Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2011713

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie
z dnia 9 marca 2016 r.
II SAB/Lu 183/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. P. na bezczynność Koła (...) w (...) w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej - w zakresie sprzeciwu skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt II SAB/Lu 183/15 postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

S. P. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Postanowieniem z dnia (...) r. starszy referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Referendarz ustalił, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 440,23 złotych, posiada zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 4.300 zł, zadłużenie z tytułu nieopłaconych kosztów sądowych w kwocie 7.000 zł oraz zadłużenie z tytułu niepłaconych alimentów w kwocie 25.000 zł. Posiada z żoną rozdzielność majątkową i żona nie wspiera skarżącego finansowo w zakresie ponoszenia wydatków związanych ze społeczną działalnością, w tym wynikających z udziału skarżącego w postępowania sądowych. Żona udziela mu wyłącznie wsparcia w ponoszeniu kosztów leczenia i kosztów utrzymania. Na koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się koszty wyżywienia, zakupu odzieży oraz koszty leczenia. Skarżący podkreślił, że dochody żony nie przekładają się na jego stan majątkowy. Operacje uwidocznione na przedstawionym wyciągu z rachunku bankowego obejmują te wydatki, na poniesienie których skarżącego stać oraz opłaty za zakupu na portalu aukcyjnym Allegro dokonywane grzecznościowo na rzecz innych osób, które nie są tam zarejestrowane. Skarżący oświadczył też, że zamieszkuje w biurze spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...), w której społecznie pełni funkcję prezesa. Spółka ta jest właścicielem lokalu, w którym skarżący zamieszkuje. Na stałe miesięczne koszty utrzymania koniecznego skarżącego składają się wydatki na żywność - 253,09 zł, odzież i obuwie - 50,73 zł oraz inne wydatki w kwocie 44,37 zł. Do pisma skarżący dołączył elektroniczne zestawienie operacji bankowych za okres od dnia (...) r. do dnia (...) r., potwierdzenie odbioru/wypłaty z (...) r. emerytury żony, z którego wynika, że ma ona wysokość 1.049,00 zł brutto - 894,15 zł netto, potwierdzenie odbioru/wypłaty swojej renty z miesiąca (...) r., z którego wynika, iż wynosi ona 1.855,80 zł brutto - 440,23 zł netto, swój PIT - 37 za (...) r., z którego wynika, że w roku tym skarżący osiągnął dochód w kwocie 24.592,30 zł oraz fakturę VAT dokumentującą zakup przez skarżącego leków w dniu (...) r. opiewającą na kwotę 409,10 zł oraz fakturę VAT dokumentującą zakup przez żonę leków w dniu (...) r. opiewającą na kwotę 409,10 zł.

Referendarz sądowy na podstawie znajdującego się w aktach o sygnaturze II SAB/Lu 62/15 pisma z dnia (...) r. (k. 99) ustalił, że koszty utrzymania lokalu, w którym zamieszkuje skarżący ponosi (...) Sp. z o.o. oraz, iż w lokalu tym nikt inny nie zamieszkuje, z otrzymywanej przez skarżącego renty inwalidzkiej kwota 1.150 zł przekazywana jest żonie tytułem alimentów, zadłużenie z tytułu alimentów powstało ze względu na to, iż skarżący zobowiązany jest do ich płacenia w kwocie 1.400 zł, zatem zadłużenie tworzy niepłacona różnica w alimentach otrzymywanych realnie przez żonę skarżącego a kwotą alimentów zasądzonych. Skarżący nie otrzymuje pomocy ze strony dzieci oraz, iż nie jest nigdzie zatrudniony ani nie podejmuje prac dorywczych ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia.

Na podstawie dołączonego do pisma zeznania podatkowego PIT - 37 żony skarżącego za rok (...) r. referendarz sądowy ustalił, że w roku tym żona skarżącego osiągnęła dochód w kwocie 15.889,24 zł.

Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy stwierdził, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy, gdyż nie wyczerpuje ona przesłanek z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Referendarz sądowy przyjął-powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych - że dla oceny zasadności wniosku skarżącego nie ma znaczenia umowna rozdzielność majątkowa między skarżącym a jego żoną, a dla oceny zasadności wniosku skarżącego istotne jest przede wszystkim to, że zajmuje stanowisko prezesa (...) Sp. z o.o., co łączy się, co do zasady z otrzymywaniem stosownego wynagrodzenia.

Zdaniem referendarza, mając na uwadze, wysokość miesięcznych dochodów netto skarżącego i jego żony, mają zapewnione potrzeby mieszkaniowe, jak i biorąc pod uwagę oraz to, że skarżący sprawując funkcję prezesa nie wykorzystuje w pełni możliwości pozyskania dochodów, skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania bądź, aby poniesienie tych kosztów skutkowało uszczerbkiem w kosztach utrzymania koniecznego dla niego W sprzeciwie od tego postanowienia S. P. podniósł, że przy ustalaniu jego dochodu uwzględniono jego hipotetyczne dochody związane z pełnieniem funkcji prezesa spółki, pomimo iż nigdy nie otrzymał z tego tytułu wynagrodzenia. Podkreślił również, że koszty postępowań sądowych, w tym w niniejszej sprawie, związane są z pełnieniem przez niego funkcji społecznych, a więc - wbrew stanowisku referendarza - jego żona nie ma obowiązku partycypować w tych kosztach.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 (a więc i postanowienia w przedmiocie prawa pomocy) sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. (...) Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).

Rozpatrując zatem sprzeciw skarżącego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś w zakresie całkowitym - czego domagał się skarżący - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 2), a więc gdy nie ma żadnych środków na te koszty. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe w wyjątkowych przypadkach, gdy sytuacja osoby ubiegającej się o pomoc, z przyczyn od niej niezależnych, graniczy z ubóstwem, a więc gdy osoba ta nie jest w stanie ponosić wydatków na zaspokojenie swoich najistotniejszych potrzeb. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa i powinna być stosowana rozważnie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r., sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257). Przyznanie przez sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć zatem charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11).

W ocenie Sądu prawidłowo ustalono, że sytuacja skarżącego nie uzasadnia uwzględnienia jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W świetle zgromadzonych materiałów, w tym dokumentów przedstawionych przez skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania, tj. ustanowienia adwokata (koszt ok. 300 zł) i ewentualnych opłat sądowych nie przekraczających każdorazowo kwoty 100 zł.

Wprawdzie skarżący wskazał, że ze względu na obowiązek alimentacyjny, faktycznie otrzymuje niewielką część renty tj. 440 zł miesięcznie, ale jak wskazuje, pomaga mu finansowo jego żona, pomimo rozdzielności majątkowej.

Należy wskazać, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, postanowienie NSA z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11).

Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Za błędne uznaje się zatem stanowisko (prezentowane również przez skarżącego) jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Tym bardziej, jeśli akta niniejszej sprawy jednoznacznie wskazują, że skarżący pozostaje w ekonomicznym związku z żoną, co zresztą znajduje uzasadnienie w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.). Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, niezależnie od tego, czy pozostają oni w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, Nr 1, poz. 8).

Wprawdzie pomoc, jaką otrzymuje skarżący dotyczy wyłącznie kosztów leczenia i utrzymania, to jednak ma ona wpływ na ogólną sytuację skarżącego, poprawia ją umożliwiając poniesienie przez niego kosztów postępowania w niniejszej sprawie.

Prawidłowo również przyjęto, że pełnienie funkcji prezesa spółki handlowej umożliwia skarżącemu uzyskanie wynagrodzenia z tego tytułu. Oświadczenie skarżącego, że nie pobiera on takiego wynagrodzenia, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy.

Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skarżącemu odmówić przyznania prawa pomocy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.