Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1996891

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 16 grudnia 2015 r.
II SA/Sz 738/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.).

Sędziowie: NSA Stefan Kłosowski, WSA Katarzyna Sokołowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia (...) r. nr (...),

II.

umarza postępowanie administracyjne,

III.

zasądza od Dyrektora Izby Celnej w S. na rzecz skarżącej Spółki A. kwotę (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia (...) Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji automatu nr fabryczny (...), który w dniu 18 lutego 2009 r. otrzymał poświadczenie rejestracji nr (...) na okres lat. Podstawę wszczęcia postępowania stanowiły ustalenia kontroli przeprowadzonej w dniu 15 grudnia 2009 r. w punkcie gier na automatach o niskich wygranych w " " w miejscowości. W trakcie kontroli ustalono, że wartość stawki za udział w jednej grze jest wyższa niż określona w art. 2 ust. 2b ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 z późn. zm.). Powyższe potwierdzone zostało w sporządzonej przez Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej opinii z badania sprawdzającego ww. automatu z dnia 8 grudnia 2014 r.

Z uwagi na powyższe, decyzją wydaną w dniu (...), Naczelnik Urzędu Celnego działając na podstawie art. 8, art. 23a ust. 7, art. 23e ust. 1 i ust. 2, art. 129 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), zwanej dalej "u.g.h.", w związku z art. 11 oraz art. 14 ustawy z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 779), cofnął Spółce A. rejestrację przedmiotowego automatu.

Spółka A. od opisanej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego złożyła odwołanie, zarzucając jej naruszenie:

- art. 23f ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 129 ust. 3 jak również art. 23f ust. 5 pkt 1 u.g.h. w związku z art. 2 pkt 3, art. 15 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 2 pkt 5, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności w związku z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Izba Celna posiada status jednostki badającej;

- art. 23b ust. 3 u.g.h. w związku z § 7 ust. 2 pkt 5 i § 22 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym w związku z § 1 ust. 2 i § 6 ust. 2 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym w związku z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że Izba Celna jest jednostką badającą w sytuacji, gdy przepisy prawa obowiązujące w dacie udzielenia upoważnienia nie pozwalały jej na prowadzenie badań technicznych automatów i urządzeń do gier;

- art. 129 ust. 3 u.g.h. w związku z art. 1 pkt 3, 4 i 11 oraz art. 8 ust. 1 dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. poprzez bezpodstawne zastosowanie art. 129 ust. 3 u.g.h. mimo, że przepis ten nie został notyfikowany, chociaż notyfikacji wymagał;

- art. 129 ust. 1 u.g.h. w związku z art. 18 ust. 1 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "stawki za udział w jednej grze";

- art. 129 ust. 3 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "jednorazowej wygranej";

- art. 188 Ordynacji podatkowej w związku z art. 23b u.g.h. poprzez nieskierowanie spornego automatu na badanie sprawdzające do jednostki badającej posiadającej taki status zgodnie z przepisami prawa;

- art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez oddalenie zgłoszonych przez stronę dowodów.

Decyzją z dnia (...) Dyrektor Izby Celnej, na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.), zwanej dalej "O.p.", w związku z art. 8, art. 23a ust. 7, art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych, art. 11 oraz art. 14 ustawy o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Naczelnika Urzędu Celnego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że mając na uwadze w szczególności treść art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych, jak również treść opinii Wydziału Laboratorium Celne Izby Celnej z badania sprawdzającego automatu o numerze fabrycznym (...), stwierdzić należy, że ww. automat nie spełnia warunków określonych w ustawie.

Ponadto, podał, że spełniony został warunek przeprowadzenia badania przez uprawnioną jednostkę, bowiem Wydział Laboratorium Celne Izby Celnej zostało wymienione jako upoważnione przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych do wykonywania badań sprawdzających automatów i gier na automatach o niskich wygranych. W ocenie organu odwoławczego, brak było również podstaw do umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji ww. automatu. Wobec wygaśnięcia rejestracji przedmiotowego automatu na mocy decyzji organu I instancji, rejestracja tego automatu nie mogła następnie po raz drugi wygasnąć z mocy prawa. Za nieuzasadnione Dyrektor Izby Celnej uznał także zarzuty naruszenia art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych w zakresie wykładni pojęć: "stawka za udział w jednej grze" i "wartość jednorazowej wygranej".

