Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1618809

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 5 lutego 2013 r.
II UK 257/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku małoletniej Karoliny K. działającej przez przedstawiciela ustawowego Agnieszkę K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lutego 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia 20 marca 2012 r. (...), odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r. (...), Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. W. oddalił apelację wnioskodawczyni - małoletniej Karoliny K. (działającej przez przedstawiciela ustawowego - matkę Agnieszkę K.) od wyroku Sądu Rejonowego w G. W. z dnia 31 października 2011 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, którym oddalono jej odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 2 czerwca 2011 r., odmawiającej przyznania prawa do dochodzonego świadczenia po zmarłym w dniu 8 września ojcu wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.) jej przepisy stosuje się do wniosków o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności pozarolniczej lub współpracy przy jej prowadzeniu, który nastąpił po dniu 31 grudnia 1998 r., a przed dniem wejścia w życie ustawy, o ile wniosek został złożony w okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, zaś prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu takiego wypadku nie przysługuje jej następcom prawnym - członkowie rodziny mogliby wystąpić z wnioskiem o jednorazowe odszkodowanie jedynie wówczas, gdyby ustawa przewidywała taką możliwość.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 47 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, i przyjęcie, że "przewidziane w tym przepisie prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie przysługuje członkom jej rodziny", art. 32 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim "rozstrzygnięcie Sądu różnicuje sytuację członków rodziny zmarłej osoby prowadzącej działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością w zależności od tego, kiedy wypadek w związku z prowadzeniem tej działalności miał miejsce", oraz przepisów postępowania - art. 378 § 1 zdanie 1 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku jak i uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie także decyzji ZUS z dnia 1 czerwca 2011 r. i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, bądź o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskodawczyni prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, na istotne zagadnienie prawne - "czy prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r. przysługuje członkom rodziny osoby zmarłej?"

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.) rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:

1)

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

2)

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

3)

zachodzi nieważność postępowania lub

4)

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu cytowanego przepisu uznaje się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc cechujące się nowością i którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por. postanowienia: z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/2001 OSNC 2002/1 poz. 11, z dnia 14 lutego 2003 r. I PK 306/2002 Wokanda 2004/7-8 str. 51, z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK 3/2005 LexPolonica nr 1631113). W sytuacji gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest potrzeba wykładni przepisów prawa, konieczne jest określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r. III CKN 570/2001 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/7 str. 10). Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie zachodzi ona, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r. I PK 230/2002 Prokuratura i Prawo - dodatek 2003/10 poz. 37). Prezentowane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne, zostało już rozstrzygnięte. W wyroku z dnia 17 marca 2005 r. III PK 101/2004 (OSNP 2005/21 poz. 340), Sąd Najwyższy wskazał, że prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r., nie przysługuje jej następcom prawnym (art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). W poprzednim stanie prawnym, obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., ustawodawca nie przewidział wśród świadczeń przysługujących z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności gospodarczej jednorazowego odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu. Świadczenie takie zostało wprowadzone w nowej ustawie wypadkowej, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. Chcąc zapobiec sytuacji, w której osoby, które doznały uszczerbku na zdrowiu przed dniem 1 stycznia 2003 r., byłyby w gorszej sytuacji (pozbawione prawa do odszkodowania), aniżeli osoby poszkodowane na skutek wypadku, powstałego po dniu 1 stycznia 2003 r. (uprawnione do odszkodowania), ustawodawca nie naruszając zakazu retroakcji, wprowadził przepis przejściowy - art. 47, zgodnie z którym osoby, które w ciągu 4 lat przed dniem wejścia w życie nowych przepisów uległy wypadkowi przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, mogły złożyć w terminie sześciomiesięcznym, począwszy od 1 stycznia 2003 r., wniosek o wypłatę odszkodowania z tego tytułu. Ponieważ wprowadzenie tego typu regulacji było wyjątkiem od generalnej zasady niedziałania prawa wstecz, stosowanie rozszerzającej wykładni przepisu art. 47 ustawy wypadkowej jest niedopuszczalne i nie budzi wątpliwości, że z wnioskiem, przewidzianym w tym przepisie mogła wystąpić tylko osoba, która uległa wypadkowi, a nie członkowie jej rodziny. Członkowie rodziny mogliby wystąpić z takimi wnioskami jedynie wówczas, gdyby przewidywał taką ewentualność konkretny przepis ustawy wypadkowej. W ocenie Sądu Najwyższego, powyższa regulacja ustawowa nie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i wyrażonej w nim zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej, a także praw słusznie nabytych, które nota bene w sprawach z ubezpieczenia społecznego nie mają charakteru absolutnego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.