Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 7 stycznia 2005 r.
II SA/Wa 432/04

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spraw.).

Sędziowie WSA: Ewa Kwiecińska, Asesor Janusz Walawski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) lutego 2004 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia (...) listopada 2003 r.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 8 kwietnia 2003 r. p. E. S. złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS postanowieniem z dnia (...) czerwca 2003 r. wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie w tej sprawie. Ustalono bowiem, iż wnioskodawczyni wniosła do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia (...) grudnia 2003 r., którą to decyzją odmówiono jej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie ustawowym. W związku z powyższym uznano, że wniosek p. E. S. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) nie może być rozpatrzony do czasu zakończenia postępowania odwoławczego przed sądem powszechnym.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) listopada 2003 r. odmówił p. E. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji podał, iż w świetle art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są łącznie wszystkie przesłanki określone w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego przyznania.

Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 49 lat życia wnioskodawczyni udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat 10 miesięcy i 12 dni. Prezes ZUS stwierdził, że jest to okres zbyt krótki, aby uzasadniał pozytywne załatwienie wniosku. Renta jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego opartym na opłacaniu składek na to ubezpieczenie. Ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia to pobierany zasiłek dla bezrobotnych przypadający na dzień (...) lutego 1999 r.

Organ wskazał, że przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia wnioskodawczyni, gdyż jej całkowita niezdolność do pracy została orzeczona dopiero od (...) kwietnia 2002 r., tj. po upływie 3 lat i 2 miesięcy od ustania ubezpieczenia.

Nie zostały zatem wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające wnioskodawczyni przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego, gdyż w tym czasie była ona zdolna do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia.

Podkreślił, iż przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała także sytuacja materialna wnioskodawczyni. Nie stanowi ona jedynego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Wnioskodawczyni p. E. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała na swój zły stan zdrowia, trudną sytuację materialną i fakt utrzymywania dorosłego zdolnego do pracy syna.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia (...) lutego 2004 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji powtórzył argumenty wskazane we wcześniejszej decyzji.

Stwierdził, iż obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji oraz trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania jej prawa do świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi p. E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż choruje na (...), którego stwierdzenie nastąpiło z opóźnieniem. Wskazała, że już w 1997 r. ubiegała się o przyznanie renty, której nie uzyskała z uwagi na młody wiek.

Zdaniem skarżącej w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowanie uprawnień do renty ustawowej a składały się na nie postępująca choroba i utrzymujące się w miejscu jej zamieszkania bezrobocie dla 40% kobiet.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, iż całkowita niezdolność skarżącej do pracy została ustalona przez lekarzy orzeczników ZUS od (...) kwietnia 2002 r., a więc powstała ponad 3 lata po ostatnim okresie ubezpieczenia. Obecny zły stan zdrowia skarżącej nie stanowi usprawiedliwienia dla pozostawania przez nią bez pracy w dłuższych okresach przed 2001 r. zaś trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji państwowej pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1669).

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W myśl art. 134 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z przepisu tego wynika, iż sąd nie będąc związany granicami skargi, jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny być zastosowane w danej sprawie, niezależnie od zarzutów i żądań wskazanych w skardze.

Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji stwierdził, iż postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiesił postępowanie w sprawie o przyznanie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku z urzędu - postanowieniem z dnia (...) czerwca 2003 r. wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej podejmuje postępowanie na żądanie strony lub z urzędu, gdy ustąpią przyczyny uzasadniające zawieszenia postępowania. O podjęciu zawieszonego postępowania organ rozstrzyga w formie postanowienia (art. 101 § 1 k.p.a.). Na postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania stronie służy zażalenie (art. 101 § 3 k.p.a. - M. Jaśkowska, A. Wróbel Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000 r. str. 551-552). W okresie zawieszenia postępowania z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej nie podejmuje zwykłych czynności proceduralnych, a może jedynie podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwom dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego powstałym po zawieszeniu postępowania.

W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ustaniu przyczyn zawieszenia, nie wydał postanowienia o podjęciu postępowania oraz nie pouczył skarżącej o przysługującym jej środku zaskarżenia.

W okresie zawieszenia postępowania administracyjnego podjęto czynności polegające na wydanym przez lekarza orzecznika ZUS w dniu (...) września 2003 r. orzeczeniu o całkowitej niezdolności skarżącej do pracy.

Wydanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia (...) listopada 2003 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku w czasie zawieszenia postępowania administracyjnego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa (art. 102 k.p.a.), skutkującym stwierdzeniem jej nieważności art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W związku z powyższym wydanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia (...) lutego 2004 r., którą utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia (...) listopada 2003 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd w niniejszej sprawie nie rozstrzygał natomiast na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż kwestia ta nie występuje w decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku.