Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1547485

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 16 października 2014 r.
II SAB/Sz 62/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz.

Sędziowie: NSA Elżbieta Makowska (spr.), WSA Arkadiusz Windak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2014 sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej

I.

zobowiązuje Prezesa Sądu do załatwienia wniosku R. S. z dnia (...) r. w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy,

II.

stwierdza, że bezczynność nie miała charakteru rażącego.

III. Przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. F. kwotę (...) złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem zastępstwa prawnego udzielonego R. S. na zasadzie prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 31 marca 2014 r., powołując się na art. 61 Konstytucji RP oraz ustawę o dostępie do informacji publicznej, R. S. zwrócił się do Prezesa Sądu o przesłanie mu wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami z lat (...) w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem (...).

Pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. Prezes Sądu poinformował wnioskodawcę, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia wniosku, ponieważ treść wskazanych we wniosku dokumentów stanowi element akt sądowych w sprawach cywilnych. Dostęp do akt sądowych, a tym samym do orzeczeń które stanowią ich element, nie jest regulowany przepisami ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, ale przepisami szczególnymi w rozumieniu art. 1 ust. 1 tej ustawy. Art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej wyłącza stosowanie tej ustawy w tych sprawach. W sprawach cywilnych dostęp do akt sądowych określają przepisy art. 9 k.p.c. oraz § 94 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 z późn. zm.). Na mocy § 94 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, o udostępnieniu akt podmiotom niemającym uprawnień procesowych decyduje przewodniczący wydziału. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest sporządzenie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt. W konsekwencji żądanie udostępnienia dokumentów stanowiących część akt sądowych, nie mogło zostać uznane za wniosek w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Wnioskodawca w piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r. skierowanym do Prezesa Sądu wskazał, że wyrok w każdej sprawie w postępowaniu cywilnym ogłaszany jest publicznie, a więc wyrok jako taki zawiera informację publiczną, co znajduje odzwierciedlanie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zatem wnioskodawca może żądać udostępnienia mu treści wyroków. Stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r. sprowadzałoby się do tego, że nie byłoby możliwe publikowanie zbiorów orzeczeń i ich uzasadnień (oznaczonych jako biuletyn informacji publicznej) w sprawach zarówno cywilnych, jak i karnych. Oznacza to, że Prezes Sądu ma obowiązek rozpoznać wniosek i udostępnić informację publiczną. Ponadto, w razie odmowy udostępnienia informacji publicznej winna być wydana decyzja administracyjna wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o prawie do wniesienia odwołania. Jednocześnie, za naruszenie prawa do informacji publicznej ustawa o dostępie do informacji publicznej przewiduje art. 23 sankcje w postaci grzywny, kary ograniczenia wolności a nawet pozbawienia wolności do roku. W związku z tym R. S. zwrócił się ponownie o udostępnienie mu informacji publicznej wskazanej we wniosku z dnia 31 marca 2014 r., albo o wydanie decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej.

Prezes Sądu w piśmie z dnia 23 kwietnia 2014 r. poinformował wnioskodawcę, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 7 kwietnia 2014 r. W ocenie tego organu, do udostępnienia informacji publicznej zawartej w aktach sądowych, przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej nie mają zastosowania, ponieważ dostęp ten jest uregulowany przez przepisy szczególne w rozumieniu tej ustawy. Tym samym żądanie zawarte we wniosku nie podlegało rozpoznaniu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, dlatego też brak było podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej wymaganej w art. 16 ust. 1 tej ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Prezesa Sądu R. S. zauważył, że prawo do informacji jest konstytucyjnie zagwarantowanym prawem każdego obywatela, przy czym prawo do informacji jest zasadą, a wyjątki od tej zasady muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tej ustawie. W judykaturze przyjmuje się, że informacją publiczną są informacje wytworzone przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne oraz inne podmioty wykonujące funkcje publiczne lub gospodarujące mieniem publicznym.

