Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1582408

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 15 listopada 2012 r.
II SA/Sz 955/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.).

Sędziowie: NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, WSA Arkadiusz Windak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 27 i 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...), wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika OPS w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odmowy odroczenia terminu płatności wypłaconych na dziecko - A. N.

Z uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia wynika, że organ I instancji uznał, iż D. S. nie spełniła żadnego z warunków umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, określonych w art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kwota, o której umorzenie wystąpił D. S., powstała w wyniku nie wywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego względem dziecka w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r., w wys. (...) zł miesięcznie. Ponadto prowadzona wobec niego egzekucja wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń alimentacyjnych nadal jest nieskuteczna. Organ nie znalazł również przesłanek do zastosowania wobec dłużnika możliwości zawartych w art. 30 ust. 2 ww. ustawy W odwołaniu od powyższej decyzji D. S. podniósł, iż powyższa decyzja narusza jego prawo do umorzenia i odroczenia terminu płatności zaległości powstałych z tytułu wypłacania należności alimentacyjnych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, przez co naruszony został art. 32 Konstytucji RP oraz jego prawo do obrony-art. 42 ust. 2 Konstytucji. Organ I instancji, odmawiając mu umorzenia lub odroczenia terminu płatności, dyskryminuje jego osobę, gdyż przebywając w zakładzie karnym nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Jego sytuacja finansowa ulegnie zmianie dopiero po upływie tymczasowego aresztowania. Tymczasem pozostaje on do dyspozycji Sądu, który ustala termin tymczasowego aresztowania.

Odnosząc się do powyższej argumentacji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż w myśl art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, które są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Należności podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W dniu (...). o zwrocie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej - A. N. wypłaconych w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1)

30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2)

50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3)

100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 31 ust. 3). Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 ww. ustawy).

Z powyższego wynika, iż koniecznym i jedynym warunkiem umorzenia choćby części należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego, w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Kategoryczne sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie pozostawia wątpliwości, iż nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt II SA/Lu 292/09).

Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji słusznie uznał, iż powyższy przepis nie będzie miał zastosowania, ponieważ w okresie wypłacania przez fundusz alimentacyjny świadczeń ich egzekucja jest bezskuteczna. Potwierdza to zaświadczenia komornika z dnia (...) r. Od momentu, kiedy fundusz alimentacyjny zaczął wypłacać świadczenia na rzecz syna odwołującego się, czyli od 1 maja 2009 r. dokonał on trzech wpłat.

Jak wynika z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwestia umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Oznacza to, iż organ, orzekając w konkretnej sprawie, może ale nie musi umorzyć należności, oceniając sytuację dochodową i rodzinną dłużnika, a w wyniku dokonanej oceny wybiera konsekwencje prawne swoich ustaleń. Wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności podnoszonych przez stronę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2006 r., V SA/Wa 1758/08). W przypadku, gdy przepis pozwala organowi na wydanie decyzji o charakterze uznaniowym, szczególnego znaczenia nabierają stawiane przez Kodeks postępowania administracyjnego wymogi prawidłowego, dokładnego przeprowadzenia postępowania administracyjnego, w tym w szczególności starannego przeprowadzenia dowodów. Organ, prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa, ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

Kolegium ustaliło, iż wnioskiem z dnia (...) r. D. S. zwrócił się do organu I instancji o częściowe umorzenie alimentów oraz o odroczenie terminu płatności uwagi na brak możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ od dnia (...) r. przebywa w zakładzie karnym jako tymczasowo aresztowany, gdzie nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej i spłaty całości zadłużenia, jakie powstało w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. We wniosku oświadczył, iż nie ma majątku a rodzina nie jest w stanie mu pomóc. W aktach sprawy znajduje się też informacja z Zakładu Karnego z dnia (...) r., iż tymczasowo aresztowany D. S. nie jest zatrudniony w tym zakładzie, oraz iż stan zdrowia osadzonego jest - bez zaleceń i dolegliwości.

Po przeanalizowaniu uzasadnienia odmowy umorzenia skarżącemu, jako dłużnikowi alimentacyjnemu, należności powstałych z tytułu nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego względem swojego dziecka w okresie od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. Kolegium doszło do przekonania, iż organ I instancji był uprawniony do uznania, że nie jest wykluczone zatrudnienie dłużnika w późniejszym czasie i uzyskanie przez niego dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, a w konsekwencji, że umorzenie zadłużenia byłoby nieuzasadnione. Fakt czasowego braku dochodów nie oznacza, że dłużnik tych dochodów nie będzie uzyskiwał później, tym bardziej, że jest on osobą młodą i zdrową. Przebywanie w zakładzie karnym nie przesądza o tym, że sytuacja dochodowa dłużnika nie ulegnie poprawie, co pozwoli mu na spłatę zadłużenia. Kolegium podziela również stanowisko organu I instancji, iż odroczenie terminu płatności nie wpłynie na sytuację dochodową D. S., z uwagi na fakt, iż komornik sądowy będzie prowadził egzekucję, aby zaspokoić bieżące i zaległe alimenty. Tym samym - w opinii Kolegium - zaskarżona decyzja mieści się w granicach uznania administracyjnego i nie narusza prawa w sposób uzasadniający jej uchylenie. Przedstawione powyżej argumenty przemawiają za przyjęciem, iż organ I instancji ocenił należycie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, co powoduje, iż winna się ona w takim kształcie ostać w porządku prawnym.

