Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2072888

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 4 maja 2016 r.
II SA/Wa 1978/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Walawski.

Sędziowie WSA: Anna Mierzejewska (spr.), Stanisław Marek Pietras.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2016 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu (...) w W. z dnia (...) sierpnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia (...) maja 2015 r.

Uzasadnienie faktyczne

Odwoławcza Komisja Stypendialna (...), decyzją (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r., na podstawie art. 104 i art. 127 § 3 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz w zw. z art. 173 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 207 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku k.k. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowiła utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej (...) nr (...) z dnia (...) maja 2015 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu (...) marca 2015 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna (...) (dalej OKS) wszczęła postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej WPiA nr (...) z dnia (...) stycznia 2015 r. przyznającej k.k. stypendium socjalne z powodu wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Komisja w tym samym dniu wydała postanowienie o wstrzymaniu wykonania ww. decyzji. Dnia (...) maja 2015 r. OKS wydała decyzję w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (...) z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Student (...) czerwca 2015 r. złożył podanie o ponowne rozpatrzenie prawy. Z powodu niemożności jasnego ustalenia celu podania, OKS pismem z dnia 16 lipca 2015 r. wezwała studenta do złożenia wyjaśnienia w jakim trybie złożył swoje pismo pod rygorem uznania go za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wezwanie zostało odebrane 3 sierpnia 2015 r. przez matkę studenta. Student do dnia wydania decyzji nie odpowiedział na wezwanie. Student na każdym etapie postępowania miał prawo zapoznać się z zebraną dokumentacją w sprawie oraz wypowiedzieć się co do zebranych materiałów w sprawie.

Dalej organ stwierdził, że zgodnie z art. 186 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej psw) szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów (m.in. stypendium socjalnego), w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, sposób wyłaniania studentów mogących otrzymać stypendium rektora dla najlepszych studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Regulamin Pomocy Materialnej dla Studentów (...) (dalej Regulamin) stanowi Załącznik do Zarządzenia Nr (...) Rektora (...) z dnia (...) sierpnia 2014 r. W Regulaminie zostały określone szczegółowe zasady przyznawania stypendium socjalnego.

Organ wskazał, że student w odwołaniu podniósł, iż nie utrzymuje kontaktów z ojcem, nie ma zasądzonych alimentów oraz nie otrzymuje od ojca stałej pomocy finansowej. Nadmienił również, że na żadnym etapie postępowania nie został wezwany do uzupełnienia informacji na temat ojca. W związku z tym wnosi o ponowne rozpatrzenie sprawy odnośnie przyznania stypendium socjalnego za miesiące: październik, listopad, grudzień, kwiecień, maj oraz czerwiec.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy OKS stwierdziła, że jej decyzja z dnia (...) maja 2015 r. była słuszna. Zgodnie bowiem z art. 179 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez:

1)

studenta;

2)

małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek;

3)

rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek.

Badając sprawę OKS stwierdziła, że w zebranej dokumentacji brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących ojca studenta, jego dochodów czy informacji o jego śmierci. Organ stwierdził też, że brak zawarcia związku małżeńskiego pomiędzy matką a ojcem studenta oraz nieutrzymywanie kontaktu z ojcem nie jest przesłanką wyłączającą dochody osiągane przez ojca z dochodu uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne. Skoro zatem niemożliwym jest całościowe, rzetelne i obiektywne wyliczenie dochodu w rodzinie studenta WKS nie mogła, bez naruszenia prawa, wydać decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego.

Dalej wskazała, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowym cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść aktu pozostaje w sprzeczności treścią przepisu poprzez proste zestawienie ich ze sobą. Skoro więc WKS nie uwzględniła dochodu ojca w dochodzie członków rodziny studenta, pomimo nakazu wynikającego z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, OKS stwierdziła, że decyzja WKS wydana została z rażącym naruszeniem prawa.

Dodała też, że przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie jest ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty, a jedynie sprawdzenie, czy decyzja ostateczna nie została dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie to nie może się więc przerodzić w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo wszystkie okoliczności sprawy. Dotyczy to każdego takiego postępowania bez względu na to, czy zostało wszczęte na żądanie strony, czy z urzędu.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi k.k. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi k.k. powtórzył argumenty wskazane w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna (...) wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Okręgowej Komisji Stypendialnej (...) z dnia (...) sierpnia 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję poprzedzającą z dnia (...) maja 2015 r., którą organ stwierdził nieważności decyzji z dnia (...) stycznia 2015 r., którą organ przyznał k.k. stypendium socjalne w kwocie 525 zł od dnia (...) stycznia 2015 r. do dnia (...) czerwca 2015 r.

Kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 k.p.a.

Przypomnieć należy iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art. 156-158 k.p.a. i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter zawężający.

Podkreślić należy, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie nieważnościowym. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydania decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., może mieć miejsce wyjątkowo i dopuszczalne jest wyłącznie, gdy naruszenie ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy.

Sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej stwierdził, iż zostały wydane z naruszeniem prawa uzasadniającym usunięcie ich z obrotu prawnego.

Podkreślić należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1k p a. Organ nie jest władny w tym trybie rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy.

Stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wymaga natomiast wykazania, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi w przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Przypisanie decyzji wady nieważności w przypadku naruszenia przepisów proceduralnych dopuszczalne jest wyłącznie wtedy, gdy naruszenie tych przepisów ma charakter rażący i pozostaje w związku z ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Za rażące naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można zatem uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie. Nie można natomiast stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z tego jedynie powodu, że ocena dowodu, której dokonuje organ w postępowaniu nadzorczym różni się od oceny tego samego dowodu uczynionej w postępowaniu zwykłym, jak też nie można stwierdzić nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy istnieje wątpliwość co do naruszenia prawa, wyrażająca się odmiennymi poglądami orzekających organów szczególnie, jeżeli poglądy organów obu instancji na daną sprawę kształtuje rozbieżne orzecznictwo sądowe.

Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą, a charakter naruszenia prawa powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa i powinna ulec wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2000 r. o sygn. akt V SA 2998/99. publ. LEX nr 51249).

Organ prowadzący postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dokonuje jedynie kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym w świetle art. 156 § 1 k.p.a. Ocena dokonywana przez organ dotyczy więc wyłącznie zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad, określonych w tym przepisie. Zatem przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją.

Przechodząc na grunt sprawy niniejszej należy stwierdzić, że Odwoławcza Komisja Stypendialna wszczęła z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia (...) stycznia 2015 r. dotyczącej przyznania stypendium socjalnego. Decyzja została wydana w związku ze złożonym przez K. K. wnioskiem wraz z załącznikami, o przyznanie stypendium socjalnego. Z oświadczeń i załączników wynika sytuacja rodzinna i materialna skarżącego.k.k. oświadczył, że mieszka z matką, która jest stanu wolnego. Wyjaśnił, że ani on, ani jego matka z ojcem nie utrzymują żadnych kontaktów.

W oparciu o złożone dokumenty organ wydał decyzję i co należy podkreślić na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. odstąpił od sporządzenia uzasadnienia, co wskazuje że po dokonaniu analizy dokumentów organ nie miał wątpliwości, co do zasadności wniosku złożonego przez K. K.

Z powyższych względów zarzuty podniesione przez skarżącego w skardze musiały zostać uwzględnione, gdyż wskazane w niej przepisy postępowania zostały naruszone.

Mając to na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.