Końcowo, organ odwoławczy stwierdził, że przepis art. 129 ust. 3 ww. ustawy nie może być uznany za "techniczny". Wskazał również, że organ I instancji prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do organu podatkowego, podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zapewnił stronie czynny udział, w tym umożliwił wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz uczynił wszystko w celu przekonania strony o zasadności rozstrzygnięcia, wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną decyzję Dyrektora Izby Celnej Spółka A. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie:

- art. 23a ust. 6 ustawy o grach hazardowych poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji cofającej rejestrację automatu, którego rejestracja wygasła na skutek upływu czasu powodującego wygaśnięcie rejestracji automatu ex lege;

- art. 208 § 1 O.p., przez brak umorzenia postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu jako bezprzedmiotowego, wobec wygaśnięcia rejestracji automatu z mocy prawa,

- art. 239a, art. 239e i art. 239g O.p. w związku z art. 128 O.p. przez wadliwe przyjęcie, że nieostateczna decyzja cofająca rejestrację automatu do gier podlega wykonaniu, które to błędne założenie narusza również zasadę trwałości decyzji ostatecznej,

- art. 239a O.p. i art. 2 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przez wadliwe przyjęcie, że decyzja cofająca rejestrację automatu do gier nie nakłada na stronę obowiązku podlegającego wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji,

- art. 23b ust. 3 i ust. 5 w związku z art. 23f ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 6 oraz art. 129 ust. 3 i art. 23f ust. 5 pkt 1 ustawy o grach hazardowych w związku z art. 2 pkt 3, art. 15 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 2 pkt 5, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności oraz w związku z art. 58 § 1 k.c. przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Izba Celna posiada status jednostki badającej, pomimo braku przedstawienia Ministrowi Finansów certyfikatu akredytacji do badań urządzeń mechanicznych, elektromechanicznych i elektrycznych, jakimi z racji definicji ustawowej są automaty o niskich wygranych,

- art. 23b ust. 3 ustawy o grach hazardowych w związku z § 7 ust. 2 pkt 5 i § 22 zarządzenia nr 28 Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2013 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym i w związku z § 1 ust. 2 i § 6 ust. 2 zarządzenia nr 30 Ministra Finansów z dnia 29 października 2009 r. w sprawie nadania statutów izbom celnym i urzędom celnym oraz w związku z art. 58 § 1 Kodeksu Cywilnego i art. 7 Konstytucji RP, przez przyjęcie, że Izba Celna jest jednostką badającą, w sytuacji gdy przepisy prawa obowiązujące w dacie udzielenia upoważnienia nie zezwalały Izbie Celnej na prowadzenie badań technicznych automatów i urządzeń do gier,

- art. 180 § 1 O.p. w związku z art. 23b ust. 3 ustawy o grach hazardowych przez oparcie ustalenia, że automat nr fabrycznym (...) nie spełnia wymogów ustawowych na dowodzie sprzecznym z prawem, tj. opinii Izby Celnej z badania sprawdzającego, podczas gdy nie ma ona statusu jednostki badającej wobec braku przedstawienia Ministrowi Finansów certyfikatu akredytacji do badań urządzeń mechanicznych, elektromechanicznych i elektrycznych, jakimi z racji definicji ustawowej są automaty o niskich wygranych,

- art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych poprzez jego błędną wykładnię, co spowodowało błędne ustalenie, że sporny automat nie spełnia wymagań określonych prawem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że z dniem 1 stycznia 2010 r. zmienił się stan prawny w zakresie ustawowej regulacji warunków urządzania i prowadzenia działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach, weszła bowiem w życie ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), która kompleksowo uregulowała powyższe zagadnienia, a jednocześnie uchyliła przepisy poprzedniej ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych.

