Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2746048

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 7 marca 2018 r.
II SA/Wa 785/17
Złożenie wniosku o realizację obowiązku szkolnego przez jedno z rodziców.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Marcinkowska.

Sędziowie WSA: Andrzej Góraj, Stanisław Marek Pietras (spraw.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję (...) Kuratora Oświaty z dnia (...) marca 2017 r. nr (...) w przedmiocie zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia (...) stycznia 2017 r. nr (...),

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Szkoły Podstawowej im. (...)"(...)" w Z. decyzją z dnia (...) stycznia 2017 r. nr (...), działając na podstawie art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), zezwolił na spełniania w roku 2016/2017 obowiązku szkolnego przez N. P. poza szkołą i jednocześnie stworzył dziecku odpowiednie warunki do realizacji obowiązującej podstawy programowej i przystąpienie w roku kalendarzowym do egzaminów kwalifikacyjnych. W uzasadnieniu podał, że od września 2012 r. do grudnia 2014 r. rodzice N. P. opiekowali się dzieckiem naprzemiennie, lecz sytuacja dziecka zaczęła się komplikować od stycznia 2015 r., kiedy to zaczęło unikać kontaktów z ojcem. W rozmowach z dyrektorem szkoły, wychowawcą i pedagogiem bała się ojca i wyrażała obawę, że ojciec zabierze ją od mamy i nie odda. Od lutego do czerwca 2015 r. N. P. realizowała nauczanie indywidualne na podstawie decyzji poradni. Od września 2015 r. wróciła do szkoły. Ojciec dziecka w ciągu tego czasu próbował różnych metod kontaktu z nią na terenie szkoły, zaś dziewczynka reagowała na próby kontaktu negatywnie. Stale pod szkołą w dni kontaktów ojca z córką była policja. W spotkaniach uczestniczył kurator sądowy N. Dziecko opuszczało szkołę w asyście policji, ochroniarzy i kuratora sądowego. W styczniu 2016 r. ojciec w asyście kilku nieznanych mężczyzn wkroczył na teren szkoły, siłą zabrał dziecko z zajęć, potrącając przy tym wychowawczynię, którą zabrała karetka pogotowia. Dzieci klasy 2, do której uczęszczała N. P., były długi czas pod opieką psychologiczną w specjalistycznej poradni. Wszystkie traumatyczne wydarzenia doprowadziły do tego, że w roku szkolnym 2015/2016 uczennica często była nieobecna w szkole. Od 1 września 2016 w ogóle się w niej nie pojawiła. Dalej wskazano, że rodzice dziecka podlegającego obowiązkowi szkolnemu są obowiązani do zapewnienia regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia. Opuszczanie zajęć przez dzieci tylko wtedy nie będzie traktowane jako niespełnieniem tych obowiązków, jeśli rodzice usprawiedliwią jego nieobecność w szkole. Przez niespełnienie obowiązku szkolnego należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w szkole podstawowej (art. 18 i art. 20 ust. 2 ustawy). N. P. wszystkie swoje nieobecności ma usprawiedliwiane przez matkę (często posiada zwolnienia lekarskie). Od (...) września 2016 r. na podstawie decyzji dyrektora szkoły realizowała nauczanie domowe. Decyzja ta została zaskarżona przez ojca do (...) Kuratora Oświaty, który decyzją z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu 18 listopada 2016 r. zostało wysłane pismo do rodziców o ponowne ustosunkowanie się do sprawy związanej z realizacją obowiązku szkolnego i w dniu 3 grudnia 2016 otrzymano od matki ponowny wniosek o nauczanie domowe, zaś w dniu 9 grudnia 2016 otrzymano od ojca oświadczenie, iż nie wyraża zgody na nauczanie domowe. Niezależnie od powyższego, już w dniu 30 września 2016 r. i ponownie 21 listopada 2016 r. organ zwrócił się do Sądu Rejonowego w W., a następnie do Sądu Okręgowego w W. z prośbą o rozstrzygnięcie kwestii dotyczącej dalszej edukacji N. P. Sąd Okręgowy III Wydział Rodzinny i Nieletnich pismem z dnia 4 listopada 2016 r. poinformował, że między rodzicami toczy się sprawa rozwodowa i tam ma zostać rozstrzygnięte, gdzie dziecko będzie realizować obowiązek szkolny, a Sąd Okręgowy W. pismem z dnia 6 grudnia 2016 r. odpowiedział, iż nie ma kompetencji do decydowania w tych sprawach. Dalej organ wskazał, że sprawa rozwodowa między rodzicami toczy się od 2012 r. i na chwile obecną brak jest konkretnych rozstrzygnięć, zaś konflikt między rodzicami doprowadził do tego, że dziecko przestało mieć regularny kontakt ze szkołą, a stresujące sytuacje, które często występowały w niej nie sprzyjały nauce i co najważniejsze organ nie miał pewności co do systematycznej realizacji treści z podstawy programowej. Po przeanalizowaniu powyższej sprawy z wychowawcą i pedagogiem stwierdzono, że nauczanie domowe będzie jedynym dobrym dla dziecka wyjściem w obecnej chwili. Poradnia psychologiczno - pedagogiczna w W. też nie widzi przeciwskazań do takiej edukacji, a oświadczenie matki złożone wraz z wnioskiem gwarantują, że uczennica będzie systematycznie realizowała treści obowiązujące w klasie 3 oraz zaliczała je w szkole. W dalszej części podano, że edukacja domowa w Polsce jest praktykowana od wielu lat i staje się coraz bardziej popularna, zaś jej celem jest, aby dzieci rozwijały się w swoim tempie, uczyły się w przyjaznej atmosferze, w miejscu, które je rozwija, a nie stresuje. Ponadto edukacja domowa w większym stopniu niż tradycyjna pozwala dopasować formy, metody i tempo pracy do indywidualnych możliwości dziecka, bowiem nauczycielem dziecka może być rodzic lub opiekun prawny, który zna je doskonale i przejęcie przez niego nauczania jest niezwykle cenne, bowiem badania wykazują, że na poziomie klas od 1 - 3 dzieci uczone w domu przewyższają swoich rówieśników ze szkół publicznych i prywatnych o jedną klasę.

