Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1618808

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 5 lutego 2013 r.
II UK 256/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Agnieszki K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 lutego 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. W. z dnia 20 marca 2012 r. (...), odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r. (...), Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. W. oddalił apelację wnioskodawczyni Agnieszki K. od wyroku Sądu Rejonowego w G. W. z dnia 31 października 2011 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. W. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, którym oddalono jej odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 2 czerwca 2011 r., odmawiającej przyznania prawa do dochodzonego świadczenia po zmarłym w dniu 8 września 2001 r. mężu wnioskodawczyni. Sąd Okręgowy, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 z późn. zm.) prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności pozarolniczej lub współpracy przy jej prowadzeniu, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r. lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie przysługuje jej następcom prawnym, a członkowie rodziny mogliby wystąpić z wnioskiem o jednorazowe odszkodowanie jedynie wówczas, gdyby ustawa przewidywała taką możliwość.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik wnioskodawczyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 47 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, i przyjęcie, że "przewidziane w tym przepisie prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie przysługuje członkom jej rodziny", art. 32 ust. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim "rozstrzygnięcie Sądu różnicuje sytuację członków rodziny zmarłej osoby prowadzącej działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością w zależności od tego, kiedy wypadek w związku z prowadzeniem tej działalności miał miejsce", oraz przepisów postępowania - art. 378 § 1 zdanie 1 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku jak i uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie także decyzji ZUS z dnia 1 czerwca 2011 r. i przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania, bądź o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskodawczyni prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, na istotne zagadnienie prawne - "czy prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r. przysługuje członkom rodziny osoby zmarłej?"

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.) rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:

1)

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

2)

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

3)

zachodzi nieważność postępowania lub

4)

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu cytowanego przepisu uznaje się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc cechujące się nowością i którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por. postanowienia: z dnia 10 maja 2001 r. II CZ 35/2001 OSNC 2002/1 poz. 11, z dnia 14 lutego 2003 r. I PK 306/2002 Wokanda 2004/7-8 str. 51, z dnia 7 czerwca 2005 r. V CSK 3/2005 LexPolonica nr 1631113). W sytuacji gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania jest potrzeba wykładni przepisów prawa, konieczne jest określenie, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości, lub z przedstawieniem rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r. III CKN 570/2001 Biuletyn Sądu Najwyższego 2002/7 str. 10). Wypada również dodać, że podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), nie zachodzi ona, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2003 r. I PK 230/2002 Prokuratura i Prawo - dodatek 2003/10 poz. 37). Prezentowane w skardze kasacyjnej zagadnienie prawne, zostało już rozstrzygnięte. W wyroku z dnia 17 marca 2005 r. III PK 101/2004 (OSNP 2005/21 poz. 340), Sąd Najwyższy wskazał, że prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu trwałego uszczerbku na zdrowiu doznanego przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą, która uległa wypadkowi w związku z tą działalnością po dniu 31 grudnia 1998 r., lecz zmarła przed dniem 1 stycznia 2003 r., nie przysługuje jej następcom prawnym (art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Należy też podkreślić, że w poprzednim stanie prawnym, obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., ustawodawca nie przewidział możliwości wypłaty jednorazowego odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu, powstały na skutek wypadku przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Możliwość ta została wprowadzona w nowej ustawie wypadkowej, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003 r. Chcąc zapobiec sytuacji, w której osoby, które doznały uszczerbku przed dniem 1 stycznia 2003 r., byłyby w gorszej sytuacji (pozbawione prawa do odszkodowania), aniżeli osoby poszkodowane na skutek wypadku, powstałego po dniu 1 stycznia 2003 r. (uprawnione do odszkodowania), ustawodawca nie naruszając zakazu retroakcji prawa, wprowadził przepis przejściowy art. 47, zgodnie z którym osoby, które w ciągu 4 lat przed dniem wejścia w życie nowych przepisów uległy wypadkowi przy pozarolniczej działalności gospodarczej, mogły złożyć w terminie sześciomiesięcznym, począwszy od 1 stycznia 2003 r., wniosek o wypłatę odszkodowania z tego tytułu. Ponieważ wprowadzenie tego typu regulacji było wyjątkiem od generalnej zasady niedziałania prawa wstecz, stosowanie rozszerzającej wykładni przepisu art. 47 ustawy wypadkowej jest niedopuszczalne i nie może budzić wątpliwości, że z wnioskiem, przewidzianym w tym przepisie mogła wystąpić tylko osoba, która uległa wypadkowi, a nie członkowie jej rodziny. Członkowie rodziny mogliby wystąpić z takimi wnioskami jedynie wówczas, gdyby przewidywał taką ewentualność konkretny przepis ustawy wypadkowej. W ocenie Sądu Najwyższego, powyższa regulacja ustawowa nie narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i wyrażonej w nim zasady równości wobec prawa wszystkich obywateli znajdujących się w podobnej sytuacji prawnej, a także praw słusznie nabytych, które nota bene w sprawach z ubezpieczenia społecznego nie mają charakteru absolutnego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.