W ocenie skarżącego nie ma wątpliwości, że wyrok sądowy wydawany przez uprawniony do tego sąd w zakresie kompetencji do władczego decydowania o prawach i obowiązkach stron postępowania, spełnia warunki do uznania go za informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. W związku z tym skarżący wniósł o uznanie, że działania Prezesa Sądu polegające na nie udostępnieniu informacji objętej wnioskiem i nie wydaniu decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej, były niezgodne z prawem.

Prezes Sądu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej, ponieważ nie pozostaje w bezczynności. Organ ten udzielił bowiem odpowiedzi na zawarte w pismach skarżącego żądania, nie podziela natomiast poglądu skarżącego, że treść orzeczeń sądowych podlega udostępnieniu na podstawie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Orzeczenia sądów administracyjnych w tych sprawach były rozbieżne, ale problem dopuszczalności dostępu do akt sądowych w trybie ustawy do informacji publicznej został rozstrzygnięty w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. I OPS 7/13 zgodnie z którą przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a k.p.k. oraz art. 525 k.p.c. i § 94 regulaminu sądowego w stosunku do wszystkich osób, nie tylko wobec stron postępowania, w odniesieniu do dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw cywilnych, karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego, są przepisami szczególnymi, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej i ta ustawa nie ma do nich zastosowania. Przyjęcie, że strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa, uzyskuje dostęp do akt tego postępowania na innych, bardziej sformalizowanych zasadach niż osoby działające na podstawie art. 10 ustawy o dostępie do informacji publicznej, byłoby naruszeniem zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zatem dostęp do akt sądowych, a tym samym również do ich części, jaką stanowią orzeczenia sądowe nie jest regulowany ustawą o dostępie do informacji publicznej, lecz treścią uregulowań szczególnych w rozumieniu art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc wyłączających stosowanie tej uchwały. W tej sytuacji, brak było podstaw prawnych do wydania decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi do sądu administracyjnego jest bezczynność Prezesa Sądu. Zarzucana bezczynność tego organu według skarżącego polegała na nieudzielaniu informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej na wniosek skarżącego z dnia 31marca 2014 r. domagającego się przesłanie wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych przez Sąd, z lat (...) w sprawach zarejestrowanych w repertorium C pod symbolem (...).

Przed przystąpieniem do zbadania zasadności skargi wyjaśnić należy na wstępie, że co do zasady z bezczynnością podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji w trybie wyżej wskazanej ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy zobowiązany podmiot, który posiada informację będąca informacją publiczną, informacji tej nie udostępnia w terminie i w sposób przewidziany w ustawie albo nie wydaje jednej z decyzji wskazanych w art. 16 ust. 1.

Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie została dokonana przez organ. Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. W świetle powyższego, dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie, że podmiot, który był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa do podjęcia określonej czynności lub wydania decyzji, nie podejmuje jednak działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi.

Zasadą wynikającą z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. jest, że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.).

Na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej, w przypadku skierowania pisemnego wniosku o udzielenie informacji publicznej, można teoretycznie rzecz ujmując wyróżnić, w zależności stanu faktycznego i prawnego występującego w sprawie, określone działania podmiotu zobowiązanego, do którego wniosek taki został skierowany.

Mianowicie podmiot ten może:

1)

udzielić informacji publicznej, gdy jest jej dysponentem, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość jej udzielenia. Organ dokonuje tego w formie czynności materialno-technicznej (pismem);

2)

poinformować wnioskodawcę, że jego wniosek nie znajduje podstawy w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż żądanie nie dotyczy informacji mających charakter informacji publicznej lub też wskazać, że organ nie jest dysponentem informacji, o których udzielenie wnioskodawca się zwrócił (art. 4 ust. 3 cytowanej ustawy), bądź też poinformować stronę, że w sprawie obowiązuje inny tryb udzielenia informacji, niż ten w którym strona się zwróciła (art. 1 ust. 2 ustawy);

3)

odmówić udostępnienia informacji albo umorzyć postępowanie w sytuacji wskazanej w art. 14 ust. 2, stosownie do treści art. 16 ustawy, czego dokonuje w formie decyzji administracyjnej;

4)

może również odmówić decyzją udostępnienia informacji publicznej przetworzonej w związku z niespełnieniem przez stronę warunku wskazanego w art. 3 ustawy.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że w świetle art. 173 Konstytucji RP oraz art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 427) organem sądu okręgowego jest prezes tego sądu. Prezes Sądu jest zatem organem władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt a) ustawy o dostępie do informacji publicznej i z mocy tego przepisu jest podmiotem zobowiązanym do udostepnienia informacji publicznej, jeżeli taką posiada i jeżeli nie zachodzą ustawowe przesłanki wyłączające lub ograniczające jej udostępnienie.