W odwołaniu z dnia (...) marca 2017 r. do (...) Kuratora Oświaty skarżący ojciec dziecka P. P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i w uzasadnieniu zarzucił, że organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem art. 16 pkt 8 ustawy o systemie oświaty oraz art. 24 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wskazał również, że Dyrektor Szkoły Podstawowej pomija jego osobę we wszystkich kwestiach zapominając, że posiada pełne prawa rodzicielskie i ma prawo decydować o swoim dziecku na takim samym poziomie, jak jego matka M. K. oraz wniósł zastrzeżenia do opinii psychologicznej wydanej przez Poradnię Psychologiczno - Pedagogiczną w W., bowiem w jego ocenie, matka dziecka czyni wszystko, aby nie spotykał się z córką, zaś dziecko będzie miało utrudniony start i nie będzie przyswajało wiedzy na tym takim poziomie, na jakim zapewniałyby mu to szkoła. W dalszej części wyraził zaniepokojenie nieobecnością córki na zajęciach w szkole trwającą od 1 września 2016 r.

(...) Kurator Oświaty decyzją z dnia (...) marca 2017 r., mając za podstawę art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 1 pkt 5 lit. b ustawy o systemie oświaty, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu - powołując się na opisany powyżej stan faktyczny - podał, że w dniu 3 marca 2017 r. pracownicy Kuratorium Oświaty w W. przeprowadzili w Szkole Podstawowej w Z. kontrolę w zakresie zgodności z prawem działań dyrektora szkoły w związku ze spełnianiem obowiązku szkolnego N. P. poza szkołą. W wyniku kontroli stwierdzono, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji dyrektor szkoły zwrócił się w dniu 18 listopada 2016 r. zarówno do ojca jak i do matki N. P. z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie realizacji obowiązku szkolnego dziecka wymienionych poza szkołą nauczania. Pismem z dnia 7 grudnia 2016 r. ojciec N. P. nie wyraził zgody na realizowanie przez córkę obowiązku szkolnego poza szkołą, zaś matka pismem z dnia 3 grudnia 2016 r. wyraziła taka zgodę. Ponadto zgromadzono wymagane dokumenty przy składaniu wniosku, o których jest mowa w art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty tj. opinię Poradni Psychologiczno - Psychologicznej nr (...) z dnia (...) września 2016 r. nr (...) w sprawie możliwości spełniania obowiązku szkolnego poza szkołą, podpisany przez matkę M. K. wniosek z dnia (...) września 2016 r. o wydanie zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego przez N. P., zobowiązanie z dnia 29 września 2016 r. podpisane przez matkę M. K. do przystąpienia w każdym roku szkolnym do egzaminów klasyfikacyjnych oraz oświadczenie podpisane przez matkę M. K. o zapewnieniu dziecku warunków do realizacji obowiązującej podstawy programowej. Ponadto ustalono, że N. P. była nieobecna w szkole od 1 września 2016 r. usprawiedliwione przez matkę dzienniczku uczennicy ("Proszę o usprawiedliwienie nieobecności N. w szkole w dniach od 1.09.2016 oraz 2 września 2016 r. Powodem nieobecności była niemożność dotarcia do szkoły, gdyż pod domem stał ojciec N. uniemożliwiając nam wyjście z domu. Ponadto N. z obawy przed ojcem doświadcza dolegliwości na tle nerwowym w postaci silnych bólów brzucha i ataków paniki"), od 6 września do 28 września 2016 r. zwolnienie lekarza pediatry ("P. N. zwolniona z zajęć w szkole z powodu choroby od 6.09.16. do 28.09.2016), od 29 września 2016 r. do 6 listopada 2016 r. N. P. spełniała obowiązek szkolny poza szkołą (tzw. nauczania domowego) przyznanego Decyzją Dyrektora Szkoły Podstawowej im. (...)"(...)" w Z. z dnia (...) września 2016 r. (decyzja została uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia przez (...) Kuratora Oświaty), od 7 listopada 2016 r. do 10 lutego 2017 r. zwolnienia lekarskie (adnotacja lekarza w zaświadczeniu z dnia (...).01.2017 r.: "Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. Od lutego 2015 r. dziewczynka jest pod opieką lekarza z powodu Zaburzeń adaptacyjnych i PTSD spowodowanych przemocowymi zachowaniami ojca wobec N. i jej matki. Zwolnienie z zajęć szkolnych w dniach 07.11.16 10 lutego 1917 r. z powodu pogorszenia stanu psychicznego)", od dnia 13 stycznia 2017 r. uczennica N. P. realizuje obowiązek szkolny poza szkołą na podstawie Decyzji Dyrektora Szkoły Podstawowej im. (...)"