Kolegium podziela też twierdzenie organu I instancji, iż działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika, oraz że trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Okolicznością taką nie jest odbywanie kary pozbawienia wolności, gdyż stanowi ona efekt zabronionych działań zobowiązanego. Za wyjątkową nie może być bowiem uznana sytuacja będąca efektem działań podmiotu zobowiązanego do alimentacji (wyrok NSA z 24 stycznia 2008 r. I OSK 544/07 oraz II SA/Bd 786/06 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 23 stycznia 2007 r.).

Powyższą decyzję D. S. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W skardze powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności oraz w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. Zdaniem skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze bezzasadnie oskarża go o to, iż jego pobyt w Zakładzie Karnym stanowi efekt zabronionych działań, zapominając, iż jest on osobą tymczasowo aresztowaną, a nie skazaną, zatem w świetle prawa niewinną.

Jednocześnie sytuacja, w jakiej się znalazł, uniemożliwia mu wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego.

Zawarte w decyzji SKO stwierdzenie w rażący sposób godzą w jego godność osobistą i stanowią jawną dyskryminację oraz bezpodstawne wyrokowanie.

Końcowo skarżący przypomina, iż wnosi o odroczenie płatności alimentacyjnych do dnia, kiedy zostanie mu uchylony areszt śledczy. Po opuszczeniu aresztu zobowiązuje się do rzetelnego płacenia alimentów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonego aktu z porządku prawnego, następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu mających wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.)

Dodać należy, iż Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Kierując się wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdza, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Organ trafnie powołał się na treść art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 2 i 4 ustawy w wysokości i w warunkach wskazanych w dalszej części tego przepisu (przytoczonego w całości w decyzji). Zgodnie natomiast z ust. 2 tego przepisu organ może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową lub rodzinną.

Z przytaczanych wyżej przepisów wynika, iż decyzja w zakresie umorzenia ma charakter uznaniowy i może mieć miejsce w dwóch alternatywnych sytuacjach:

- gdy egzekucja jest skuteczna w określonym art. 30 ust. 1 ww. ustawy czasie i wysokości lub

- gdy sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy (dłużnika alimentacyjnego) za tym przemawia.

Odroczenie płatności może mieć miejsce jedynie w tej drugiej sytuacji.

Organ słusznie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie ma możliwości zastosowania art. 30 ust. 1 ww. ustawy, gdyż egzekucja alimentów od skarżącego w najmniejszym we wskazanych w tym przepisie terminie, tj. 3 lat okazała się bezskuteczną, o czym świadczy zaświadczenie komornika z dnia (...) r. o bezskuteczności egzekucji, jak i zestawienia należności wyegzekwowanych od skarżącego za okres od (...) r., sporządzone przez pracownika OPS.

Należy również podzielić stanowisko organu co do braku podstaw do zastosowania wobec skarżącego możliwości wskazanej w ust. 2 art. 30 ww. ustawy. Czasowy brak środków spowodowany przebywaniem w jednostce penitencjarnej (tymczasowe aresztowanie) nie jest bowiem okolicznością wystarczającą do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Stanowisko takie znalazło uznanie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. To właśnie w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Po 119/10 zawarto stwierdzenie, iż umorzenie przedmiotowej zaległości może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Chodzi tu o takie przypadki jak choroba, niezdolność do pracy, wypadek losowy, wyniku którego zobowiązany utracił możliwość regulowania zobowiązań, itp. Tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie zaliczek alimentacyjnych. Za okolicznością taką nie może być uznane odbywanie kary pozbawienia wolności, czy nawet tymczasowe aresztowanie, gdyż stanowi ona efekt zawinionych działań zobowiązanego, a nadto, w ostatnim przypadku, może to być stan przejściowy.

Należy zgodzić się z organem, iż sytuacja skarżącego nie wyklucza możliwości uregulowania należności, o których mowa w decyzji, w przyszłości. Przekonywający jest również argument, że odraczanie płatności nie wypłynęłoby na sytuację skarżącego w niniejszej sprawie, natomiast umorzenie przedmiotowych należności prowadziłoby do nieuzasadnionego okolicznościami sprawy przerzucania obowiązku alimentacyjnego skarżącego na wszystkich podatników, co sprzeczne jest z interesem społecznym.

W tej sytuacji uznać należało, że skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw, wobec czego podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.