnica ujęć obydwu tych przepisów wyraża się w tym, że w pierwszym przypadku przewiduje się "odpowiednie" stosowanie wskazanych w nim przepisów, a w drugim pominięto to zastrzeżenie. Podstawowe znaczenie ma samo rozróżnienie postępowania przed sądem I instancji i postępowania przed sądem rewizyjnym w sprawach z ubezpieczeń społecznych. Posłużenie się zaś w pierwszym przypadku określeniem "odpowiednio" jest jego konsekwencją. W postępowaniu przed sądem I instancji można bowiem stosować przepisy o rewizji tylko z uwzględnieniem odmienności tego postępowania, a więc odpowiednio. Regulacja ta wprowadza korektę w usytuowaniu sądu wojewódzkiego w tych sprawach. W postępowaniu przed nim stosuje się z reguły przepisy o postępowaniu przed sądem I instancji, a przepisy o rewizji jedynie odpowiednio, w zakresie niezbędnym do sprawowania kontroli decyzji organu rentowego.

Rozróżnienie w art. 47715 k.p.c. sądu I instancji i sądu rewizyjnego wskazuje, że rozpoznającym rewizję w sprawach z ubezpieczeń społecznych, w rozumieniu art. 391 § 1 k.p.c., jest tylko sąd apelacyjny. Sąd wojewódzki natomiast, mimo, że rozpoznaje odwołanie od decyzji organu rentowego, jest sądem I instancji. Nie może więc na podstawie art. 391 § 1 k.p.c. przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości.

W tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym oraz wskazanych przepisów odmówił podjęcia uchwały rozstrzygającej zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Łodzi.