II SPP/Sz 25/19 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2705379

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 kwietnia 2019 r. II SPP/Sz 25/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. G. oraz M. G. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2019 r. odmawiającego wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze sprzeciwu A. G. oraz M. G. od decyzji Z. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

A. G. i M. G. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie sprzeciw od decyzji Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia (...) r. nr (...) uchylającej decyzję organu I instancji nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego domku (...) na terenie (...) przy ul. (...) w J. w gminie P. i przekazującą sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od sprzeciwu w wysokości 100 zł, wnioskodawcy złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku oświadczyli, że mieszkają w W. przy ul. (...), a ich jedynym majątkiem jest dom o wartości (...) zł. Podali, że nie mają wolnych środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych, ponieważ całość dochodu przeznaczają na bieżące utrzymanie i spłatę kredytu. Jedyny dochód rodziny stanowi kwota (...) zł netto uzyskiwana przez wnioskodawcę z działalności gospodarczej, bowiem A. G. jest osobą bezrobotną.

W oparciu o art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, starszy referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawców do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń w zakresie sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy:

- wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym rachunku bankowego A. G. prowadzonego przez (...),

- dowodów potwierdzających wysokość dochodów M. G., z okresu ostatnich trzech miesięcy,

- zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy potwierdzającego, że A. G. jest osobą bezrobotną,

- dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych przez wnioskodawców na utrzymanie wszystkich posiadanych nieruchomości,

- kopii umowy kredytowej i harmonogramu spłat kredytu,

- kopii decyzji w sprawie podatku od wszystkich posiadanych nieruchomości, za ostatni rok podatkowy.

Jednocześnie starszy referendarz sądowy poinformował pełnomocnika skarżących, że wszelkie składane pisma powinny być w języku polskim.

Wykonując powyższe wezwanie, pełnomocnik wnioskodawców przedłożył kopię umowy o kredyt gotówkowy z dnia (...) r. w kwocie (...) zł zawartą pomiędzy A. G. a B. Z. WBK i harmonogram spłat tego kredytu (rata (...) zł miesięcznie) na okres 6 lat, kopie faktur za energię elektryczną wystawione na adres ul. (...) w W. punkt poboru energii plac budowy w Jarosławcu i ul. (...) w W. punkt poboru energii J. przy ul. R. B. Ponadto pełnomocnik dołączył wyciąg nr (...) z rachunku karty kredytowej wnioskodawcy z którego wynika, że środki dostępne na tym rachunku wynoszą (...) zł. Ponadto pełnomocnik przedłożył decyzję Wójta Gminy P. w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości z dnia (...) r., wyciąg z rachunku bankowego A. G. prowadzonego przez PostBank E. (w j. niemieckim), wyciąg z rachunku bankowego M. G. prowadzonego przez PostBank G.äftskunden H. (w j. niemieckim), oraz dokumenty (w j. niemieckim) dotyczące samochodu S. K. 2.0. Pozostałych określonych w wezwaniu dokumentów pełnomocnik wnioskodawców nie przedłożył.

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. postanowieniem z dnia 13 marca 2019 r. odmówił A. G. oraz M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że przeprowadzone postępowanie nie pozwoliło na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawców. W oparciu o przedłożone dokumenty ustalił, że prawdopodobnie wnioskodawcy mieszkają w (...) przy ul. (...) nr (...) w N., mimo że we wniosku wskazali miejsce zamieszkania w W. przy ul. (...). Według oświadczenia zawartego we wniosku jedynym ich majątkiem jest dom o wartości (...) zł, gdy z przedłożonych przez pełnomocnika faktur za energię elektryczną wynika, że dotyczą one czterech różnych nieruchomości położonych w Polsce, odnośnie których nie zostały przedstawione dowody potwierdzające wydatki na ich utrzymanie. Referendarz zwrócił uwagę, że pełnomocnik przedłożył decyzję w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości tylko w stosunku do nieruchomości położonej w gminie P. (domu o pow. (...) m2, grunty pozostałe pow. (...) m2 i grunty letniskowe o pow. (...) m2). Pomimo wezwania nie przedłożono dowodu potwierdzającego, że faktycznie wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną.

Z kolei powołując się na dane uzyskane ze strony internetowej referendarz podniósł, że A. G. prowadzi "R. W." przy ul. (...) w J. w ramach którego wynajmuje turystom domki letniskowe nad morzem. Wprawdzie z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (NIP (...)) wynika, że zawiesiła ona działalność we (...) r., niemniej jednak domki holenderskie w dalszym ciągu są oferowane na stronie internetowej www.ranczo-willerby.pl, a także w serwisach internetowych np. (...) czy B..com. Na stronie www.ranczo-willerby.pl podano numer prowadzonego przez PKO BP konta A. G. na które turyści dokonują wpłat, ale mimo wezwania wyciągi z tego konta nie zostały przedłożone. Ponadto referendarz ustalił w oparciu o wyciąg z karty kredytowej M. G., że posiada on środki pozwalające na uiszczenie wpisu sądowego od skargi.