(...)" w Z. wydanej dnia (...) stycznia 2017 r. Nadto z opinii poradni psychologiczno - pedagogicznej wynika, iż brak jest przeciwskazań do realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą i w której zawarto wskazówki dla nauczyciela i rodzica do pracy z dzieckiem. Zatem w ocenie organu, sytuacja uczennicy N. P. jest skomplikowana, bowiem jej rodzice nie mogą się porozumieć w kwestii opieki nad dzieckiem, choć obojgu zależy na dobru dziecka. W dalszej części podano, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. W tej sytuacji zarzut, że wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na spełnianie przez uczennicę N. P. obowiązku szkolnego poza szkołą nastąpiło z naruszeniem art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zgodnie z jego treścią, na wniosek rodziców dyrektor szkoły podstawowej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego poza szkołą. Zatem zostały spełnione wymogi formalne, określone w tym przepisie, bowiem każdy z rodziców posiadający pełnię praw rodzicielskich może działać samodzielnie w imieniu i na rzecz małoletniego dziecka. Za powyższym przemawia, iż uczennica N. P. w warunkach szkolnych nie czuła się bezpiecznie, odzwierciedleniem czego są liczne usprawiedliwione przez matkę oraz lekarzy nieobecności w szkole. Z kolei zarzut skarżącego dotyczący braku możliwości jego czynnego udziału w sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż pismem z dnia 18 listopada 2016 r. dyrektor szkoły zwróciał się do niego o zajęcie stanowiska. Podkreślono, że w myśl art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w przypadku braku porozumienia rozstrzyga sąd, zaś kilkakrotnie dyrektor szkoły zwracał się do wielu instytucji zajmujących się sprawami dziecka i rodziny o pomoc w rozstrzygnięciu kwestii spornej pomiędzy rodzicami dotyczącej dalszej edukacji N. P., w tym do sądu rodzinnego i nieletnich, tj. Sądu Rejonowego w W., Sądu Okręgowego w W. o pomoc w rozstrzygnięciu kwestii spornej pomiędzy rodzicami dotyczącej dalszej edukacji N. P., w tym do Sądu, zaś Sąd Okręgowy (...) w W. pismem z dnia 6 grudnia 2016 r. poinformował szkołę, że nie ma kompetencji do decydowania czy dziecko powinno realizować obowiązek szkolny w postaci nauczania domowego czy też nie i decyzje w tym zakresie zapadają w drodze postępowania administracyjnego, a nie cywilnego przed sądem w sprawie o rozwód. Zatem organ I instancji zasadnie wydal decyzję w przedmiocie spełniania obowiązku szkolnego N. P. poza szkołą, bowiem zostały spełnione przesłanki z art. 16 ust. 10 ustawy o systemie oświaty zwłaszcza, że zgodnie z art. 15 ustawy, nauka jest obowiązkowa do 18 roku życia. Wybrana forma edukacyjna gwarantuje realizację prawa dziecka do nauki, wychowania i opieki w bezpiecznym dla niego środowisku, zaś system oświaty przewiduje jako jedną z form spełniania obowiązku szkolnego, realizację obowiązku szkolnego poza szkołą w trybie art. 16 ust. 8 ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący P. P. uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, umorzenia postępowania w przedmiocie zezwolenia na spełnianie przez uczennicę N. P. obowiązku szkolnego i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 97 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że spełnione zostały przesłanki umożliwiające wydanie zaskarżonej decyzji, podczas gdy z powyższych przepisów wynika bezspornie, że spełnianie przez dziecko obowiązku nauki poza szkołą możliwe jest wyłącznie na wniosek rodziców, natomiast w przypadku braku porozumienia między rodzicami rozstrzyga sąd opiekuńczy, zaś w przedmiotowej sprawie nie wyraził zgody na taką formę edukacji córki, jak również sąd opiekuńczy nie rozstrzygnął sporu między rodzicami w zakresie wyrażenia zgody na realizację obowiązku poza szkołą;

