Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1467973

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 13 marca 2014 r.
II SA/Wa 2320/13
Charakter prawny decyzji o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk.

Sędziowie WSA: Ewa Marcinkowska Andrzej Kołodziej (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. W. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową T. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) października 2013 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) września 2013 r. nr (...), po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) czerwca 2013 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, działając na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) przyznał w drodze wyjątku rentę rodzinną dla małoletniej A. W. do dnia (...) czerwca 2017 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole.

Organ wyjaśnił, że prawo do renty powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję. Wysokość renty rodzinnej wynosi 831,15 zł miesięcznie i ulegnie podwyższeniu w terminie waloryzacji. Renta rodzinna przyznana w drodze wyjątku nie przysługuje w razie osiągnięcia przez pełnoletnie dziecko przychodu z tytułu wykonywania pracy zarobkowej albo prowadzenia pozarolniczej działalności.

Organ pouczył, także że po upływie okresu, na jaki renta została przyznana, istnieje możliwość ponownego ustalenia w drodze decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - prawa do świadczenia w trybie wyjątku, jeżeli zostanie zgłoszony za pośrednictwem Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek w tej sprawie. W tym celu niezbędne jest przedłożenie zaświadczenia szkolnego, potwierdzającego, kontynuowanie nauki w szkole z datą programowego jej ukończenia.

Od powyższej decyzji T. W. - przedstawiciel ustawowy małoletniej A. W. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, żądając wypłaty renty za lipiec i sierpień 2013 r. Podniosła, że przedmiotowa renta jest jedynym źródłem utrzymania córki, a zatem przez okres wakacji była ona pozbawiona środków do życia. Ponadto wobec braku wypłaty świadczenia strona nie miała środków na zakup podręczników do szkoły.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) października 2013 r. nr (...) utrzymał w mocy poprzednią decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, iż świadczenie w drodze wyjątku przyznawane jest od pierwszego dnia, miesiąca w którym wydano decyzję. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych decyzje podejmowane przez Prezesa Zakładu na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są decyzjami uznaniowymi i mają charakter decyzji konstytutywnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 387/01). Decyzje konstytutywne tworzą, znoszą lub zmieniają stosunki prawne. W przeciwieństwie do decyzji deklaratoryjnych, wywołują skutki prawne dopiero od chwili ich wydania. Zatem koniecznym warunkiem do powstania prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest podjęcie przez Prezesa Zakładu decyzji o przyznaniu świadczenia. Nie można uznać zdaniem organu, biorąc pod uwagę charakter decyzji oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, że spełnienie warunków do świadczenia w drodze wyjątku następuje od innej daty niż od pierwszego dnia miesiąca, w którym wydano decyzję.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) października 2013 r. stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez T. W. - przedstawiciela ustawowego małoletniej A. W., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżąca podniosła, że A. W. (...) stycznia 2013 r. ukończyła 16 lat i była uczennicą III klasy gimnazjum. W wyniku rekrutacji została z dniem 1 lipca 2013 r. przyjęta do Technikum (...) w B. na rok szkolny 2013/2014. Nadmieniła, również że nie może zrozumieć decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mocą której pozbawiono jej córkę środków utrzymania w lipcu i sierpniu 2013 r. Zaznaczyła też, że renta rodzinna przyznana w drodze wyjątku stanowi jedyny dochód w rodzinie. Z powodu braku środków A. W. podjęła naukę w technikum bez wymaganych podręczników szkolnych. Rok szkolny zgodnie z ustawą o systemie oświaty rozpoczyna się z dniem 1 września, a kończy z dniem 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, dlatego skarżąca nie zgadza się i nie może zrozumieć decyzji pozbawiającej renty na okres wakacji. Równie niezrozumiała jest także data końcowa do której przyznane zostało świadczenie. Podkreśliła, że w zaświadczeniu ze szkoły przewidywany okres ukończenia szkoły to dzień 31 sierpnia 2017 r. natomiast rentę przyznano jedynie do czerwca 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie może zastać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek.

W niniejszym postępowaniu istota sprawy sprowadzała się do oceny tego, od jakiej daty przysługuje stronie prawo do świadczenia, o jakim mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Należy jednak zauważyć, iż w odniesieniu do świadczeń przyznawanych w trybie art. 83 ustawy, nie stosuje się przepisów regulujących przyznanie prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym (por. wyrok NSA z 12 października 2000 r., sygn. akt II SA 1243/00). Świadczenia przyznawane uznaniowo nie mogą być utożsamiane ze świadczeniami, które muszą być przyznane po spełnieniu określonych ustawowych warunków. Te pierwsze świadczenia są przyznawane decyzjami konstytutywnymi i przysługują od dat wskazanych w decyzji, natomiast w przypadku świadczeń przysługujących obligatoryjnie, których dotyczą decyzje deklaratoryjne, decyduje data spełnienia ustawowych warunków.

Zatem koniecznym warunkiem do powstania prawa do świadczenia w drodze wyjątku jest podjęcie przez Prezesa Zakładu decyzji o przyznaniu świadczenia. Decyzja ta ma więc moc prawotwórczą. Określa ona przedmiot świadczenia, jak i podmiot do niego uprawniony. Od momentu wydania tej decyzji powstają nowe okoliczności faktyczne, regulujące uprawnienie danej osoby do konkretnego świadczenia. Stąd więc, decydujące znaczenie dla określenia daty, od jakiej ma być wypłacana renta specjalna, ma moment wydania decyzji przyznającej to świadczenie.

W niniejszej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo dokonał odniesienia początku wypłacania A. W. renty rodzinnej, do daty wydania decyzji ją przyznającej tj. od pierwszego dnia września 2013 r. Organ nie miał podstaw ku temu, aby żądane świadczenie wypłacać za okres sprzed wydania decyzji przyznającej rentę specjalną czyli w przedmiotowej sprawie za okres wakacji: lipiec i sierpień 2013 r.

Dopiero bowiem wydanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia (...) września 2013 r. stanowiło potwierdzenie istnienia podstaw faktycznych uzasadniających przyznanie świadczenia wyjątkowego. Nie można zatem uznać, że spełnienie warunków do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku następuje od daty złożenia wniosku lub przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie.

Wyjaśnić również należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, miał możliwość przyznania omawianego świadczenia jedynie czasowo. W realiach sprawy brak jest bowiem podstaw dla przyjęcia, że w przyszłości sytuacja formalno-prawna uprawnionej A. W., nie ulegnie zmianie. Stąd więc nie można skutecznie zarzucać organowi tego, że chce zapewnić sobie w przyszłości możliwość ewentualnej weryfikacji okoliczności faktycznych, będących podstawą przyznania dochodzonego świadczenia.

Zaznaczenia wymaga ponadto, iż przedmiotowe świadczenie przyznawane jest na czas faktycznego pobierania nauki w szkole, a nie na okres posiadania formalnego statusu ucznia. Stąd też argumentacja, że zgodnie z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) rok szkolny rozpoczyna się z dniem 1 września, a kończy z dniem 31 sierpnia roku następnego, nie może przesądzać, że świadczenie wyjątkowe winno być przyznane z uwzględnieniem określonych w ww. przepisie dat.

Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję z dnia (...) września 2013 r. o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.