Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720485

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 17 maja 2019 r.
II SA/Wa 1126/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk.

Sędziowie WSA: Piotr Borowiecki (spr.), Andrzej Wieczorek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) maja 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) maja 2018 r., nr (...), Prezes Rady Ministrów (dalej także: "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku rozpoznania wniosku J. W. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") z dnia (...) kwietnia 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia (...) marca 2018 r., nr (...) o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z dnia (...) stycznia 2017 r. skarżący J. W. zwrócił się z wnioskiem do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie mu "dodatku specjalnego do emerytury" na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 1500-1800 złotych.

W uzasadnieniu wniosku skarżący podkreślił swoje zasługi na rzecz obronności kraju. Skarżący podniósł, że został powołany do odbycia przymusowej służby wojskowej i służbę tę odbył w latach 1967-1969. Ponadto, skarżący wyliczył, że w ciągu dwóch lat odbył 17.520 godzin służby. Służbę tę, jak wskazał, pełnił "w trybie zamkniętym skoszarowanym/więziennym", po 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu od kwietnia 1967 r. do kwietnia 1969 r. i w czasie służby nie otrzymywał wynagrodzenia, a po przejściu na emeryturę pozbawiono go świadczeń emerytalnych za ten okres.

W tej sytuacji, skarżący wyraził pogląd, że za okres wspomnianej służby Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien przyjąć zarobki w wysokości średniej krajowej podawanej przez GUS i te zarobki pomnożyć przez współczynnik 500%, bądź przez 100%, ale wówczas dodatkowo pomnożyć przez 120 miesięcy. Zdaniem skarżącego, dwa lata służby wojskowej jest, jak 10 lat pracy na podstawie Kodeksu pracy.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał ponadto, że przyznany przez Prezesa Rady Ministrów comiesięczny dodatek specjalny do emerytury stanowiłby dla niego "jednostkowe zadośćuczynienie" za odbytą służbę wojskową.

Pismem z dnia (...) lutego 2018 r. skarżący zażądał niezwłocznego przyznania mu "dodatku do emerytury z wyrównaniem wstecz bez zbędnej zwłoki" i bez "inwigilacji" jego sytuacji socjalno-bytowej i zdrowotnej oraz jego członków rodziny.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego, Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia (...) marca 2018 r., nr (...), działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - odmówił przyznania skarżącemu J. W. świadczenia specjalnego.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów wskazał na wstępie, iż w toku całego postępowania skarżący nadesłał kopie następujących dokumentów: książeczki wojskowej, wyciągu z rozkazu dziennego, decyzji ZUS z dnia (...) czerwca 2011 r. o przeliczeniu emerytury, dowodu osobistego i legitymacji emeryta, niekorzystnych dla niego wyroków Sądu Okręgowego w (...) z (...) lipca 2009 r. i z dnia (...) listopada 2011 r., a także wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia (...) kwietnia 2012 r., jak również dwóch legitymacji o nadaniu mu medali pamiątkowych z okazji 20 i 25 lat Samorządu Gminnego w L.

Organ zauważył, że Sąd Apelacyjny w (...) wyrokiem z (...) kwietnia 2012 r. oddalił apelację skarżącego J. W. w przedmiocie wysokości przyznanej mu emerytury, potwierdzając tym samym prawidłowość decyzji ZUS dotyczącej przeliczenia emerytury i braku podstaw do zastosowania wyliczeń zaproponowanych przez skarżącego.

Mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Prezes Rady Ministrów uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż istnieje szczególny przypadek dający podstawę do przyznania skarżącemu przez Prezesa Rady Ministrów specjalnego dodatku do emerytury.

Powołując się na treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ wskazał, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Organ uznał, że podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np. sportowej, naukowej, społecznej, politycznej, gospodarczej położył wybitne i niepowtarzalne zasługi, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań.

Prezes Rady Ministrów uznał jednak, że powyższa okoliczność nie występuje w niniejszej sprawie.

W ocenie organu, otrzymane przez skarżącego medale pamiątkowe są niewystarczające do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie, Prezes Rady Ministrów uznał, że powoływanie się na pełnienie służby wojskowej w ramach poboru nie może być postrzegane, jako wybitna zasługa dla kraju. Organ zauważył bowiem, że obywatele polscy byli obowiązani do pełnienia służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony kraju. Zatem, jak wskazał organ, odbycie zasadniczej służby wojskowej było obowiązkiem każdego zdolnego do służby mężczyzny w określonym wieku i realizacja tego obowiązku nie nosi znamion wyjątkowości.