2. art. 16 ust. 10 ustawy o systemie oświaty w zw. z art. 97 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że spełnione zostały wymogi formalne, przewidziane we wskazanych przepisach, podczas gdy przesłanki nie zostały spełnione kumulatywnie, bowiem nie przedstawił oświadczenia o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym, jak również nie wyraził zgody na taką formę edukacji córki w ogóle.

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 7, 77 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszystkich czynności mających na celu wyjaśnienie stanu faktycznego, a tym samym zaniechanie ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, takich jak brak złożenia przez niego oświadczenia o wyrażeniu zgody na edukację N. P. poza placówką szkolną, alternatywnie, brak zgody Sądu na zastępcze wyrażenie zgody przez ojca dziecka, jak również fakt, że małoletnia jest stale izolowana przez matkę jedynie w celu uniemożliwienia mu kontaktu z córką i w żadnym wypadku nie wynika to z "ciężkiego stresu i zaburzenia adaptacyjnego" N., co wielokrotnie podkreślał Sąd Okręgowy (...), w toku postępowania rozwodowego między stronami, orzekając w dniu (...) marca 2017 r. rozwód z wyłącznej winy uczestniczki i wydając postanowienie o zabezpieczeniu w ten sposób, że na czas trwania postępowania o rozwód wyraził zgodę aby małoletnia N. P. uczęszczała do Szkoły Podstawowej numer (...) imienia (...) przy ul. (...) w W.;

2. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przeprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników do władzy publicznej, poprzez całkowite pominięcie w toku postępowania jego stanowiska, prowadzącego w konsekwencji do naruszenia podstawowych praw i przywilejów rodzicielskich;

3. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nie podjęcie decyzji o umorzeniu postępowania, podczas gdy osiągnięcie celu niniejszego postępowania stało się nieaktualne i bezprzedmiotowe, bowiem postanowieniem z dnia (...) marca 2017 r. Sąd Okręgowy (...) w W. w sprawie o sygnaturze (...) orzekł o udzieleniu zabezpieczenia, poprzez wyrażenie zgody, aby małoletnia N. P. uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr (...) imienia (...) przy ul. (...) w W., a zatem organ II instancji nie uwzględnił aktualnego stanu faktycznego i prawnego, istniejącego w dacie wydawania decyzji drugoinstancyjnej, wkraczając tym samym w kompetencje Sądu.

