II SA/Wa 2490/20, Konieczność ustalenia elementu faktycznego sprawy - roku studiów, z którego skarżący mógł podlegać skreśleniu na mocy art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3150426

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r. II SA/Wa 2490/20 Konieczność ustalenia elementu faktycznego sprawy - roku studiów, z którego skarżący mógł podlegać skreśleniu na mocy art. 108 ust. 2 pkt 4 ustawy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Marcinkowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. R. od decyzji Rektora Uniwersytetu (...) z dnia (...) października 2020 r. nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala sprzeciw

Uzasadnienie faktyczne

Rektor Uniwersytetu (...) decyzją z dnia (...) października 2020 r. nr (...) na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 4 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 z późn. zm.; dalej jako: "u.p.s.w.n.") oraz § 41 ust. 2 pkt 3 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie (...) stanowiącego załącznik do uchwały nr (...) Senatu Uniwersytetu (...) z (...) czerwca 2019 r. (Monitor U (...) z 2019 r., poz. 186; dalej jako: "Regulamin Studiów") w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., uchylił decyzję Prodziekana ds. studenckich (wydanej przez upoważnioną Kierownik Studiów Niestacjonarnych i Podyplomowych) Instytutu (...) Uniwersytetu (...) z dnia (...) marca 2020 r. w przedmiocie skreślenia P.R. z listy studentów drugiego roku studiów niestacjonarnych (zaocznych) drugiego stopnia na kierunku (...) Instytutu (...) Wydziału (...) Uniwersytetu (...) - z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów, oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) marca 2020 r. wskazał, że stosownie do art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n., student może być skreślony z listy studentów z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów. W § 41 ust. 2 pkt 3 Regulaminu Studiów sprecyzowano, że Kierownik Jednostki Dydaktycznej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku niewniesienia przez niego należnych opłat, pomimo pisemnego ponaglenia do wniesienia opłaty w terminie 14 dni od daty jego doręczenia. Jak zaznaczył Kierownik Studiów, podejmując studia o charakterze odpłatnym, P.R. zobowiązał się do uiszczania należności związanych z podejmowanym na uczelni kształceniem. Zobowiązanie to potwierdza § 19 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studiów, zgodnie z którym student ma obowiązek terminowo wypełniać obowiązki wobec U (...), w szczególności wnosić należne opłaty. Przywołany obowiązek został ponadto sprecyzowany w zawartej przez P.R. (...) września 2018 r. umowie o odpłatności za usługi edukacyjne na U (...). Kierownik Studiów podniósł, że zgodnie z datami płatności wskazanymi w systemie USOS, opłatę (po dokonaniu jej obniżki na wniosek studenta) za I rok studiów, P.R. powinien był wnieść do dnia 9 października 2018 r. (pierwsza rata) oraz do dnia 31 października 2019 r. (druga rata), natomiast opłatę za II rok studiów do dnia 30 grudnia 2019 r., zaś opłaty za niezaliczone zajęcia - do dnia 15 grudnia 2019 r.

Organ I instancji podkreślił, że pomimo skierowania do studenta dnia (...) lutego 2020 r. pisemnego ponaglenia do wniesienia ww. opłat w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, nie zostały one przez P.R. uiszczone do chwili wydania przez organ I instancji decyzji. Zatem, w ocenie organu I instancji, przedstawiony stan faktyczny odpowiada hipotezie art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n., zaś decyzja wydana na jego podstawie jest faktycznie i prawnie zasadna. Jednocześnie organ I instancji zaznaczył, że nie znalazł podstaw do odstąpienia od jej wydania, gdyż w interesie społecznym - w tym w interesie U (...) - jest to, aby studenci, którzy zadeklarowali uiszczanie należnych opłat, czynili to terminowo.

Pismem datowanym na dzień (...) kwietnia 2020 r., zatytułowanym "Reklamacja" P.R. zgłosił zastrzeżenia do ponaglenia do wniesienia opłat (wezwania do zapłaty) z dnia (...) lutego 2020 r. W treści pisma zaakcentował, że "ze względu na błędy formalne uważa ten dokument za bezzasadny i wnosi o jego anulowanie". W ocenie P.R. termin płatności I raty za I rok studiów został w wezwaniu błędnie oznaczony, co spowodowało również nieprawidłowe naliczenie odsetek. Zaznaczył też, że również opłata za II rok studiów została naliczona błędnie "ponieważ warunki studiowania w bieżącym roku akademickim odbiegają od zapisów umownych w aspekcie zajęć w sali, których odbywa się mniej niż ustalono w zapisach". Podniósł też, że w zdalnym trybie nauczania nie jest w stanie przyswoić wiedzy z niektórych przedmiotów objętych planem studiów i wyraził obawę, że nie zda z tej przyczyny egzaminów z tych przedmiotów. Wskazał ponadto, że z uwagi na zamknięcie bibliotek nie ma możliwości zaliczenia w terminie takich przedmiotów jak Praca roczna, czy Seminarium dyplomowe. W zakończeniu pisma zarzucił, że w wezwaniu do zapłaty nie został określony termin na wnoszenie "zastrzeżeń, czy reklamacji" od wezwania, w związku z czym prosi o rozpatrzenie jego pisma poprzez anulowanie wezwania do zapłaty "ze względu na błędy które dyskwalifikują jego całość".