Z akt administracyjnych nadesłanych przez Prezesa Sądu jednoznacznie wynika, że organ ten posiada żądane informacje, jednakże pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. odmówił ich udostępnienia stwierdzając, że wyroki z uzasadnieniem wskazane we wniosku stanowią część akt sądowych, a dostęp do tych akt jest regulowany przepisami odrębnymi, a zatem odmowa nastąpiła ze względu na inny, przewidziany prawem tryb dostępu do informacji publicznej (art. 1 ust. 2 ustawy).

Z takim stanowiskiem nie zgadza się skarżący, który wyroki i ich uzasadnienia wydane i sporządzone w sprawach wskazanych we wniosku uznaje za informację publiczna podlegająca udostępnieniu na ogólnych zasadach określonych w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Zdaniem skarżącego, skoro nie domagał się udostępnienia akt sądowych, a jedynie wyroków i ich uzasadnień, które zapadają na rozprawach i ogłaszane są publicznie, to argumentacja zawarta w piśmie zobowiązanego podmiotu jest bezpodstawna.

W świetle takich okoliczności sprawy, rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności zagadnienie kwalifikacji żądania wnioskodawcy.

Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie definiuje pojęcia informacji publicznej. Przepis art. 1 u.d.i.p. wprowadza ogólną zasadę uznającą każdą informację o sprawach publicznych za informację publiczną podlegającą udostępnieniu w trybie przewidzianym ustawą. Natomiast art. 6 u.d.i.p. jedynie egzemplifikuje kategorie informacji publicznej podlegającej udostępnieniu, nie tworząc zamkniętego katalogu, a tym samym legalnej definicji tego pojęcia. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy wymienia rodzaje spraw, jakich mogą dotyczyć informacje o charakterze informacji publicznych, na co wskazuje zwrot "w szczególności".

W judykaturze i doktrynie utrwalił się pogląd, że informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań w zakresie władzy publicznej. W tym kontekście wyroki sądowe i uzasadnienia tych wyroków jako pochodzące od władzy publicznej, jaką jest władza sądownicza niewątpliwie stanowią informację publiczną. Wbrew przy tym stanowisku zaskarżonego organu, nie można postawić znaku równości pomiędzy aktami sądowymi, co do których istotnie obowiązuje w procedurach sądowych, odrębnych dla każdego rodzaju spraw (karnych, cywilnych), określony tryb dostępu wyłączający ich udostępnienie na podstawie u.d.i.p., a orzeczeniami sądowymi i ich uzasadnieniami. Podkreślenia wymaga, co już wielokrotnie było przedmiotem wyjaśnień w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie, że akta sądowe same w sobie nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p. Są one natomiast zbiorem różnego rodzaju informacji, wśród których znajdują się również informacje publiczne (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt I OSK 714/09 publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl, a także: "Udostępnianie informacji publicznej w trybie wnioskowym", Mariusz Jabłoński wyd. PRESSCOM, Wrocław 2009 r.). Należy przyznać rację Prezesowi Sądu, że dostęp do akt sądowych regulowany jest w odmienny sposób niż czyni to ustawa o dostępie do informacji publicznej, a zatem zastosowanie w tym przypadku ma jej art. 1 ust. 2, który przewiduje, że unormowania w niej zawarte nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. W sprawach cywilnych dostęp stron i uczestników postępowania do akt sądowych określają przepisy art. 9 k.p.c. oraz § 94 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 z późn. zm.). Trafnie również zobowiązany organ wskazał, że ostatecznie problem dopuszczalności dostępu do akt sądowych w trybie ustawy do informacji publicznej został rozstrzygnięty w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. I OPS 7/13. Jednakże wnioski, jakie Prezes Sądu wyprowadził z tej uchwały dla potrzeb niniejszej sprawy są zbyt daleko idące i nie znajdują w niej oparcia. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w tezie tej uchwały, że: "Żądanie udostępnienia przez prokuratora akt sprawy jako zbioru materiałów zakończonego postępowania przygotowawczego nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.)." NSA w uchwale rozstrzygnął w ten sposób przedstawione postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 91/13 składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy akta zakończonego postępowania przygotowawczego jako zbiór dokumentów stanowią informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 z późn. zm.)." Jak z powyższego wynika, przedmiotem uchwały nie było zagadnienie kwalifikacji jako informacji publicznej wyroku z uzasadnieniem i trybu jego udostępnienia. We wskazanej uchwale NSA rozpatrywał dostęp do akt sądowych, rozumianych jako całość, a nie do poszczególnych dokumentów w nich zawartych. Tymczasem skarżący nie domagał się udostępnienia akt wskazanych we wniosku spraw, lecz wniósł o udostępnienie wyroków i uzasadnień w tych sprawach.

