Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2072939

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 5 kwietnia 2016 r.
II SA/Wa 69/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Marcinkowska.

Sędziowie WSA: Andrzej Kołodziej Janusz Walawski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2016 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) w przedmiocie ochrony danych osobowych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 12 pkt 2, art. 22 i art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy ze skargi K.O. na przetwarzanie przez Powiatowe Centrum Zdrowia S.A. W (...) jej danych osobowych i danych osobowych jej małoletniej córki A.O., polegającym na udostępnieniu danych osobowych o stanie ich zdrowia na rzecz osób nieuprawnionych, w dniu (...) maja 2013 r. wydał decyzję nr (...), którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia (...) stycznia 2013 r. o odmowie uwzględnienia wniosku.

Generalny Inspektor w uzasadnieniu decyzji podał, że kwestionowane udostępnienie przez Spółkę danych o stanie zdrowia K.O. i jej córki, utrwalonych w dokumentacji medycznej objętej aktami postępowania sądowego na rzecz prof. A.B. i prof. J.O., w celu sporządzenia przez nich opinii lekarskiej złożonej następnie w charakterze dowodu w sprawie sądowej, stanowiło działanie uprawnione na gruncie art. 27 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Spółka wykorzystała bowiem dane osobowe ww. i jej córki zawarte w dokumentacji medycznej objętej aktami postępowania sądowego, dla celu uzyskania opinii lekarzy specjalistów w danej dziedzinie - innych niż ci, którzy udzielili K.O. i jej córce kwestionowanych świadczeń medycznych - odnośnie prawidłowości udzielonych świadczeń i ewentualnego ich wpływu na obecny stan zdrowia A.O. Działanie to podjęte zostało w ramach realizacji przysługującego Spółce prawa do obrony przed roszczeniami zgłaszanymi przez K.O. i jej córkę w postępowaniu sądowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1449/13 uchylił zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzją z dnia (...) stycznia 2013 r., natomiast Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Generalnego Inspektora od ww. wyroku, wyrokiem z dnia 4 grudnia 2015 r. sygn. akt I OSK 791/14 uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku podał, że Sąd I instancji uznał, że istota sprawy sprowadza się do oceny, czy organ zebrał materiał dowodowy wystarczający do ustalenia stanu faktycznego. Sąd ten stanął na stanowisku, że organ powinien zbadać opinie prof. B. i prof. O. w celu ustalenia na jakiej dokumentacji opierali się opiniujący i czy dokumentacja ta w całości pochodziła z akt sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w (...) (załącznik do pozwu). Brak samodzielnej analizy Generalnego Inspektora w tym zakresie spowodował uwzględnienie skargi.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wskazał ani jednego przepisu prawa, który w ten sposób naruszył organ administracji publicznej, nie zawarł też w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku konkretnych wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ administracji publicznej mający ponownie rozpoznać sprawę nie może domyślać się jakie przepisy obowiązującej procedury i w jaki sposób naruszył oraz co powinien uczynić w celu wyeliminowania tych naruszeń. Nadto mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a. (sprawności postępowania), uchylając zaskarżoną decyzję ze względów procesowych Sąd każdorazowo powinien zastanowić się nad tym, czy stwierdzone przez ten Sąd uchybienia procesowe mają i jaki wpływ na wynik sprawy oraz czy w oparciu o akta sprawy nie można rozstrzygnąć ewentualnych wątpliwości.

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w ogóle nie rozważył, czy stwierdzone uchybienia są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Twierdzenie to jest tym bardziej uzasadnione, że sama skarżąca w skardze do Sądu I instancji wyraziła pogląd, że złożenie przez nią dokumentacji medycznej do akt sprawy cywilnej nie uchylało bezwzględnego zakazu przetwarzania danych wrażliwych. Zdaniem skarżącej przesłanki legalizującej przetwarzanie danych wrażliwych nie stanowi też art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Twierdzenia skarżącej mają istotne znaczenie w sprawie, albowiem gdyby Sąd I instancji podzielił stanowisko skarżącej, to zarzucane organowi nieprawidłowości dotyczące przeprowadzonego postępowania nie miałyby żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwala na jej merytoryczne rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się bowiem opinie i inne dowody (m.in. wykaz załączników do pozwu złożonego przez skarżącą) pozwalające (jak chciał tego Sąd I instancji) na wyjaśnienie co do tego jakie materiały stanowiły podstawę ich opracowania.

Z uwagi na to, że zasadniczą kwestią w sprawie jest rozstrzygnięcie przez Sąd, czy w ogóle dopuszczalne jest przetwarzanie danych sensytywnych zawartych w dokumentacji medycznej złożonej przez stronę do akt postępowania cywilnego, wszystkie inne mogące się pojawić wątpliwości procesowe należy oceniać przy uwzględnieniu tej oceny.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpoznać sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Przede wszystkim "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę (art. 183 p.p.s.a.) i w jakich wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 ustawy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 518).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na wojewódzkim sądzie administracyjnym, może być wyłączony tylko w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (tak również: m.in. H. Knysiak-Molczyk (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 2, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 681-682 i powołane tam orzecznictwo).

Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez Naczelny Sąd Administracyjny istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu.

W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając niniejszą sprawę, mając na uwadze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 791/14, należy wskazać, iż przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia (...) maja 2013 r.

Zdaniem skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., jak również z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tzn. art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 6 listopada 2008 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 52, poz. 417 z późn. zm.), art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 z późn. zm.) i art. 8 ust. 2 pkt e dyrektywy nr 95/46/WE w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych z dnia 24 października 1995 r.