Natomiast od decyzji Prodziekana ds. studenckich z dnia (...) marca 2020 r. P.R. wniósł w dniu (...) kwietnia 2020 r. odwołanie. W treści odwołania wskazał, że nie zgadza się z zaskarżaną decyzją, zarzucając jej uchybienie w postaci braku odniesienia do wcześniej kierowanej przez niego korespondencji w sprawie jego zadłużenia, w której "szczegółowo i transparentnie" przedstawił swoją sytuację, wyraził "dobrą wolę i uznanie zadłużenia" oraz przedstawił "dobre rokowania na spłatę długu". Wyraził też zdumienie, dlaczego "taka decyzja zapadła właśnie teraz kiedy (...) zbliża się do finiszu studiów magisterskich, które dają realną możliwość natychmiastowego podjęcia pracy i spłaty zadłużenia. Stan prawny pozwalał (...) bowiem skreślić go z listy studentów już w listopadzie 2019 r., stąd tym bardziej nie rozumie (...) dlaczego dobra wola władz ustała właśnie teraz". Następnie podniósł, że nie otrzymał do czasu sporządzania odwołania odpowiedzi od Dziekana na "reklamację" wezwania do zapłaty. Jak zaznaczył w treści odwołania, argumentacja użyta przez niego we wspomnianym piśmie "prawdopodobnie spowoduje unieważnienie tego wezwania, w takim wypadku decyzja o skreśleniu też będzie bezpodstawna". W dalszej kolejności podkreślił, że jest gotowy do "mediacji w sprawie długu" i jego ewentualnej spłaty w ratach. Następnie zwrócił uwagę na "specyfikę obecnej sytuacji, która spowodowała, że nie są dotrzymywane warunki umowy «o studiowaniu», w szczególności w zakresie proporcji zajęć w sali do zajęć internetowych, braku dostępu do dyżurów i bibliotek, co oczywiście powinno znaleźć odzwierciedlenie w ponownym przeliczeniu opłat za studiowanie". Zwrócił się w związku z tym z prośbą o potraktowanie "reklamacji" wezwania do zapłaty "jako integralnej części tego odwołania". W zakończeniu odwołania zwrócił się z prośbą o "maksymalną przychylność w (...) jego sprawie", gdyż ma "silną motywację do skończenia studiów". Zaznaczył jednocześnie, że nie neguje "faktu oczywistego istnienia (...) długu i (...) zobowiązuje się do jego spłaty", na co potrzebuje jedynie "trochę więcej czasu", gdyż jego "zła sytuacja materialna ma charakter przejściowy". Wniósł ewentualnie o "rozdzielenie spraw egzekucji (...) długu od możliwości ukończenia przez niego studiów i dostępu do zajęć (kampus)oraz USOS".

Organ I instancji, nie skorzystawszy z możliwości uchylenia decyzji z dnia (...) marca 2020 r. w trybie autokontroli, dnia (...) maja 2020 r. przekazał Rektorowi akta postępowania odwoławczego wraz ze swoją opinią w sprawie. W jej treści wskazano, że P.R. został przyjęty na studia drugiego stopnia na kierunku (...) w roku akademickim 2018/2019. Na pierwszym roku studiów otrzymał częściowe zwolnienie z opłaty za usługi edukacyjne na swój wniosek "w kwocie ponad 1000 zł". Od decyzji o obniżce opłat odwołał się uważając, że przyznane zwolnienie jest za małe przy jego problemach zdrowotnych utrudniających mu znalezienie pracy, zaś Rektor utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Do dnia przekazania odwołania od decyzji o skreśleniu ze studiów P.R. nie uregulował obniżonej należności za I rok studiów. Zaznaczono też, że skarżący "zaliczył I rok studiów", w trakcie II roku otrzymywał przypomnienia mailowe o konieczności uregulowania należności za I oraz II rok studiów. Nie odniosły one jednak zamierzonego efektu, wobec czego dnia (...) lutego 2020 r. wystosowano wezwanie do zapłaty, a skarżący w ciągu 14 dni od otrzymania wezwania mógł zwrócić się z wnioskiem o polubowne rozwiązanie sprawy albo uiścić należność. Żadna z wymienionych czynności jednak nie nastąpiła, więc po upływie 14 dni od daty odbioru przez skarżącego wezwania, wydano decyzję o skreśleniu go z listy studentów, która "została odebrana dnia 25 marca, uprawomocniła się dnia 9 kwietnia".

Pismem datowanym na (...) kwietnia 2020 r., przekazanym organowi II instancji 8 maja 2020 r., P.R. zwrócił się do Rektora z wnioskiem o "wstrzymanie procedowania odwołania". W treści pisma zaznaczył, że wniesione odwołanie jest "merytorycznie niekompletne" i chciałby je uzupełnić "po ustaniu okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i wznowieniu biegu terminów w postępowaniach administracyjnych czasowo zawieszonych". Jednocześnie zwrócił uwagę, że do tej pory nie otrzymał odpowiedzi Dziekana W (...) U (...) na zakwestionowanie przez niego wezwania do zapłaty, "który to dokument jest dla (...) niego istotny, a być może nawet kluczowy w celu uzupełnienia odwołania".

Pismem z dnia (...) maja 2020 r., Rektor zwrócił się do organu I instancji z prośbą o ustosunkowanie się do zastrzeżeń P.R. odnoszących się do wysokości naliczonej opłaty za studia.

Pismem przekazanym skarżącemu 26 maja 2020 r. drogą mailową oraz za pośrednictwem Poczty Polskiej Prodziekan ds. studenckich poinformował P.R., że w poprzednim roku akademickim otrzymał on częściowe zwolnienie z opłaty za studia. Ponadto, otrzymał odmowę przyznania stypendium socjalnego z uwagi na niedopełnienie formalności, którą to decyzję zaskarżył w administracyjnym toku instancji, zaś decyzję organu odwoławczego - do sądu administracyjnego. Prodziekan zaznaczył, że skarżący do tej pory nie uiścił zaległej opłaty za studia w wysokości 7 693,06 zł (kwota na dzień wezwania do zapłaty). W trakcie II roku studiów otrzymywał przypomnienia mailowe o konieczności uregulowania należności za I i II rok studiów, lecz nie odniosły one zamierzonego efektu, a więc dnia (...) lutego 2020 r. zostało wystosowane wezwanie do zapłaty, podpisane przez Dziekana W (...) U (...). P.R. miał prawo w ciągu 14 dni od otrzymania wezwania zwrócić się z wnioskiem o polubowne załatwienie sprawy lub uiścić wymaganą należność. Jak podkreślił Prodziekan, żadna z wymienionych czynności nie nastąpiła, a zatem po upływie 14 dni od daty doręczenia wezwania do zapłaty, wydano decyzję o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuiszczenia należności za studia niestacjonarne, co jednak nie zwalnia skarżącego z obowiązku uiszczenia zaległych opłat wobec Wydziału i Uczelni.

Dnia 27 maja 2020 r. P.R. potwierdził poprzez wiadomość mailową otrzymanie odpowiedzi Prodziekana na jego pismo kwestionujące wysokości należnej opłaty za studia. Jednocześnie zastrzegł, że dokona uzupełnienia odwołania "w dniu następnym po otrzymaniu pocztą pisma Prodziekana". Pismem datowanym na dzień (...) czerwca 2020 r. ponownie zwrócił się do organu I instancji, prosząc o "udzielenie merytorycznej i szczegółowej odpowiedzi na (...) pismo «Reklamacja»". W treści podania podniósł, że pismo Prodziekana z dnia (...) maja 2020 r. nie stanowi "realnej odpowiedzi na najistotniejsze kwestie" pisma "Reklamacja". W ocenie skarżącego, Prodziekan nie odniósł się do zarzutu nieprawidłowego naliczenia odsetek, niezrealizowania "«usług» w zakresie płatnego kształcenia" oraz kwestii pozbawienia P.R. statusu studenta w USOS co "uniemożliwiło" mu przez pewien czas "realizowanie programu studiów". Zdaniem skarżącego, kwota wskazana w wezwaniu do zapłaty jest "błędna" i "należy ją skorygować". Następnie P.R. nadmienił, że odpowiedź Prodziekana "zawiera też błędne ustalenia stanu faktycznego co do prawomocności (...) skreślenia oraz (...) statusu jako byłego studenta". Skarżący zaznaczył, że nie kwestionuje obowiązku zapłaty i zamierza "spłacić cały dług wraz z odsetkami w sierpniu b.r." i zwrócił się z prośbą o przyznanie możliwości ukończenia studiów, "co na pewno nie będzie miało miejsca w czerwcu b.r., a raczej we wrześniu 2020", przy założeniu, że dokona spłaty zadłużenia w sierpniu i nie będzie pozbawiony przez ten czas dostępu do USOS jako aktywny student. W zakończeniu pisma P.R. zaproponował umożliwienie mu "podpisania jakiegoś zobowiązania, czy mediacji na spłatę w sierpniu przy współpracy z Biurem Spraw Studenckich U (...)".