W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie i skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie też tak przyjmuje, że wyrok z uzasadnieniem stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 6 pkt 4 lit. a u.d.i.p. Należy do kategorii "danych publicznych" w postaci dokumentów urzędowych, których "treść i postać" podlega udostępnieniu. Jednocześnie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1811/10; 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10; 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 933/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Kwestią odrębną jest zaś zagadnienie możliwości udostępnienia takiego orzeczenia. Co do zasady bowiem, dysponent takiej informacji powinien ją udostępnić po anonimizacji tekstu ze względu na prywatność osób fizycznych lub tajemnicę przedsiębiorcy o czym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy, o ile w sprawie nie występują okoliczności, w świetle których zobowiązany podmiot uzna, że wniosek dotyczy informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i nie podejmie decyzji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmawiającej udostepnienia informacji przetworzonej ze względu na niewykazanie przez wnioskodawcę, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Jak wynika to z przedstawionych rozważań prawnych, w stanie faktycznym niniejszej sprawy Prezes Sądu był bezczynny, skoro jako podmiot zobowiązany do udostepnienia informacji publicznej i będący w posiadaniu wskazanej we wniosku informacji publicznej, do dnia wydania wyroku nie udostępnił, jak też nie wydał decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 1 u.d.i.p. Powyższe stwierdzenie wskazuje na zasadność skargi.

W świetle art. 149 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, iż organ pozostaje w bezczynności, uprawniony jest jedynie do nakazania załatwienia sprawy na gruncie właściwych przepisów prawa materialnego i procesowego. W przypadku przesądzenia, iż wniosek dotyczy przedmiotu objętego obszarem u.d.i.p., wybór formy i zakres załatwienia wniosku skarżącego należy do organu. Wydany wyrok nie jest bowiem wskazaniem, iż informacja publiczna, której domaga się skarżący ma być mu udzielona, ani instruktażem jak sprawa powinna być załatwiona, gdyż sądy administracyjne nie są uprawnione do rozstrzygania spraw za właściwe do tego organy, lecz kontrolują zgodność z prawem ich rozstrzygnięć oraz badają, czy organy te nie pozostają w bezczynności.

Wydany wyrok obliguje zatem Prezesa Sądu, w świetle powyższych uwag, do wyboru i wyjaśnienia właściwego sposobu załatwienia sprawy, zgodnego ze stanem faktycznym i prawnym sprawy w chwili jej załatwienia.

Z przedstawionych wyżej przyczyn należało orzec na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 286 § 2 p.p.s.a. jak w pkt I sentencji. Zdaniem Sądu stwierdzona bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, albowiem nie stanowiła przejawu milczenia organu, lecz była wynikiem błędnej interpretacji prawa.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono po myśli art. 200, art. 205 § 2 i art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 i 2, § 13 ust. 2 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.