Ponadto, Prezes Rady Ministrów podniósł, że z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w (...) z (...) kwietnia 2012 r. jednoznacznie wynika, że wnioskodawca ma prawidłowo zaliczony okres odbywania zasadniczej służby wojskowej przy ustalaniu prawa do emerytury, jako okres składkowy w wymiarze 24 miesięcy i brak jest podstaw do zastosowania jego wyliczeń przy obliczaniu wysokości emerytury. Organ stwierdził, że samo niezadowolenie strony skarżącej z takiego rozstrzygnięcia sądu jest niewystarczające do przyznania mu wnioskowanego dodatku specjalnego do emerytury.

Niezależnie od powyższego, organ podniósł, że renty i emerytury specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią formy odszkodowania, rekompensaty, czy też zadośćuczynienia z jakiegokolwiek tytułu.

Pismem z dnia (...) kwietnia 2018 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia skarżący wskazał, że odmawiając mu przyznania dodatku specjalnego do świadczenia emerytalnego, który miał zrekompensować skarżącemu niewolniczą służbę wojskową, pozbawiono go należnego, sprawiedliwego, adekwatnego i zarazem równego świadczenia emerytalnego dla wszystkich żołnierzy. Skarżący podniósł także, że " (...) wypracowane godziny służby w systemie zamkniętym" podczas przymusowej służby wojskowej, stanowiły "brutalne niewolnictwo i rażące łamanie przez Najwyższe Władze RP nie tylko przepisów Kodeksu Pracy, a szczególnie łamanie postanowień Konstytucji RP o równość obywateli".

W wyniku ponownego rozpatrzenie sprawy Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia (...) maja 2018 r., nr (...), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) marca 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów, dokonując szczegółowej analizy zgromadzonych w toku postępowania materiałów dowodowych - uznał, że nie wskazują one na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego.

Organ wskazał ponownie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca na niwie swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, czy też gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi.

Mając powyższe na względzie, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że skarżący nie wskazał we wniosku i nie udokumentował na dalszym etapie postępowania żadnych zasług o wymaganym charakterze. Zdaniem organu, pełnienie służby wojskowej w ramach powszechnego poboru nie może być postrzegane, jako wybitna zasługa dla kraju i nie ma znamion wyjątkowości Ponadto, organ uznał, że również otrzymanie medali pamiątkowych z okazji 20 i 25 lat Samorządu Gminnego w L. nie ma takiego charakteru i jest niewystarczające do otrzymania wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie, organ zauważył, że drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów emerytury specjalnej jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości w skali kraju.

Mając powyższe na względzie, Prezes Rady Ministrów stwierdził, że w niniejszej sprawie skarżący J. W. nie wykazał występowania takiego zdarzenia. Według organu, sam fakt obycia służby wojskowej w ramach poboru, nie ma znamion wyjątkowości. Organ zauważył bowiem, że obywatele polscy byli obowiązani do pełnienia służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony kraju i odbycie zasadniczej służby wojskowej było obowiązkiem każdego zdolnego do służby mężczyzny w określonym wieku. Ponadto, organ wskazał, że okres odbywania służby został prawidłowo zaliczony skarżącemu do jego stażu emerytalnego, co jednoznacznie potwierdził Sąd Apelacyjny w (...) w uzasadnieniu wyroku z dnia (...) kwietnia 2012 r.

Organ podkreślił, że świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie mają charakteru wyrównawczego między otrzymywanym świadczeniem emerytalnym a wysokością tego świadczenia, wynikającą z własnych propozycji wyliczeń. W tym zakresie, jak wskazał organ, zostały ustanowione powszechnie obowiązujące zasady i w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wyróżnienia w formie świadczenia specjalnego właśnie skarżącego z grona innych obywateli, którzy podobnie, jak on, pełnili służbę wojskową w ramach poboru i okres służby mają zaliczony do emerytury na tych samych zasadach.

Prezes Rady Ministrów stwierdził, że skarżący nie wskazał, a także nie udokumentował żadnych cech wyróżniających go z grona przywołanych wyżej osób. Według organu, samo jego niezadowolenie z wysokości świadczenia emerytalnego przyznanego mu w trybie zwykłym jest niewystarczające do przyznania wnioskowanego w kwocie 1500-1800 złotych dodatku specjalnego do emerytury na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Prezes Rady Ministrów wyraźnie podkreślił, że - wbrew sugestiom strony skarżącej - świadczenia specjalne przyznawane w trybie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy nie stanowią odszkodowania, zadośćuczynienia, czy też rekompensaty za doznane krzywdy, cierpienia i represje. Według organu, o ich charakterze przesądza zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego.