Pismem datowanym na dzień (...) czerwca 2020 r. Prodziekan zwrócił się ponownie do P.R. z wyjaśnieniem, że na zaległą opłatę za studia składają się: czesne za I rok studiów (po dokonanym częściowym zwolnieniu z opłaty w wymiarze 24%), opłaty za dwa niezaliczone przedmioty z I roku studiów, czesne za II rok studiów. Odnosząc się do kwestii naliczonych odsetek, Prodziekan zaznaczył, że zostały one naliczone poprawnie - "automatycznie przez moduł Płatności (model FK) w systemie USOS na podstawie dat płatności wprowadzonych do płatności, których (...) jednostka nie może dowolnie modyfikować". Następnie organ podniósł, że skarżący otrzymywał kilkakrotnie przypomnienia o konieczności poniesienia tych należności, "ale nie odniosły one żadnego efektu. W okresie nauki na studiach niestacjonarnych (czyli płatnych) nie dokonał (...) żadnej płatności. Dlatego w module płatności USOS znajduje się należność w kwocie 7 693,06 zł (wysokość kwoty według dnia wezwania), która będzie powiększona o sumy odsetek". Organ przypomniał też, że wystosowane zostało do skarżącego w dniu (...) lutego 2020 r. wezwanie do zapłaty. Z uwagi na brak wystąpienia z wnioskiem o polubowne rozwiązanie sprawy lub uiszczeniem wymaganej należności, po upływie 14 dni od doręczenia wezwania wobec skarżącego została wydana decyzja o skreśleniu z listy studentów z powodu nieuiszczania należności za studia niestacjonarne.

Pismem z dnia (...) września 2020 r. Prodziekan W (...) U (...) wskazał skarżącemu, że nie jest możliwe udzielenie mu przedłużenia rozliczenia roku akademickiego (2019/2020), jak również nie jest możliwe przedłużenie sesji letniej. Ponadto w piśmie tym zaznaczono, że w zasadzie jedyną dostępną - z formalnego punktu widzenia - opcją jest złożenie przez skarżącego podania o powtarzanie roku. Jednocześnie przypomniano o istnieniu w module płatności USOS nieuregulowanej należności.

Pismem (załączonym do maila) datowanym na dzień (...) września 2020 r. P.R. złożył de facto odwołanie od pisma z dnia (...) września 2020 r. Prodziekana W (...) U (...). W uzasadnieniu swojego stanowiska zaznaczył, że "z samego faktu zamknięcia czytelni (w tym dostępu do komputerów) na okres pół roku, co uniemożliwiło zupełnie studiowanie (...) możliwość wydłużenia studiowania na wniosek studenta powinna być oczywistością".

Z kolei pismem datowanym na dzień (...) września 2020 r. skarżący zwrócił się z "prośbą o przywrócenie terminu na udzielenie mu wstecznego urlopu zdrowotnego", o której to możliwości dowiedział się dopiero od Prodziekana Wydziału" pismem datowanym na dzień (...) września 2020 r. Skarżący stwierdził, że po uzyskaniu powyższej wiadomości niezwłocznie skontaktował się z Biurem ds. Osób Niepełnosprawnych U (...), gdzie "uzyskał informacje, że termin upłynął 13 września 2020 r.". Dodatkowo zaznaczył, że termin ten zbiegł się z ponad dwutygodniowym pogorszeniem się jego stanu psychicznego, w związku z wieloletnią chorobą (na poparcie przedstawionej argumentacji nie przedstawił dowodów).

W związku ze złożonym przez P.R. - w dniu 28 września 2020 r. - wnioskiem o powtarzanie etapu (II roku studiów magisterskich, zaocznych na kierunku (...)) Kierownik Studiów Niestacjonarnych Instytutu (...) U (...) wyraził (29 września 2020 r.) zgodę na powtarzanie roku (skarżący został tym samym obciążony opłatami za niezaliczone zajęcia oraz przedmioty ponadplanowe, zgodnie z obowiązującym go cennikiem).

Rozpoznając odwołanie od decyzji z dnia (...) marca 2020 r. Rektor w pierwszej kolejności uznał je za skutecznie wniesione z uwagi na treść art. 129 § 2 k.p.a. oraz art. 15zzs ust. 1 pkt 6 i ust. 7 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568 z późn. zm.).

Po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy, Rektor uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Organ II instancji zaznaczył, że decyzja w sprawie skreślenia z listy studentów jest aktem przesądzającym o rozwiązaniu stosunku zakładowego. Rozstrzygnięcie podejmowane w tym przedmiocie winno mieć zatem formę decyzji administracyjnej, o czym wprost stanowi art. 108 ust. 3 u.p.s.w.n. Oznacza to, że wydanie decyzji tego typu objęte jest reżimem k.p.a.

Organ odwoławczy zaakcentował, że zgodnie z normą wyrażoną w art. 7 k.p.a., organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i są zobowiązane do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z urzędu lub na wniosek stron podejmując wszelkie czynności niezbędne do zrealizowania tego obowiązku. W ocenie Rektora organ I instancji oparł decyzję z dnia (...) marca 2020 r. o nieprawidłowo ustalony stan faktyczny. Rektor ustalił w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, że dnia (...) listopada 2019 r. P.R. zwrócił się do Prodziekana z wnioskiem o udzielenie wpisu warunkowego na kolejny etap studiów, tj. na II rok. Jako wnioskowane przedmioty, które miałyby być objęte wpisem warunkowym, skarżący podał (...) - moduł praktyczny. Rozstrzygnięciem wewnątrzzakładowym z dnia (...) listopada 2019 r. wyrażono zgodę na udzielenie P.R. wpisu warunkowego z dwóch ww. przedmiotów na II rok studiów.

Zatem Rektor uznał, że P.R. został skreślony z listy studentów, nie zaliczywszy m.in. dwóch przedmiotów, które, zgodnie z obowiązującym go programem studiów, miał obowiązek zaliczyć na I roku studiów. Z kolei niezaliczenie przez skarżącego przedmiotów objętych wpisem warunkowym z I na II rok studiów jest równoznaczne z niespełnieniem przez niego warunku zaliczenia I roku studiów. Wpis warunkowy modyfikuje bowiem zasady promocji na kolejny rok studiów w tym zakresie, że promocja ta ma miejsce mimo nieuzyskania przez studenta zaliczenia obowiązkowych przedmiotów. Ma ona jednak charakter niepełny, odbywa się bowiem pod warunkiem zawieszającym - w postaci uzyskania zaliczenia przedmiotów objętych wpisem warunkowym. W razie niespełnienia owego warunku, promocja ostatecznie nie dochodzi do skutku i student może podlegać skreśleniu z listy studentów jedynie z poprzedniego etapu studiów względem tego, na którym znalazł się warunkowo. Powyższe oznacza, że organ I instancji nie ustalił prawidłowo kluczowego elementu stanu faktycznego sprawy, rzutującego na osnowę rozstrzygnięcia, a mianowicie roku studiów, z którego P.R. mógł podlegać skreśleniu na mocy art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n. Rektor podkreślił jednak, że konstatacja ta nie wyklucza zasadności naliczenia skarżącemu opłaty za II rok studiów, ponieważ wskutek udzielenia wpisu warunkowego, skarżący, oprócz powtarzanych przedmiotów, realizował również w całości program studiów przewidziany dla studentów II roku.

Wobec powyższego Rektor przypomniał też o obowiązujących uregulowaniach instytucji wznowienia studiów oraz wpływie rozstrzygnięcia wydawanego na gruncie niniejszego postępowania na ewentualny przebieg postępowania w zakresie wznowienia studiów. W sytuacji bowiem, gdyby decyzją Rektora decyzja o skreśleniu skarżącego z II roku studiów została utrzymana w mocy, skarżącemu przysługiwałoby prawo wznowienia w przyszłości studiów, na podstawie § 13 ust. 1 Regulaminu Studiów na II roku studiów (zasadą jest bowiem, że studenta wznawia się na ten etap studiów, z którego został skreślony - § 13 ust. 1 in fine Regulaminu Studiów). Tego rodzaju rozstrzygnięcie byłoby jednak niedopuszczalne, ponieważ uchybiałoby równocześnie § 13 ust. 3 Regulaminu Studiów, zgodnie z którym studia można wznowić wyłącznie pod warunkiem zaliczenia I roku studiów co, w przypadku skarżącego, nie miało miejsca z uwagi na niespełnienie warunku w postaci uzyskania zaliczenia przedmiotów z I roku studiów.

Rektor wyjaśnił też, że w świetle okoliczności przedstawionych powyżej, dla kierunku rozstrzygnięcia podjętego w sprawie przez organ II instancji bez znaczenia pozostają zarzuty odwołania. Na marginesie jedynie, mając na względzie zasadę budzenia zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), Rektor zaznaczył, że zarzuty te nie mają uzasadnionych podstaw. Odnosząc się do powołanej wadliwości dokonanego dnia (...) lutego 2020 r. wezwania do zapłaty i w efekcie "bezprzedmiotowości" decyzji o skreśleniu z listy studentów Rektor podkreślił, że zarzut ten nie mógłby zostać uwzględniony. Sprawa wszczęta wezwaniem do zapłaty ma bowiem niewątpliwie charakter cywilny, a nie administracyjny. W stosunku do wezwania do zapłaty nie jest zatem przewidziana droga postępowania typowa dla decyzji administracyjnych, w związku z czym odwołanie od tego typu dokumentów nie przysługuje.

Rektor zaznaczył ponadto, że dostrzega wagę problemów zdrowotnych skarżącego. Zwrócił jednak uwagę, że skarżący, przed podjęciem studiów niestacjonarnych w Instytucie (...) U (...), zawarł dnia (...) września 2018 r. umowę o warunkach odpłatności za studia - miał więc pełną świadomość ciężarów finansowych ciążących na nim z tego tytułu oraz był świadomy faktu, że będzie zobowiązany do uiszczania opłat przez cały okres trwania studiów. W tym kontekście Rektor podkreślił, że władze I (...) U (...) wychodziły już skarżącemu naprzeciw, udzielając mu częściowego zwolnienia z opłaty za I rok niestacjonarnych studiów. Mimo to, jak ustalił Rektor w toku postępowania wyjaśniającego, skarżący do tej pory nie uiścił żadnej z części zaległości finansowej względem I (...) U (...), na którą składają się: opłata za I rok studiów, opłata za powtórzenie dwóch przedmiotów w ramach wpisu warunkowego, opiewających na łączną liczbę 7 pkt ECTS oraz opłata za II rok studiów. W tej sytuacji odstąpienie od skreślenia skarżącego z listy studentów z powodu niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów mogłoby się jawić jako krzywdzące wobec innych studentów, którzy pomimo równie trudnej sytuacji materialnej podejmują wysiłek w celu uregulowania zobowiązań wynikających z zadeklarowanych przez nich opłat.

Odnosząc się do zawartego w piśmie z dnia (...) czerwca 2020 r. wniosku P.R. o "mediację" Rektor uznał go za bezzasadny. Wyjaśnił przy tym, że czynności składające się na metodę ugodowego rozwiązywania sporów są powiązane z przesłanką o charakterze nie tylko formalnym (stan zawisłości sprawy administracyjnej), ale również materialnym. Powyższe oznacza, że dopuszczalność postępowania mediacyjnego została skorelowana z charakterem rozpoznawanej sprawy administracyjnej, co wynika z zawartego w art. 96a § 1 k.p.a. sformułowania "jeżeli pozwala na to charakter sprawy". Tymczasem jak wskazano już powyżej, sprawa wszczęta wezwaniem skarżącego do zapłaty za studia i związana z tą sprawą kwestia wysokości należnej opłaty, nie ma charakteru administracyjnoprawnego, co oznacza, że nie może być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, a zatem również - ugody administracyjnej pomiędzy stroną postępowania, a organem administracji.

Rektor podkreślił nadto, że wniosek P.R. nie mógłby zostać również uwzględniony jako prośba o polubowne załatwienie sprawy. W razie takiego zakwalifikowania musiałby bowiem zostać uznany za spóźniony, a zatem pozbawiony znaczenia prawnego. Jak już bowiem wspomniano, w wezwaniu do zapłaty z dnia (...) lutego 2020 r. skarżący został poinformowany o możliwości złożenia wniosku o polubowne rozwiązanie sporu w ciągu 14 dni od daty otrzymania wezwania. Skoro wezwanie zostało doręczone skarżącemu 21 lutego 2020 r., to termin do złożenia wniosku upłynął bezskutecznie dnia 6 marca 2020 r. Rektor wyjaśnił nadto, że skarżący nie składał jednocześnie wniosku o przywrócenie tego terminu.

W sprzeciwie od decyzji Rektora skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P.R. podniósł, że wnosi sprzeciw z ostrożności procesowej, gdyż bez pomocy prawnika nie jest w stanie rozpoznać, czy decyzja jest dla niego korzystna, czyn niekorzystna.

Skarżący zarzucił, że Rektor nie wyjaśnił, czy zasadnie i w jaki sposób może się ubiegać o znaczną ulgę w płatnościach za studia, w jaki sposób wnioskowali inni studenci studiów płatnych i z jakim skutkiem. Dodał, że nie zaliczył roku akademickiego z uwagi na zamknięcie bibliotek i czytelni oraz przejście na naukę zdalną, ponieważ jako osoba niezamożna, nie mógł uczestniczyć w zajęciach zdalnych. Skarżący wyjaśnił nadto, że brak dostępu do bibliotek i czytelni, a tym samym do komputerów, uniemożliwił mu pisanie pracy magisterskiej oraz prac zaliczeniowych. Podkreślił równocześnie, że podpisał umowę z Uczelnią, zgadzając się tym samym na ponoszenie opłat za studia, z uwagi na możliwość korzystania z ww. udogodnień. Wyjaśnił też, że to ww. decyzje Uczelni doprowadziły do niezliczenia przez niego roku studiów, lecz w zamian nie zostało mu zaproponowane np. anulowanie lub istotne obniżenie opłaty za studia.

