Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1614955

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 16 grudnia 2005 r.
II UK 76/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Danuty P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. o rentę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 16 grudnia 2005 r., kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 25 listopada 2004 r. (...),

I.

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania

II.

przyznaje adwokatowi Tadeuszowi P. kwotę 120,00 (sto dwadzieścia) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 25 listopada 2004 r. Sąd Apelacyjny w G. oddalił apelację Danuty P. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z siedzibą w G. z dnia 15 kwietnia 2003 r., którym oddalono odwołanie wnioskodawczyni od decyzji organu rentowego, odmawiającej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Wyrok ten zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni, zarzucając w ramach podstawy określonej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 381, art. 382 oraz art. 316 § 1 i art. 233 § 1 w związku z art. 391 k.p.c. polegające na odmowie uwzględnienia prawa strony do przytaczania w postępowaniu apelacyjnym nowych okoliczności faktycznych i powoływania nowych dowodów, dotyczących pogorszenia stanu zdrowia wnioskodawczyni w okresie wynikającym z dyspozycji przepisu art. 57 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) poprzez uznanie, że w postępowaniu sądowym - zadaniem sądu - jest kontrola legalności decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania i pominięcie nowych wniosków dowodowych, w tym wskazujących na fakt nierozpoznania schorzeń wnioskodawczyni powstałych w okresie wymienionym w punkcie 3 powołanego wyżej przepisu, co doprowadziło do niewyjaśnienia wszelkich okoliczności koniecznych do prawidłowego rozstrzygnięcia, czy niezdolność wnioskodawczyni do pracy powstała w okresach wymienionych w art. 57 pkt 3 ustawy emerytalno-rentowej, a w konsekwencji, czy spełnia ona warunki do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania wnioskodawczyni podała potrzebę wykładni przepisów prawa wywołujących rozbieżność w orzecznictwie sądów, nie wskazując jednakże, o jakie przepisy chodzi. Z przeprowadzonego wywodu wynika, iż skarżąca ma na myśli przepisy przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej. Kasacja powołuje się w tym zakresie na orzecznictwo Sądu Najwyższego, które - zdaniem skarżącej - dopuszcza w postępowaniu sądowym zmianę decyzji organu rentowego i przyznanie prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, jeżeli podstawą odmowy przyznania świadczenia było niespełnienie któregoś z wymaganych warunków, a w toku postępowania sądowego warunek ten został spełniony. Taka sytuacji może wystąpić, gdy prawa do świadczeń odmówiono wyłącznie z powodu niezachowania przesłanki z art. 57 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., a w toku postępowania sądowego wykazane zostanie, iż niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w tym przepisie. Natomiast pominięcie dowodów odnoszących się do stanu zdrowia ubezpieczonego, przedłożonych po wyroku wydanym przez sąd pierwszej instancji, stanowi naruszenie przepisów proceduralnych, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 316 § 1 k.p.c., znajdującego poprzez art. 391 k.p.c. zastosowanie również w postępowaniu apelacyjnym, sąd wydaje wyrok biorąc za podstawę rzeczy stan istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. W ostatnim okresie utrwaleniu uległo prezentowane przez Sąd Najwyższy stanowisko, iż postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wszczynane jest na skutek odwołania wniesionego przez ubezpieczonego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma ono zatem charakter odwoławczy, a jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem decyzji wydanej przez organ rentowy. Badanie legalności decyzji i orzekanie o niej możliwe jest tylko przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili jej wydawania, zaś postępowanie dowodowe przed sądem jest postępowaniem sprawdzającym ustalenia dokonane przez organ rentowy w tym w zakresie merytorycznej trafności wydanego przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzeczenia o zdolności ubezpieczonego do pracy lub jej braku. Dlatego też późniejsza zmiana stanu zdrowia ubezpieczonego nie jest podstawą do uznania decyzji za wadliwą i jej zmiany, lecz może stanowić przesłankę wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) w razie przedłożenia nowych dowodów, do których zalicza się między innymi dokumentacja lekarska pochodząca z okresu po wydaniu decyzji. Zasadą jest zatem, iż sąd ocenia legalność decyzji organu rentowego według stanu rzeczy istniejącego w chwili jej wydania, a jedynie wyjątkowo może przyznać ubezpieczonemu świadczenie, jeżeli warunki je uzasadniające zostały spełnione po wydaniu zaskarżonej decyzji. Wyjątek taki jest obwarowany szeregiem zastrzeżeń, takich jak oczywistość prawa do świadczenia i pewność co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ rentowy w razie ponownego zgłoszenia wniosku. Jednakże art. 316 § 1 k.p.c. nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy stanowiący przesłankę przyznania świadczenia rentowego warunek niezdolności do pracy mógłby zostać ewentualnie spełniony po wydaniu decyzji zaskarżonej odwołaniem. W takim bowiem przypadku utrata zdolności do pracy spowodowana pogorszeniem stanu zdrowia wymaga ponownej oceny sprawności organizmu i ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, jednakże w postępowaniu przed organem rentowym, wszczętym wskutek złożenia ponownego wniosku o świadczenie, bądź wniosku o wznowienie postępowania na podstawie art. 114 powołanej wyżej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. (por. wyroki SN: z dnia 10 marca 1998 r. II UKN 555/97 OSNAPiUS 1999/5 poz. 181, z dnia 20 maja 2004 r. II UK 395/2003 OSNP 2005/3 poz. 43 oraz z dnia 25 stycznia 2005 r. I UK 152/2004 OSNP 2005/17 poz. 273). Natomiast przepis art. 381 k.p.c. pozostawia ocenę możliwości oraz celowości dopuszczania nowych faktów i dowodów w postępowaniu apelacyjnym sądowi drugiej instancji, który powinien kierować się okolicznościami konkretnej sprawy (por. wyrok SN z dnia 20 maja 2003 r. I PK 415/2002 OSNP 2004/16 poz. 276).

W ustalonym w niniejszej sprawie stanie faktycznym Sądy obu instancji przyjęły, iż - pomimo rozpoznanych schorzeń - wnioskodawczyni w dacie wydawania decyzji przez organ rentowy (październik 2002 r.) i orzekania przez Sąd pierwszej instancji (kwiecień 2003 r.) była zdolna do pracy, co wynika z opinii biegłych z zakresu reumatologii, dermatologii, chorób zakaźnych oraz chorób wewnętrznych. Podstawą odmowy świadczenia rentowego było zatem ustalenie, iż skarżąca nie spełnia podstawowego wymogu przyznania świadczenia rentowego, jakim jest niezdolność do pracy. Z przedłożonego przez skarżącą w postępowaniu apelacyjnym orzeczenia z dnia 3 czerwca 2003 r. wynika, iż wnioskodawczyni została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności dopiero od maja 2003 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wystawione w miesiącu lutym 2003 r. stwierdza remisję schorzenia reumatologicznego, zaś zaświadczenia z dnia 8 i 27 marca 2003 r. wskazują jedynie na nasilenie dolegliwości i spowodowaną nim konieczność rehabilitacji i leczenia farmakologicznego, nie odnosząc się w żadnym zakresie do niezdolności do pracy. Żaden z tych dowodów nie wskazuje zatem, aby w dacie wydania decyzji przez organ rentowy, bądź w dacie wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji skarżąca była osobą niezdolną do pracy lub aby ewentualna późniejsza niezdolność wnioskodawczyni do pracy mogła powstać w okresach, o których mowa w art. 57 pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). A zatem skarżąca nie mogła spełnić warunku powstania niezdolności do pracy w okresach wymienionych w art. 57 pkt 3 ustawy, skoro w dacie wydania decyzji przez organ rentowy oraz w dacie wyrokowania przez Sąd pierwszej instancji była osobą do pracy zdolną.

W tej sytuacji, odnosząc do stanu faktycznego niniejszej sprawy wskazaną przez skarżącą potrzebę wykładni powołanych w ramach podstawy kasacyjnej przepisów, mającą - według jej twierdzeń - uzasadniać przyjęcie kasacji do merytorycznego rozpoznania, należy stwierdzić, iż potrzeba ta nie zachodzi, co skutkuje odmową przyjęcia kasacji do rozpoznania stosownie do art. 393 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.