Organ stwierdził, że gdyby przyjąć słuszność argumentacji strony skarżącej, świadczeniami specjalnymi powinni zostać objęci absolutnie wszyscy obywatele, którzy pełnili służbę wojskową w ramach ówcześnie obowiązującego poboru powszechnego. Wówczas jednak, jak zauważył organ, świadczenia specjalne utraciłyby swój szczególny, przewidziany przez ustawodawcę, charakter i stałyby się świadczeniami powszechnymi, co nie było celem ustanowienia omawianego przepisu art. 82 ust. 1 cyt. ustawy.

Mając powyższe na względzie, organ uznał, że kierując się zasadą dochodzenia do prawdy obiektywnej, doszedł do przekonania, iż wykazane w toku postępowania okoliczności i zgromadzony materiał dowodowy nie wypełniają celu ustanowienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie dają podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia specjalnego.

W piśmie z dnia (...) kwietnia 2018 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) maja 2018 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 139 k.p.a., wskazując, że decyzja została wydana na niekorzyść strony odwołującej się.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że organ w czasie rozpatrywania jego wniosku nie wziął pod uwagę zgłaszanych wniosków i dowodów i tym samym błędnie ustalił stan faktyczny, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że zabrakło realnej i rozsądnej zarazem decyzji przyznającej skarżącemu wnioskowanego dodatku specjalnego, który miał stanowić zadośćuczynienie za wyrządzoną skarżącemu szkodę przy ustalaniu adekwatnej wysokości emerytury za okres służby wojskowej w latach 1967-1969 w stosunku do wkładu pracy - służby wojskowej przez 17.520 godzin w systemie zamkniętym skoszarowanym 24 godziny na dobę przez 730 dni i bez dni ustawowo wolnych od pracy i za którą skarżący nie otrzymywał wynagrodzenia.

Skarżący zarzucił ponadto, że Prezes Rady Ministrów, wydając obie sporne decyzje, dopuścił się naruszenia przepisów Konstytucji RP, która gwarantuje równość wszystkich obywateli we wszystkich sferach życia publicznego. Skarżący uznał, że za równą służbę należy mu się równe świadczenie emerytalne wypłacane z budżetu państwa tak, jak otrzymują żołnierze zawodowi, którzy nie płacili podatków, a także nie odprowadzali składki emerytalnej, zaś emeryturę otrzymują od Państwa.

Skarżący uznał, że zważywszy na przepisy Konstytucji RP, w demokratycznym państwie nie może być tak, żeby czas pracy w ramach służby wojskowej nie miał znaczącego wpływu na ogólną obliczalną wysokość świadczenia.

Skarżący zauważył, że z powodu powołania go do służby wojskowej Państwo wycięło mu z życiorysu w najpiękniejszym okresie życia 2 lata pracy, pozbawiając go możliwości zarobkowania, a tym samym pozbawiając go świadczenia emerytalnego za ten okres.

Ponadto, strona skarżąca podniosła, że od 1989 r. kolejni Premierzy nie przygotowali ustawy emerytalnej, która by jasno i precyzyjnie określała sposób naliczania świadczenia emerytalnego za okres służby wojskowej.

Skarżący stwierdził, że okres jego służby wojskowej uznać należy za przykład jawnego niewolnictwa i hipokryzji. Według skarżącego, skoro służbę wojskową odbywali tylko wyselekcjonowani mężczyźni, to za tą służbę należy się adekwatna, godziwa, a także sprawiedliwa emerytura, albowiem w przeciwnym razie należałoby uznać, iż Prezes Rady Ministrów traktuje takie osoby, jak skarżący, za gorszy sort, który niewolniczo został zmuszony przez aparat państwowy do darmowej służby wojskowej, bez należnej emerytury.

Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i jednoczesne zobowiązanie Prezesa Rady Ministrów do przyznania skarżącemu dodatku do emerytury w wyliczonej przez stronę wysokości 1500-1800 złotych, z wyrównaniem od dnia złożenia przez skarżącego pierwszego wniosku, tj. od dnia (...) stycznia 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skierowanych do Sądu pismach procesowych z dnia (...) lipca 2018 r., z dnia (...) stycznia 2019 r., a także z dnia (...) stycznia 2019 r. skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i zarzuty skargi, przedstawił dodatkowe argumenty w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezes Rady Ministrów z dnia (...) maja 2018 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia (...) marca 2018 r., nr (...), odmawiająca przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego - nie naruszają przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Prezes Rady Ministrów, wydając obie sporne decyzje administracyjne w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego - nie dopuścił się naruszenia norm procedury administracyjnej, w tym przede wszystkim przepisów art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć jakikolwiek istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy. Organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się jednocześnie do wszelkich wątpliwości i argumentów strony skarżącej.

