Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2583662

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 26 listopada 2018 r.
II SO/Ol 18/18

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika złożonego przed wniesieniem skargi na decyzję "(...)" Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "(...)" nr "(...)" w przedmiocie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

M. Z., przed wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w "(...)" na decyzję "(...)" Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii z dnia "(...)", nr "(...)", złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł - jak przyjąć należy mając na uwadze sposób wypełnienia rubryki nr 4 urzędowego formularza PPF - o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika. W uzasadnieniu podniósł, że posiada kredyty z lat poprzednich zaciągnięte na budowę domu i modernizację gospodarstwa rolnego. Wskazał, że w związku z problemem suszowym ma trudną sytuację finansową, a musi przeznaczyć znaczną sumę pieniędzy na wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa (zakup paszy "(...)" oraz mat i płynu dezynfekcyjnego "(...)") i wizytami u stomatologa. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. W rubrykach nr 7.1 i 7.3. wykazał dom o powierzchni "(...)" (wartość: "(...)") i gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzą grunty orne o powierzchni "(...)", las o powierzchni "(...)", zabudowa gospodarcza ("(...)"), inwentarz żywy ("(...)"), a także maszyny rolnicze ("(...)"), w rubryce nr 10 - dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości "(...)", natomiast w rubryce nr 11 - wydatki ("w skali miesiąca") w łącznej wysokości "(...)" (rata kredytu - "(...)", "koszty na mieszkanie" - "(...)", usługi weterynaryjne - "(...)", nawóz i olej napędowy - "(...)").

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika (w niniejszej sprawie - z uwagi na jej przedmiot - radcy prawnego lub adwokata), czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona ma zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek, czy też tylko określonych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne wyłącznie w stosunku do osób, które wiarygodnie wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.

W warunkach niniejszej sprawy, wnioskodawca powołał się wprawdzie na obecnie trudną sytuację finansową, lecz okoliczności, które przywołał na potwierdzenie tego stanowiska nie mogą być uznane za wiarygodną podstawę przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy nie można przyjąć bowiem, że wnioskodawca wykazał w sposób rzetelny jak kształtuje się jego rzeczywista sytuacja finansowa. Z jednej bowiem strony wskazał, że ponosi wydatki (ratę kredytu - "(...)", "koszty na mieszkanie" - "(...)", usługi weterynaryjne - "(...)", nawóz i olej napędowy - "(...)") w łącznej wysokości "(...)", z drugiej zaś - wykazał jedynie dochód z gospodarstwa rolnego wysokości "(...)", czyli w wysokości nieznacznie tylko wyższej od wysokości wykazanych wydatków, wśród których nie znalazły się jednak wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem własnym wnioskodawcy. W tych okolicznościach, mając na uwadze wysokość wykazanego przez niego dochodu z tytułu działalności rolniczej oraz brak wykazania jakichkolwiek zasobów pieniężnych - oszczędności oraz innych źródeł utrzymania, a także ewentualnych osób, z którymi prowadziłby wspólne gospodarstwo domowe, stwierdzić należy, że dysponując wyłącznie dochodem z tego tytułu i we wskazanej wysokości wnioskodawca, po pokryciu wykazanych przez niego wydatków, nie byłby w stanie pokryć jakichkolwiek innych, w tym w szczególności związanych z własnym utrzymaniem koniecznym. Sprzeczności we wskazanym przedmiocie czynią oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach niewiarygodnym i nie pozwalają na uwzględnienie wniosku wnioskodawcy w jakimkolwiek zakresie. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, sytuacja, w której wydatki przewyższają dochody jest obiektywnie niemożliwa, dlatego też w sytuacji tej zasadne jest uznanie, że strona nie wykazała rzeczywistej sytuacji materialnej (zob. np. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, i postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 17 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 1434/16, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób stwierdzić zatem, że wnioskodawca wykazał rzetelnie i wiarygodnie, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.

Podkreślić jednocześnie należy, na co zwrócono uwagę już wyżej, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, to na stronie spoczywa - wynikający z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Składając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, tak aby składane oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stanowiło rzetelną, jasną i logiczną odpowiedź na pytania o jej sytuację rodzinną i majątkową, ponoszone wydatki i źródła jej utrzymania. Prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma bowiem charakteru obligatoryjnego. Obowiązku takiego nie nakłada na rozpoznającego wniosek przepis art. 255 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o ten przepis w stosunku do każdego wniosku o przyznanie prawa pomocy, niezależnie od wiarygodności składanego oświadczenia, stanowiłoby naruszenie obowiązku strony wynikającego z art. 246 § 1 p.p.s.a., a także nieuprawnione przejęcie tego obowiązku przez rozpoznającego wniosek. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "[n]ie jest (...) rolą Sądu zastępowanie strony w poszukiwaniu racji przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Obowiązkiem Sądu jest bowiem dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a." (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II FZ 836/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie sytuacja przedstawiona przez wnioskodawcę podstaw takich nie daje.

Dodatkowo zauważyć należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. W warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca posiada natomiast majątek o znacznych rozmiarach - dom o powierzchni "(...)", grunty orne o powierzchni "(...)", las o powierzchni "(...)", maszyny rolnicze oraz liczny inwentarz żywy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (tak NSA np. w postanowieniach z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, niepubl., i z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W warunkach niniejszej sprawy przyjąć zatem należy, że wnioskodawca nie wykazał ponadto, że nie posiada i nie jest w stanie zdobyć, także z wykorzystaniem składników posiadanego majątku, środków pieniężnych na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym.

W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.