Skarżący stwierdził, że najlepszym rozwiązaniem byłoby przywrócenie przez Rektora terminu do złożenia podania o wydłużenie terminu zaliczenia przez niego roku akademickiego 2019/2020 o rok akademicki, czyli do 12 września 2021 r., tym bardziej, że termin do podejmowania indywidualnych decyzji kończył się 30 września 2020 r. (informacja pochodzi z ogólnodostępnego kalendarza akademickiego), a rok akademicki rozpoczął się z dziewiętnastodniowym opóźnieniem.

P.R. wyjaśnił nadto, że kolejnym argumentem do uznania jego podania jest fakt istotnego pogorszenia jego stanu zdrowia wskutek przewlekłej choroby (afektywna dwubiegunowa) oraz konieczność poddania się leczeniu szpitalnemu, co udokumentował w licznej korespondencji przed organem I instancji oraz zgłosił w Biurze Obsługi Niepełnosprawnych U (...).

Skarżący zarzucił nadto, że ani Rektor, ani Dziekan, czy Prodziekan nie odnieśli się do jego pisma zatytułowanego "Reklamacja", choć Rektor zaznaczył, że takie pismo wpłynęło. W ocenie skarżącego Rektor nie odniósł się także do jego pisma z dnia (...) września 2020 r.

Wobec ww. zarzutów skarżący wniósł do Rektora o wydanie decyzji w trybie autokontroli oraz o odniesienie się do wszystkich wskazanych w zaskarżonej decyzji pism skarżącego, zwłaszcza w kontekście niedotrzymania przez Uczelnię zawartych w umowie warunków do studiowania na studiach płatnych i płatnościach za te studia.

Rektor U (...) w odpowiedzi na sprzeciw wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że musiał uchylić decyzję organu I instancji z uwagi na brak ustalenia prawidłowo kluczowego elementu stanu faktycznego sprawy, czyli roku studiów, z którego skarżący podlegał skreśleniu.

Organ odwoławczy podniósł też, że nie musiał informować skarżącego, czy zasadnie i w jaki sposób może ubiegać się on o znaczną ulgę w płatnościach za studia, ponieważ skarżący, przed podjęciem studiów niestacjonarnych w Instytucie (...) U (...), zawarł w dniu (...) września 2018 r. umowę o warunkach odpłatności za studia - był więc świadomy faktu, że będzie zobowiązany do uiszczania opłat przez cały okres trwania studiów, jak i przepisów dotyczących ewentualnych ulg, w tym regulaminu studiów. Rektor dodał, że uczelnia udzieliła skarżącemu pomocy poprzez częściowe zwolnienie z opłaty za I rok niestacjonarnych studiów, mimo to, do chwili udzielenia odpowiedzi na sprzeciw, skarżący nie uiścił żadnej części zaległości finansowej względem I (...) U (...).

Rektor stwierdził również, że pismem z dnia (...) września 2020 r. Prodziekan nie wskazał, by podanie o wydłużenie roku akademickiego o jeden rok akademicki było spóźnione, lecz wyjaśnił, że nie jest możliwe udzielenie skarżącemu przedłużenia rozliczenia bieżącego roku akademickiego 2019/2020 o kolejny rok akademicki, a tym bardziej wydanie decyzji administracyjnej w tej sprawie. Nadto Prodziekan zaznaczył, że jedyną dostępną, z formalnego punktu widzenia, opcją jest złożenie przez skarżącego podania o powtarzanie roku, co skarżący uczynił 28 września 2020 r., a teraz domaga się przywrócenia terminu jak wyżej.

Odnosząc się do problemów zdrowotnych skarżącego, Rektor podkreślił, że informację o możliwości uzyskania wstecznego urlopu zdrowotnego (pismo z dnia (...) września 2020 r.) Prodziekan poprzedził informacją, że warunkiem przyznania takiego urlopu było uzyskanie rekomendacji BON, co nie miało miejsca.

Rektor uznał też, że wobec treści rozstrzygnięcia decyzji nie musiał ustosunkowywać się oddzielnie do pism wymienionych w pkt 5-7 sprzeciwu skarżącego.

Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2021 r. sygn. akt II SPP/Wa 426/20 P.R. przyznane zostało prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej jako p.p.s.a.), odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z dniem 1 czerwca 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935 - dalej zwana ustawą nowelizującą), która wprowadziła zmiany między innymi do ustawy p.p.s.a. Zgodnie z art. 9 pkt 7 ustawy nowelizującej, w dziale III ustawy p.p.s.a. po rozdziale 3 dodaje się rozdział 3a o tytule "Sprzeciw od decyzji". W myśl nowowprowadzonego art. 64a od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

Według nowego brzmienia przepisów p.p.s.a. sąd, rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1. p.p.s.a.). W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).

Kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji w ramach rozpoznania sprzeciwu oznacza zatem konieczność dokonania oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty.

Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy w kierunku jej przesądzenia, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (por. np. wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2219/15 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z powyższego wynika, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (patrz wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. akt II OSK 1386/15 - publ.j.w.). Kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie w sytuacji, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia w niewielkim zakresie postępowania dowodowego, przez przeprowadzenie określonego dowodu, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania, wyłączając dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r. sygn. akt II OSK 1427/16 - publ.j.w.).

Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy decyzja pierwszoinstancyjna została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a dla podjęcia rozstrzygnięcia zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym kompetencje organu odwoławczego. Przy czym rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 138 § 2 k.p.a., może zapaść, jeżeli wątpliwości organu II instancji co do stanu faktycznego sprawy nie można wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a.

Żadne inne wady postępowania, ani wady decyzji podjętej w I instancji, nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu.

Wskazać należy jednocześnie, że organ odwoławczy nie może ingerować w rozstrzygnięcie sprawy przez organ I instancji, który z kolei nie jest związany poglądem prawnym sformułowanym w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, choć - co trzeba bardzo wyraźnie zauważyć - przepis art. 138 § 2a k.p.a. nakłada na organ odwoławczy obowiązek, z którego wynika, że w przypadku dokonania w decyzji organu I instancji błędnej wykładni przepisów prawa, które mogą znaleźć zastosowanie w sprawie, organ II instancji zobowiązany jest nie tylko wskazać okoliczności, jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, lecz również winien określić wytyczne w zakresie wykładni tych przepisów.

Przesłankami do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji jest zatem:

1) stanowcze stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, czyli przepisów kodeksu oraz/lub przepisów o postępowaniu zawartych w ustawach szczególnych,

2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Co więcej samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, nie jest samodzielną przesłanką do wydania decyzji kasatoryjnej, niezbędnym bowiem jest dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jeżeli organ odwoławczy nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów (art. 136 k.p.a.), to ma obowiązek orzec co do istoty sprawy.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że zaktualizowały się przesłanki do wydania decyzji kasacyjnej. Stwierdzone uchybienia w zakresie prowadzonego postępowania oraz ustalenia stanu faktycznego sprawy uzasadniały bowiem przekazania sprawy do jej ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W toku postępowania odwoławczego Rektor ustalił, że dnia (...) listopada 2019 r. skarżący zwrócił się do Prodziekana z wnioskiem o udzielenie wpisu warunkowego na kolejny etap studiów, tj. na II rok, na co rozstrzygnięciem wewnątrzzakładowym z dnia (...) listopada 2019 r. wyrażono zgodę. Wobec powyższego, w ocenie Rektora P.R. został skreślony z listy studentów, nie zaliczywszy m.in. dwóch przedmiotów, które, zgodnie z obowiązującym go programem studiów, miał obowiązek zaliczyć na I roku studiów. Tymczasem niezaliczenie przez skarżącego przedmiotów objętych wpisem warunkowym z I na II rok studiów jest równoznaczne z niespełnieniem przez niego warunku zaliczenia I roku studiów, co oznacza, że promocja ostatecznie nie dochodzi do skutku i student może podlegać skreśleniu z listy studentów jedynie z poprzedniego etapu studiów względem tego, na którym znalazł się warunkowo. Powyższe oznacza, że organ I instancji nie ustalił prawidłowo kluczowego elementu stanu faktycznego sprawy, rzutującego na osnowę rozstrzygnięcia, a mianowicie roku studiów, z którego skarżący mógł podlegać skreśleniu na mocy art. 108 ust. 2 pkt 4 u.p.s.w.n.

W ocenie Sądu stanowisko organu odwoławczego o zastosowaniu w tej sytuacji art. 138 § 2 k.p.a. jest uzasadnione, ponieważ konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie i przekracza ramy uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, które władny jest przeprowadzić we własnym zakresie organ odwoławczy. Usunięcie tych uchybień nie mogłoby nastąpić w postępowaniu odwoławczym bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151a § 2 w zw. z art. 64d § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.