Ponadto, w ocenie Sądu, wydając przedmiotowe decyzje administracyjne, Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się również naruszenia norm prawa materialnego, w tym mającego zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd stwierdził jednocześnie, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się naruszenia normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 139 k.p.a., albowiem organ, rozstrzygając w sprawie w trybie odwoławczym, nie orzekł na niekorzyść strony odwołującej, a jedynie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zauważyć należy, że naruszenie zakazu reformationis in peius wynikającego z art. 139 k.p.a. ma miejsce w sytuacji, gdy decyzja organu odwoławczego pogarsza sytuację prawną odwołującego się w zakresie tego samego stosunku prawnego (tej samej podstawy prawnej orzekania), który został orzeczony decyzją organu pierwszej instancji. W przedmiotowej sprawie takie pogorszenie sytuacji strony odwołującej się nie wystąpiło.

Przechodząc do oceny legalności obu spornych decyzji Prezesa Rady Ministrów, wskazać trzeba, iż będący podstawą materialnoprawną wydania wspomnianych decyzji administracyjnych przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi, że Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w tej ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że brzmienie powyższego przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Rady Ministrów. Uregulowanie takie oznacza, że organ administracji, działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego.

Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ administracji publicznej jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu oraz normami etycznymi. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, LEX nr 79608).

Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (por.m.in. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11).

Z całą pewnością podkreślić należy jednocześnie, iż sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wychodząc poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Należy podkreślić, że wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ustawodawca posłużył się nieostrym pojęciem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", co oznacza, że wypełnienie hipotezy powołanego przepisu ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. Dokonując zatem wyboru rozstrzygnięcia, według kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku", organ przy ocenie bierze pod uwagę te okoliczności, które jego zdaniem, z uwagi na ich szczególną cechę, uzasadniają przyznanie świadczenia specjalnego.

W literaturze podkreśla się, że mamy tu do czynienia z szerokim upoważnieniem, które pozostawia Prezesowi Rady Ministrów znaczny margines swobody oceny (por.m.in. J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia społecznego, Kraków 2006, s. 149). Znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek wyraźnie podkreśla się, że nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zaakceptował również Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., wydanego w sprawie o sygn. akt P 38/05 (OTK-A 2006/9/123), stwierdzając, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazał w przedmiotowym orzeczeniu, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności.

Wskazać należy, że świadczenia specjalne nie mogą stanowić żadnego odszkodowania, żadnej rekompensaty, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia, represje. O ich charakterze przesądza bowiem zamieszczenie regulujących je przepisów w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co jednoznacznie wskazuje, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Nie mają one również charakteru stricte socjalnego.

W ocenie Sądu, uznać należy, że świadczenia specjalne nie mogą zastępować świadczeń o charakterze socjalnym, które są udzielane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej. Samej poprawie egzystencji bytowej służą bowiem zupełnie inne świadczenia, przede wszystkim te, które finansowane są ze środków pomocy społecznej. Należy również przywołać ponownie ww. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono wyraźnie, że świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych przypadków przewidziane są inne instytucje, w tym emerytura/renta wyjątkowa, o której stanowi przepis art. 83 cyt. ustawy.

Kierując się wskazaną wykładnią, która - co należy podkreślić - jest utrwalona i powszechnie akceptowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, Sąd podziela stanowisko Prezesa Rady Ministrów, że w sytuacji skarżącego J. W. nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu, Prezes Rady Ministrów zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy istotny z punktu widzenia normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie. Należy uznać, iż analiza dowodów zgromadzonych w aktach sprawy prowadzi do wniosku, że ocena okoliczności faktycznych sprawy została dokonana przez organ prawidłowo, przy uwzględnieniu wszystkich wskazanych na wstępie okoliczności i kryteriów. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych. Wbrew przekonaniu skarżącego, odbycie służby wojskowej w latach 1967-1969 nie stanowiło wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia specjalnego.

Sąd pragnie jednocześnie wyraźnie podkreślić, że istotą przyznania świadczenia socjalnego jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i ma na celu polepszenie sytuacji osób, których szczególne zasługi dla społeczeństwa uzasadniają odstępstwo od ogólnie przyjętych zasad przyznawania świadczeń emerytalnych i rentowych.

Należy wskazać, że przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru kompensacyjnego, którego zadaniem jest wyrównanie wyrządzonych, czy odczuwanych przez wnioskodawców krzywd i uszczerbków.

Reasumując, stwierdzić należy, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Rady Ministrów, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia (...) marca 2018 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 cyt. ustawy, a argumentacja organu nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes Rady Ministrów nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 82 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej świadczenia specjalnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.