II SA/Wa 2060/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3046877

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2020 r. II SA/Wa 2060/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas.

Sędziowie WSA: Piotr Borowiecki, Asesor Karolina Kisielewicz (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z (...) lipca 2019 r. (nr (...)), zaskarżoną przez B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, utrzymał w mocy własną decyzję z (...) grudnia 2018 r. (nr (...)) o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego z (...) września 2017 r. o wyłączenie stosowania wobec niego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej, Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2018 r. poz. 132 z późn. zm.), na podstawie art. 8a tej ustawy.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że zgodnie z art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b (służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w formacjach wymienionych w tym przepisie), ze względu na:

1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz

2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Minister podkreślił, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie (o czym świadczy spójnik oraz a nie lub) a ponadto, że krótkotrwałość służby na rzecz państwa totalitarnego (oceniana w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa oraz proporcjonalnie do okresu całości służby byłego funkcjonariusza) i rzetelność służby pełnionej po dniu 12 września 1989 r., nawet z narażeniem zdrowia i życia, nie są dostateczną podstawą do wyłączenia wobec byłego funkcjonariusza przepisów regulujących zasady wyliczenia świadczenia (emerytury, renty inwalidzkiej, renty rodzinnej) w obniżonej wysokości. Uprawnienie z art. 8a ustawy ma charakter wyjątkowy i dotyczy wyłącznie osób, w przypadku których "krótkotrwałość" jest niezaprzeczalna, a "rzetelność" służby oczywista, bezdyskusyjna i poparta nadzwyczajnymi, wybitnymi osiągnięciami w służbie, szczególnie wyróżniał się na tle pozostałych funkcjonariuszy, bowiem tylko wówczas można uznać, że w sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek".

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że wniosek B. S. nie może być uwzględniony, ponieważ skarżący pełnił wyłącznie służbę, o której mowa w art. 13b powołanej ustawy, a więc służbę na rzecz tzw. totalitarnego państwa. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z 24 lutego 2017 r. informującym o przebiegu służby skarżącego oraz jego akt osobowych wynika, że B. S. od (...) października 1975 r. pełnił służbę w Wydziale (...) Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych (początkowo jako funkcjonariusz, następnie jako kierownik sekcji). Ze służby w Służbie Bezpieczeństwa został zwolniony z mocy prawa, z dniem (...) lipca 1990 r., na podstawie art. 131 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa, Dz. U. Nr 51, poz. 52 z późn. zm.) i po tym dniu nie pełnił służby.

Organ dodał, że w przypadku skarżącego nie została spełniona druga przesłanka zastosowania art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, wymieniona w pkt 2 tego artykułu. B. S. po dniu 12 września 1989 r. pełnił (nadal) służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13 ust. 1 powołanej ustawy. B. S., działając przez pełnomocnika, w skardze do Sądu na tę decyzję zarzucił Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszenie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej przez nieuzasadnione przyjęcie, że 14 lat i 10 miesięcy służby na rzecz totalitarnego państwa (od (...) października 1975 r. do 31 lipca 1990 r.) w odniesieniu do okresu ponad 46 lat państwa totalitarnego (22 lipca 1944 do 31 lipca 1990 r.), to okres niekrótkotrwały.

Zdaniem skarżącego, organ nie rozpatrzył właściwie materiału dowodowego i w ten sposób naruszył art. 7, art. 80 i 78 § 1 k.p.a.: nie wziął pod uwagę, że B. S. nie mógł dalej pełnić służby z uwagi na okoliczności od niego niezależne (z uwagi na stan zdrowia - II grupa inwalidzka), o czym świadczy orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej MSWiA w B. z (...) marca 1993 r. z którego wynika, że jego inwalidztwo pozostaje w związku ze służbą.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy nie są sporne - wynika z nich, że skarżący od (...) października 1975 r. pełnił służbę w Służbie Bezpieczeństwa w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w B. Ze służby został zwolniony z dniem (...) lipca 1990 r. na podstawie art. 131 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o UOP, który stanowił, że z chwilą zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa zostają z mocy prawa zwolnieni ze służby.

Z akt sprawy wynika ponadto, że B. S. nie został pozytywnie zweryfikowany przeż wojewódzką komisję kwalifikacyjną (§ 7 i 8 uchwały nr 69 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1990 r. w sprawie przyjmowania byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa do służby w UOP i innych jednostkach organizacyjnych podległych MSW).

W oparciu o te ustalenia organ uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia stosowania wobec skarżącego przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, dotyczących ustalania emerytury (renty inwalidzkiej, renty rodzinnej) dla funkcjonariuszy pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa, którzy pozostawali w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r. i ustalenia wysokości świadczenia na podstawie art. 15, art. 22 i art. 24 ustawy.

Sąd uznaje to stanowisko organu za prawidłowe, ponieważ znajduje ono oparcie w przepisach prawa oraz w okolicznościach faktycznych sprawy.

Należy przypomnieć, że według art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a, art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na:

1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz

2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Wyłączenie jest zatem dopuszczalne tylko w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa, które kontynuowały służbę "po weryfikacji", już na rzecz państwa demokratycznego.