W uzasadnieniu wskazano na treść przepisów art. 16 ust. 8 i ust. 10 ustawy o systemie oświaty stwierdzając, że posiada pełnię praw rodzicielskich, jako ojciec małoletniej, nie składał oświadczenia wyrażającego zgodę na edukację córki w systemie domowym i stanowczo takiej regulacji się sprzeciwił, wskazując na oderwanie dziecka od rówieśników i pogłębianiu izolacji, którą matka dziecka próbuje wprowadzać na każdym kroku. Zgodnie zaś z powyższymi przepisami, jedynie wyrażenie zgody przez oboje rodziców, a tym samym spełnienie wszystkich trzech przesłanek, w sposób kumulatywny, mogłoby doprowadzić do decyzji, zgodnie z którą wyrażono by zgodę na spełnianie przez N. P. edukacji poza szkołą. W przypadku zaś braku zgodnego oświadczenia rodziców, należy sięgnąć do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którymi małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu (art. 24 krio), jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania (art. 97 § 1 krio), jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 krio). Skoro zatem przysługuje mu władza rodzicielska, a z całą pewnością przysługiwała również w dacie wydania obu zaskarżonych decyzji, matka małoletniej mogła, w przypadku braku zgody ojca dziecka na wykonywanie obowiązku szkolnego poza placówką szkolną, zwrócić się do sądu opiekuńczego o zastępcze wyrażenie zgody na dokonanie danej czynności. Zgodnie z postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 września 2013 r. sygn. akt I ACz 1586/13, "władza rodzicielska obejmuje zaś obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania go. Trafnie, więc podnosi skarżący, że wybór szkoły dziecka przez strony jest jednym z elementów jej wykonywania, kluczowym dla rozwoju małoletniego, o której powinien, w sytuacji braku porozumienia rodziców, rozstrzygnąć sąd rozwodowy". Nie tylko wybór szkoły dziecka jest istotny, istotna jest także forma wykonywania obowiązku szkolnego przez dziecko. Jednocześnie wskazano na "kuriozalne" wręcz stwierdzenie organu II instancji, że "kilkakrotnie dyrektor szkoły zwracał się do wielu instytucji zajmujących się sprawami dziecka i rodziny o pomoc w rozstrzygnięciu kwestii spornej między rodzicami dotyczącej dalszej edukacji N. P., w tym do sądu rodzinnego i nieletnich (...)". Tymczasem Dyrektor Szkoły, nie będąc stroną postępowania, nie miał legitymacji do wystąpienia do Sądu o udzielenie zgody na realizację obowiązku małoletniej poza szkołą. Decyzje takie w rzeczywistości wydaje Dyrektor Szkoły, jednak wyłącznie na zgodny wniosek rodziców. Dopiero w przypadku braku takiego porozumienia, osoba uprawniona, tj. rodzic dziecka, winien wystąpić do Sądu o zastępcze wyrażenie zgody na wystąpienie z takim wnioskiem za rodzica, który nie wyraża na to zgody. W przedmiotowej sprawie matka dziecka nie wystąpiła z takim wnioskiem, a zatem organy administracji nie były uprawnione do podjęcia decyzji w zaskarżonym kształcie. Dalej podkreślono, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, między stronami toczyło się postępowanie o rozwód przed Sądem Okręgowym (...) sygn. akt (...), zaś z ugruntowanym