A. i M. G., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli w ustawowym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:

1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 45 Konstytucji RP w związku z art. 246 p.p.s.a. poprzez uznanie, że możliwości finansowe i zarobkowe skarżących pozwalają im na ponoszenie kosztów sądowych, podczas gdy jak wynika ze złożonego wniosku o prawie pomocy, skarżący otrzymywane przez siebie środki w całości przeznaczają na bieżące utrzymanie, co uniemożliwia im dokonywanie jakichkolwiek oszczędności i ponoszenie kosztów sądowych w sprawie bez uszczerbku dla swojego utrzymania, co bezpośrednio prowadzi do pozbawienia skarżących prawa do sądu;

2) naruszenie prawa procesowego, art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz dokonanie błędnych ustaleń stanu faktycznego polegających na przyjęciu, iż rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawców nie została udowodniona, podczas gdy skarżący szczegółowo wykazali ponoszone przez siebie miesięczne wydatki oraz opłaty, a także wskazali wysokość uzyskiwanych miesięcznie dochodów;

3) błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez niezasadne przyjęcie, że sytuacja majątkowa skarżących pozwala na poniesienie przedmiotowych kosztów sądowych w całości oraz uznanie, że niewystarczająco udowodniono sytuację majątkową skarżących, podczas gdy analiza osiąganych przez skarżących dochodów w korelacji z ponoszonymi przez nich niezbędnymi kosztami, jednoznacznie prowadzi do wniosku, że wszelkie osiągane przez nich dochody są przeznaczane w całości na bieżące utrzymanie, co prowadzi do wniosku, że nie mieli oni możliwości dokonania jakichkolwiek oszczędności w przeciągu ostatnich lat, które mogłyby zostać przeznaczone na poczet kosztów sądowych bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny.

W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżących od kosztów sądowych w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik zwrócił uwagę, na podniesiony przez referendarza fakt o zawieszeniu działalności gospodarczej przez A. G. W jego ocenie trudna sytuacja materialna wnioskodawców wynika z toczącego się postępowania, które utrudniło skarżącym prowadzenie działalności gospodarczej.

Ponadto utrzymał stanowisko wyrażone w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, że aktualnie A. i M. G. osiągają dochód na poziomie (...) zł, który w całości przeznaczają na bieżące utrzymanie i spłatę zaciągniętych zobowiązań. W ocenie pełnomocnika dochód skarżących nie jest wysoki, w szczególności jeżeli (...) zł z tej kwoty trzeba przeznaczyć na spłatę kredytu, zaś z doświadczenia życiowego wynika, że standardowy koszt utrzymania jednej osoby wynosi około (...) zł miesięcznie, stąd składający sprzeciw nie byli i nie są w stanie poczynić ze swoich dochodów oszczędności.

W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zakwestionował twierdzenia referendarza odnoszące się do wolnych środków, które posiadają wnioskodawcy na karcie kredytowej, na której posiadają zadłużenie w wysokości (...) zł, co potwierdza ich trudną sytuację finansową, bowiem nie są w stanie ze swoich dochodów pokryć wszelkich koniecznych wydatków.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Generalną zasadą postępowania sądowego jest więc ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu, stąd każda osoba wszczynająca postępowanie winna się liczyć z wydatkami na ten cel.

Na uwagę zasługuje pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 64/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy musi znajdować usprawiedliwienie w całej sytuacji majątkowej wnioskodawców. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. To właśnie na skutek wskazanych przez wnioskodawców dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, że nie mają oni dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcach, świadczy o tym użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrot: "gdy (osoba fizyczna) wykaże".

W niniejszej sprawie Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, iż wnioskodawcy nie wykazali, aby ich sytuacja majątkowa była na tyle trudna, że pozbawieni są możliwości pokrycia kosztów prowadzonego z ich sprzeciwu postępowania sądowego.

Analizując złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz okoliczności podniesione w sprzeciwie, Sąd stanął na stanowisku, że w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek, słusznie przyjmując, że podane informacje jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku i jego uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że do sprzeciwu nie przedłożono żadnych dokumentów źródłowych, a uzasadnienie sprzeciwu stanowi powielenie oświadczenia wnioskodawców złożone we wniosku z dnia 18 lutego 2019 r. oraz wyrażenie niezadowolenia z powodu jego oceny przez referendarza.

Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Inaczej rzecz ujmując rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę wykazane, a dopiero ujawnienie przez stronę wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej pozwala na ocenę, czy faktycznie istnieją podstawy do udzielenia wsparcia ze strony Państwa. Stąd też, strona chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna aktywnie współpracować z Sądem, w tym poprzez realizację wystosowanych do niej wezwań.

W niniejszej sprawie starszy referendarz sądowy skorzystał z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązał wnioskodawców do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu z dnia 25 lutego 2019 r. dokumentów źródłowych mających zobrazować ich rzeczywistą sytuację finansową i majątkową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy złożyli tylko wybrane przez siebie dokumenty. Nie zostało złożone zaświadczenie z urzędu pracy potwierdzające, że A. G. jest osobą bezrobotną. Odnośnie dochodu M. G. wnioskodawca we wniosku, złożył oświadczenie niepoparte jednak żadnymi dokumentami źródłowymi. Nie uczynił tego również wnoszący sprzeciw pełnomocnik.

Jak prawidłowo zwrócił na to uwagę referendarz, wnioskodawczyni na stronie internetowej (nadal aktywnej), na której oferowane są na wynajem domki holenderskie, wskazała numer swojego konta bankowego w Banku PKO BP, lecz pomimo wezwania referendarza nie przedłożyła z niego wyciągu. Podkreślenia wymaga, że wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. post. NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 249/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z kolei przedłożone przez wnioskodawców fragmentaryczne wyciągi z kont w Bankach niemieckich wskazują na wybiórcze i nierzetelne podawanie danych.

Nadal wątpliwości Sądu budzi kwestia miejsca zamieszkania skarżących. We wniosku złożonym na druku PPF wskazano adres w W. przy ul. (...), z kolei z przedłożonej umowy ze S. Bank wynika, że M. G. zamieszkuje w (...) w N. pod adresem O. (...) taki sam adres widnieje na wyciągu z niemieckiego rachunku bankowego A. G. Z kolei jak słusznie zauważył referendarz z dołączonych kopii faktur za energię elektryczną wynika, że rachunki dotyczą kilku różnych, położonych w Polsce, nieruchomości. Natomiast z decyzji w sprawie podatku z dnia (...) r. wynika, że dotyczy ona nieruchomości położonej w P. (domu, gruntów pozostałych oraz gruntów letniskowych). Ponadto wnioskodawcy, pomimo wezwania referendarza do przedłożenia dowodów potwierdzających wysokość wydatków poniesionych na poszczególne nieruchomości, oprócz faktur za energię elektryczną, nie przedstawili żadnych dokumentów obrazujących wydatki na utrzymanie tych nieruchomości. Powyższe pozwala tym samym na stwierdzenie, że wnioskodawcy nie wyjaśnili w sposób należyty swojej sytuacji majątkowej, czyli jak realnie kształtuje się relacja deklarowanych przez nich miesięcznych dochodów (nie popartych dokumentami) w kontekście wydatków na utrzymanie, w tym kosztów ponoszonych na mieszkanie, w którym zamieszkują. W tej sytuacji, za lakoniczne należy uznać stanowisko pełnomocnika wyrażone w uzasadnieniu sprzeciwu, że z doświadczenia życiowego wynika, że standardowy koszt utrzymania jednej osoby wynosi około (...) zł miesięcznie.

Odnosząc się do zakwestionowanego twierdzenia referendarza odnośnie wolnych środków, wskazać należy, że podniesiona okoliczność z uwagi na brak przedstawienia wymaganych dokumentów, w żaden sposób nie podważa prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Nie wypełniając wezwania referendarza sądowego do przedłożenia dokumentów źródłowych we wskazanym zakresie, wnioskodawcy uchylili się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej ich sytuację majątkową. Tym samym uniemożliwili usunięcie wszelkich niejasności i wątpliwości dotyczących ich rzeczywistych możliwości finansowych. Wobec powyższego, przyjąć należało, że oświadczenia zawarte we wniosku PPF nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawców. Brak rzeczywistej współpracy ubiegających się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musiał odmową przyznania tego prawa.

W konsekwencji skoro wnioskodawcy nie dostarczyli wszystkich dokumentów mających na celu uzasadnienie ich żądania, Sąd również nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, a co za tym idzie zmienić postanowienia wydanego w tym zakresie przez referendarza.

Wobec powyższego, rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia należało w pełni podzielić. Wbrew zarzutom zawartym w sprzeciwie referendarz sądowy nie dopuścił się żadnych naruszeń prawa i właściwie uzasadnił zajęte stanowisko. Zatem wniesiony sprzeciw należało uznać za niezasadny. W takiej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 p.p.s.a., art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.