W ocenie skarżącej naruszenie powyższych przepisów powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca zakwestionowała legalność przetwarzania przez Powiatowe Centrum Zdrowia S.A. w (...) jej danych osobowych oraz danych osobowych jej córki utrwalonych w dokumentacji medycznej poprzez udostępnienie ich osobom nieuprawnionym.

Wyjaśnić więc należy, że dane o stanie zdrowia należą do tzw. danych wrażliwych (sensytywnych), których przetwarzanie co do zasady jest zabronione. Jest to określenie, które nie występuje w ustawie o ochronie danych osobowych, ale odnosi się do danych podlegających szczególnej ochronie, co wynika wprost z treści art. 27 ust. 1 powołanej ustawy.

Jednakże w art. 27 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, ustawodawca wymienił enumeratywnie przesłanki zezwalające na przetwarzanie danych określonych w ust. 1 tego przepisu. Zgodnie z art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy, przetwarzanie danych, o których mowa w ust. 1, jest jednak dopuszczalne, jeżeli przetwarzanie dotyczy danych, które są niezbędne do dochodzenia praw przed sądem.

Z przytoczonego przepisu wynika, że zakaz przetwarzania danych wrażliwych określony w art. 27 ust. 1 ustawy nie może stanowić przeszkody do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Natomiast zwrot "dochodzenie praw" należy rozumieć szeroko. Należy go odnosić do działań wszystkich stron procesowych.

Dochodzenie praw przed sądem w rozumieniu art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy musi bowiem pozostawać w bezpośrednim związku z niezbędnością przetwarzania tzw. danych wrażliwych, w tym danych o stanie zdrowia. Powinna być więc zachowana niezbędność w tym zakresie, natomiast kwestią wtórną jest to, kto owego przetwarzania dokonuje.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, przedmiotem przetwarzania były dane o stanie zdrowia skarżącej i jej córki w toku postępowania sądowego z powództwa skarżącej przeciwko Powiatowemu Centrum Zdrowia S.A. w (...), Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń S.A. w (...). W ocenie skarżącej dane te były przetwarzane bez jej zgody przez osoby do tego nieupoważnione. Przetwarzanie to miało dotyczyć sporządzenia dwóch opinii na podstawie przekazanej przez Powiatowe Centrum Zdrowia S.A. w (...) pełnej dokumentacji medycznej skarżącej i jej córki. Dokumentacja przekazana lekarzom sporządzającym te opinie nie została zanonimizowana.

Jak trafnie zauważył organ, przedmiotowe informacje bez wątpienia umożliwiają identyfikację osób, których one dotyczą i jako takie zaliczają się do danych, o których mowa w art. 27 ust. 1 ustawy. Należy jednak pokreślić, że do udostępnienia i przetwarzania danych dotyczących stanu zdrowia skarżącej i jej córki doszło na etapie postępowania sądowego zainicjowanego pozwem skarżącej, w którym stroną pozwaną jest Powiatowe Centrum Zdrowia S.A. w (...). To na etapie tego postępowania zostały sporządzone dwie opinie, które następnie zostały przedstawione Sądowi jako dowód w sprawie, w której stronami są skarżąca i Powiatowe Centrum Zdrowia S.A. W (...). Takie działanie strony pozwanej znajduje podstawę w art. 3 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten zobowiązuje strony procesu cywilnego zarówno do wyjaśnienia okoliczności sprawy (ciężar przytoczenia), jak i przedstawienia dowodów na tę okoliczność (ciężar dowodu). Po uchyleniu art. 3 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego ciężar wskazania niezbędnych dowodów spoczywa przede wszystkim na stronach procesowych, a wykrycie prawdy przez Sąd ogranicza się w zasadzie do przeprowadzenia dowodów zgłoszonych przez strony, bowiem to na nich spoczywa ciężar dowodu (art. 6 Kodeksu cywilnego).

Wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie regulują bezpośrednio dopuszczalności przetwarzania danych osobowych, jednakże określają sposób prowadzenia postępowania cywilnego, w tym w zakresie przeprowadzania dowodów. Z takim procesem wiąże się w sposób oczywisty przetwarzanie danych osobowych. Odrębną natomiast kwestią jest to, co sąd dopuści jako dowód w sprawie. To sąd bowiem ocenia wiarygodność i moc przedłożonych przez strony dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, Generalny Inspektor prawidłowo uznał, że została spełniona przesłanka przetwarzania danych wrażliwych określona w art. 27 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych. Tym samym brak było podstaw do wydania przez organ decyzji nakazującej przywrócenie stanu zgodnego z prawem, o co wnosiła skarżąca, jako że decyzję taką należy wydać w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych (art. 18 ust. 1 ustawy).

Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze Sąd nie stwierdził by organ prowadząc postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją naruszył wskazane w skardze przepisy postępowania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ Generalny Inspektor dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz obszernie uzasadnił podstawy prawne zaskarżonej decyzji.

Sąd nie stwierdził też, aby Generalny Inspektor naruszył art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, gdyż w niniejszej sprawie Powiatowe Centrum Zdrowia w (...) nie działało w ramach przepisów tej ustawy, a w warunkach wynikających z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych. Ponadto podkreślić należy również, że przedmiotowa dokumentacja medyczna została złożona do akt sprawy przez skarżącą i przekazana celem sporządzenia opinii lekarzom, którzy mają obowiązek zachowania tajemnicy informacji związanych z pacjentem.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako bezzasadną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.