orzecznictwem wynika, że "sąd, orzekający rozwód, orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Drugi zaś głosi, że w wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym dzieckiem obojga małżonków oraz orzeka, w jakiej wysokości każdy z małżonków obowiązany jest do ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Z przepisów tych wynika, że sprawa rozwodowa nie jest w ujęciu polskiego ustawodawcy sprawą, w której chodzi wyłącznie o ewentualne rozwiązanie małżeństwa, lecz sprawą, w której sąd w związku z taką decyzją orzeka także o całości spraw rodziny. Prawo polskie realizuje więc założenie, które określa się jako zasadę integralności wyroku rozwodowego". Dalej wskazano, że M. K. nie dopełniła ciążących na niej obowiązków, natomiast organ zarówno I jak i II instancji naruszył przepisy prawa, poprzez pominięcie go w procesie wydania decyzji. Uczestniczka winna zatem wystąpić osobiście do Sądu, przed którym toczyła się sprawa rozwodowa pomiędzy stronami i oczekiwać na odpowiednie rozstrzygnięcie Sądu. W tej sytuacji zatem decyzja dyrektora szkoły powinna być decyzją odmowną, a nawet gdyby została błędnie wydana, organ II instancji, winien decyzję uchylić, jako wydaną z naruszeniem prawa. Ponadto skoro toczyła się sprawa o rozwód pomiędzy rodzicami, a w dniu (...) marca 2017 r., tj. jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, Sąd Okręgowy orzekł rozwód z wyłącznej winy M. K., udzielając jednocześnie zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania o rozwód wyraził zgodę, aby małoletnia N. P. uczęszczała do Szkoły Podstawowej numer (...) imienia (...) przy ul. (...) w W., to organ II instancji w żaden sposób nie zbadał aktualnego stanu faktycznego i wkroczył w kompetencje zastrzeżone dla sądu opiekuńczego, w tym wypadku sądu orzekającego rozwód. Skoro zatem na mocy postanowienia Sądu Okręgowego, które wykonalne jest od chwili jego orzeczenia, małoletnia ma spełniać obowiązek szkolny w placówce w W., a zatem nie podlega już pod placówkę szkolną mieszczącą się w Z., organ II instancji nie miał prawa wydać decyzji o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Jednocześnie, co trafnie wskazał ww. Sąd, iż " (...) wyrażenie zgody na uczęszczanie małoletniej do Szkoły w W. w obecnej sytuacji jest zasadne. Dziecko w chwili obecnej - od długiego czasu - realizuje program indywidualnego nauczania w domu. Taka forma nauki skutecznie izoluje dziecko nie tylko od ojca ale również od rówieśników i alienuje od społeczności szkolnej. Tym samym wpływa negatywnie na proces rozwoju społecznego dziecka, separuje od rówieśników i nie uczy współżycia w szerszej społeczności". Powyższe znalazło odzwierciedlenie w opinii biegłych z OZSS. Ponadto Sąd Okręgowy podkreślił, że to ojciec jest w stanie w dużo wyższym stopniu niż matka dziecka zapewnić małoletniej odpowiednie środowisko do rozwoju, a przy tym zapewnić właściwe relacje z drugim rodzicem, dlatego też określenie, że małoletnia będzie spełniała swój obowiązek szkolny w placówce mieszczącej się obok miejsca zamieszkania jej ojca, zagwarantuje dziecku lepszą perspektywę rozwoju.