Znajduje to potwierdzenie w zapisie przebiegu posiedzenia: Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych (nr 76) oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (nr 55) z 15 grudnia 2016 r. (opublikowanego w Biuletynie nr 1420/VIII), zgodnie z którym: "poprawka jest odpowiedzią na jeden z wątków w dyskusji, która toczyła się w ostatnim czasie w związku z projektem ustawy. Mianowicie usłyszeliśmy cały szereg takich głosów, że ci funkcjonariusze, którzy zostali dopuszczeni do pracy w wolnej Polsce w różnych służbach i którzy w sposób rzetelny pełnili swoje obowiązki, którzy mają swoje zasługi po roku 1990, byli nawet odznaczani, nagradzani, ofiarnie (...) wykonywali swoje obowiązki niezależnie od tego, że wcześniej pełnili służbę w organach bezpieczeństwa totalitarnego państwa, powinni być potraktowani inaczej, niż reszta". Kierując się zatem wykładnią autentyczną, wobec tożsamego brzmienia uchwalonego przepisu z projektowanym, należy przyjąć, że przepis art. 8a ustawy, pozwalający na wyłączenie stosowania wobec byłego funkcjonariusza generalnych (mniej korzystnych) zasad ustalania świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, obejmuje tych z nich, którzy na skutek transformacji ustrojowej nie odeszli ze służby, lecz nadal ją pełnili i ze względu na zasługi dla państwa po 12 września 1989 r. mogą być wyjątkowo potraktowani.

Nie można tracić z pola widzenia, że zamierzeniem projektodawcy i ustawodawcy było zdyskredytowanie służby pełnionej w różnych, wymienionych w ustawie, cywilnych i wojskowych jednostkach i formacjach, składających się na aparat represji PRL-u (por. np. s 5 uzasadnienia do projektu ustawy).

Jeżeli zatem obie wymienione w art. 8a ust. 1 przesłanki uznania służby za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznać za samodzielne i alternatywne, to wówczas wyłącznie rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. pozwalałoby na zastosowanie art. 8a ust. 1 ustawy, prowadząc do całkowitego wyeliminowania negatywnej, ustawowej przesłanki, oceny służby uznanej przez ustawodawcę za pełnioną na rzecz totalitarnego państwa. Również odwrotnie - w przypadku służby pełnionej wyłącznie na rzecz totalitarnego państwa, a więc niepełnienia służby po 31 lipca 1990 r., w demokratycznej Polsce, byłoby prawnie dopuszczalne zastosowanie do funkcjonariusza art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, na podstawie uznania, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, z pominięciem przesłanek określonych w tym przepisie (ze względu na inne okoliczności nie mieszczące się w dyspozycji art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2).

Zdaniem Sądu możliwość stwierdzenia występowania szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 8a ust. 1 ustawy wymaga uwzględnienia łącznie okoliczności wymienionych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy.

Poza wyżej przedstawionymi argumentami, wskazującymi na uzasadnienie tego przepisu przemawia za tym również wykładnia logiczno - językowa. W art. 8a ust. 1 użyto spójnika "oraz", który co do zasady ma znaczenie koniunktywne, tak jak spójnik "i", (patrz; Słownik poprawnej polszczyzny. Red. W. Doroszewski. Warszawa 1976, s. 580; P. Bąk, Gramatyka języka polskiego. Warszawa 1977, s. 426; Słownik języka polskiego. Red. M. Szymczak. Warszawa 1979, t. II, s. 537). Taki charakter powyższego spójnika "oraz" podkreślają także S. Wronkowska i M. Zieliński (w:) Problemy i zasady redagowania tekstów prawnych Warszawa 1993, s. 148, zastrzegając, że w redagowaniu tekstów prawnych spójniki "i" i jego odpowiedniki znaczeniowe "oraz", "a także", "jak również" itp. mogą występować także w znaczeniu tzw. enumeracyjnym, czyli wyliczającym i że znaczenie tych spójników należy odczytywać z uwzględnieniem kontekstu i adekwatności ich użycia.

Wspomniany kontekst tego przepisu nie pozwala, zdaniem Sądu przypisać enumeracyjnego znaczenia użytego w nim spójnika "oraz", dopuszczającego w rezultacie do potraktowania obu przesłanek wymienionych w pkt 1 i 2 jako samodzielne względem siebie. Gdyby ustawodawcy chodziło rzeczywiście o enumeracyjne określenie przesłanek wymienionych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy, użyłby spójnika w tym celu bardziej adekwatnego "lub".

Pomijając nawet kwestię, że skarżący nie pełnił służby po 31 lipca 1990 r., w demokratycznej Polsce, a więc w jego przypadku przesłanka rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r. w zasadzie jest bezprzedmiotowa, trzeba zauważyć, że z okoliczności sprawy nie wynika, iżby zachodziły jakiekolwiek inne okoliczności pozwalające na rozważanie, że przypadek skarżącego należy do szczególnie uzasadnionych (w sensie pozytywnym). Przemawia za tym już sam fakt, że skarżący zakończył służbę wskutek negatywnej weryfikacji.

Biorąc to wszystko pod uwagę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.