W odpowiedzi na skargę, (...) Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne podał, że art. 98 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy określa, że rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. W opinii (...) Kuratora Oświaty regulacje powyższe nie obligują dyrektora szkoły, przy przyjmowaniu i rozpatrywaniu wniosków w sprawie zezwolenia na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, do uzyskiwania zgody obojga rodziców, ponieważ rodzice powinni wspólnie rozstrzygać o istotnych sprawach dziecka, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 cyt. kodeksu). Ponadto zastosowanie gramatycznej wykładni art. 16 ust. 8 ustawy o systemie oświaty, w sytuacji konfliktu pomiędzy rodzicami (jaki ma również miejsce w niniejszej sprawie), prowadziłoby do niemożności spełniania obowiązku szkolnego w najlepiej pojętym interesie dziecka. Dalej wskazano, że art. 16 ust. 10 nie wskazuje literalnie na konieczność złożenia zgodnego wniosku obojga rodziców, nie obliguje także dyrektora szkoły do otrzymania wymaganych dokumentów od każdego z rodziców, zatem nie ma uzasadnienia dla argumentu ojca małoletniej, iż brak zgodnego wniosku obojga rodziców oraz brak oświadczenia ojca o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym stanowi przeszkodę do wydania zgody na spełniania obowiązku szkolnego przez dziecko poza szkołą. Ponadto (...) Kurator Oświaty przed wydaniem decyzji podjął czynności przewidziane w art. 33 ustawy o systemie oświaty i przeprowadził w Szkole Podstawowej im. (...)"(...)" w Z. kontrolę w zakresie: zgodności z prawem działań szkoły w związku ze sprawą zgłoszoną przez skarżącego, która nie wykazała nieprawidłowości. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że "małoletnia jest stale izolowana przez matkę jedynie w celu uniemożliwienia Skarżącemu kontaktu z córką i w żadnym wypadku nie wynika to z "ciężkiego stresu i zaburzenia adaptacyjnego" N., co wielokrotnie podkreślał Sąd (...), w toku postępowania rozwodowego między stronami, orzekając w dniu (...) marca 2017 r. rozwód z wyłącznej winy Uczestniczki i wydając postanowienie o zabezpieczeniu w ten sposób, ze na czas trwania postępowania o rozwód wyraził zgodę aby małoletnia N. P. uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr (...) im. (...) przy ul. (...) w W.". Jednakże powyższe rozstrzygnięcie sądu w sprawie o rozwód pomiędzy rodzicami małoletniej, nie były znane organowi I instancji dniu wydania decyzji, jak również nie był prawomocny w chwili wydania decyzji organu II instancji, zaś organ podjął decyzję w przedmiotowej sprawie, mając na uwadze przede wszystkim dobro małoletniej. Ponadto organ nie pominął stanowiska skarżącego, bowiem uchylając decyzję dyrektora szkoły z dnia (...) września 2016 r. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, że "rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji winien wszechstronnie rozpatrzyć zebrany materiał dowodowy, w tym argumenty przedstawione przez ojca" oraz: "Niezbędne jest także zachowanie zasad procedury administracyjnej w myśl art. 9 i 10 k.p. a, które umożliwi stronom postępowania czynny w nim udział, co może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie organu I instancji", a wydając ponownie decyzję Nr (...), dyrektor szkoły zrealizował jego zalecenia. Dalej wskazał, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji, brak było przesłanek do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a., bowiem zarówno postanowienie Sądu z dnia (...) marca 2017 r., jak i wyrok Sądu Okręgowego (...) z dnia (...) marca 2017 r. w sprawie sygn. akt. (...) nie były prawomocne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1843), na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą, zaś w myśl ust. 10 tegoż przepisu, zezwolenie, o którym mowa w ust. 8, może być wydane przed rozpoczęciem roku szkolnego albo w trakcie roku szkolnego, jeżeli do wniosku o wydanie zezwolenia dołączono:

1) opinię poradni psychologiczno - pedagogicznej;

2) oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym;

3) zobowiązanie rodziców do przystępowania w każdym roku szkolnym przez dziecko spełniające obowiązek szkolny lub obowiązek nauki do rocznych egzaminów klasyfikacyjnych, o których mowa w ust. 11.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie matka N. P. - M. K., pismem z dnia 29 września 2016 r. potwierdzonym pismem z dnia 3 grudnia 2016 r., wniosła o wydanie zezwolenie przez Dyrektora Szkoły Podstawowej im. (...)"(...)" w Z. o spełnianie obowiązku szkolnego przez jej córkę poza szkołą, a w pismach z dnia 29 września 2016 r. matka N. P. zobowiązała się do przystąpienia przez dziecko w każdym roku szkolnym do egzaminów klasyfikacyjnych i oświadczyła o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym. Ponadto w opinii psychologicznej Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej w W. z dnia (...) września 2016 r. nr (...) stwierdzono, że brak jest przeciwskazań do realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą. Natomiast ojciec dziecka skarżący P. P. pismem z dnia 7 grudnia 2016 r., nie wyraził zgody na realizowanie przez córkę obowiązku szkolnego poza szkołą.

Zatem wydając zaskarżona i poprzedzającą ją decyzję nie zostały wyczerpane przesłanki z wymienionych powyżej przepisów, a to:

1) brak wniosku ojca dziecka na realizowanie przez córkę obowiązku szkolnego poza szkołą,

2) brak zobowiązania P. P. do przystąpienia przez dziecko w każdym roku szkolnym do egzaminów klasyfikacyjnych i

3) brak oświadczyła skarżącego P.

P. o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej obowiązującej na danym etapie edukacyjnym.

W tym miejscu zauważyć należy, że w myśl art. 24 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.), małżonkowie rozstrzygają wspólnie o istotnych sprawach rodziny; w braku porozumienia każdy z nich może zwrócić się o rozstrzygnięcie do sądu. Z kolei według treści art. 97 § 1, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania, jednakże - stosownie do brzmienia art. 98 § 1 - o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie w chwili wydania zaskarżonej decyzji, przy braku zgody skarżącego P. P. o realizowanie przez córkę obowiązku szkolnego poza szkołą, jedynie Sąd mógł rozstrzygnąć, na wniosek matki dziecka, o wyrażeniu zgody na spełnienie obowiązku szkolnego przez (...) poza szkołą, co nie miało miejsca w sprawie.

Niezależnie od powyższego wskazać należy organowi, że powoływanie się na treść art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jest nieskuteczne, bowiem przepis ten nie dotyczy braku porozumienia przez rodziców w sprawie dziecka, a o przedstawicielstwie ustawowym dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską.

Ponadto w rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z przesłanką wznowienia postępowania z art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji przez organ drugiej instancji, a nieznane mu, co samo w sobie stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Mianowicie Sąd Okręgowy (...) w W. postanowieniem z dnia (...) marca 2017 r. sygn. akt (...), które jest wykonalne w chwili jego wydania, udzielił zabezpieczenia w ten sposób, że na czas trwania postępowania o rozwód pomiędzy rodzicami N. P., wyrażono zgodę aby wymieniona małoletnia uczęszczała do Szkoły Podstawowej numer (...) imienia (...) przy ul. (...) w W.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 132, a w sprawie kosztów na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.