Na podstawie art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 779) od dnia 14 lipca 2011 r. zaczął obowiązywać nowy przepis art. 23a ustawy o grach hazardowych. Zgodnie z ust. 6 i 7 tego artykułu rejestracja wygasa z upływem okresu, na jaki została dokonana, a także w przypadku wycofania z eksploatacji automatu lub urządzenia do gier, zaś naczelnik urzędu celnego, w drodze decyzji, cofa rejestrację przed jej wygaśnięciem, jeżeli zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie. Jednocześnie, w art. 14 ustawy zmieniającej ustawodawca wprowadził zapis, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy o grach hazardowych, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Z cytowanych przepisów prawa materialnego, jakimi są ust. 6 i 7 art. 23a ustawy o grach hazardowych, wynika, że cofnięcie rejestracji może nastąpić tylko przed jej wygaśnięciem z mocy prawa. Tym samym, wygaśnięcie rejestracji z powodu upływu okresu, na jaki została dokonana, prowadzi do tego, że przestaje istnieć rejestracja danego automatu. Wówczas, nawet jeśli zarejestrowany automat nie spełniał warunków przewidzianych w ustawie, nie można ani wszcząć postępowania w sprawie o cofnięcie rejestracji, ani prowadzić już wszczętego postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość.

Zasada dwuinstancyjności została podniesiona do rangi reguły konstytucyjnej.

W myśl bowiem art. 78 Konstytucji R P, każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określać może odrębna ustawa. Ordynacja podatkowa w art. 127 wskazuje, iż dla postępowania podatkowego przewidziane są dwie instancje. Oznacza to, iż strona postępowania niezadowolona z rozstrzygnięcia organu podatkowego pierwszej instancji może zwrócić się w odwołaniu do organu podatkowego drugiej instancji, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o rozpatrzenie swojej sprawy.

W myśl art. 208 § 1 O.p. obligatoryjną przesłanką umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy organ podatkowy stwierdzi w sposób oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy. Może ona powstać, tak jak w rozpoznawanej sprawie, również w trakcie postępowania odwoławczego.

Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że rejestracja automatu przestała istnieć w obrocie prawnym na skutek decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 15 stycznia 2015 r. (doręczonej stronie w dniu 28 stycznia 2015 r.). Rozstrzygnięcie to nie było bowiem ostateczne i na skutek złożonego odwołania podlega kontroli instancyjnej. Sąd nie podziela argumentacji przedstawionej przez organ, że skoro decyzja organ I instancji nie nakłada na stronę obowiązku podlegającego wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to jest natychmiast wykonalna. Zdaniem Sądu prawidłowa interpretacja przepisu art. 239a Ordynacji podatkowej prowadzi do wniosku, że wykonalne są decyzje ostateczne oraz nieostateczne decyzje organu I instancji, którym nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W przedmiotowej sprawie decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia (...) nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, a zatem wniesienie odwołania wstrzymało jej wykonalność.

Za błędne należy uznać rozumowanie, że skoro cytowany przepis stanowi wyraźnie o tym, że nie podlegają wykonaniu decyzje nieostateczne, nakładające na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to - a contrario - decyzje nieostateczne, nakładające na stronę obowiązek niepodlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, są wykonalne. Błąd powyższego rozumowania polega przede wszystkim na tym, że nie uwzględnia ono zasady ogólnej systemu prawa, zgodnie z którą jedynie ostateczne rozstrzygnięcia wydawane przez sądy lub organy podlegają wykonaniu, zaś wyjątkiem od tej zasady jest możliwość wykonywania rozstrzygnięć nieostatecznych. Wyjątek tego rodzaju musi być jednak ustanowiony w drodze wyraźnego przepisu prawa.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że nawet gdyby przyjąć, że decyzja organu I instancji podlega wykonaniu, to z faktu tego nie można wywodzić, że organ odwoławczy może rozstrzygać sprawę merytorycznie, pomimo że spełniona została przesłanka bezprzedmiotowości.

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, automat o niskich wygranych o numerze fabrycznym (...), został zarejestrowany w dniu 18 lutego 2009 r. Rejestracji dokonano na okres lat. Powyższe oznacza, że w dniu 18 lutego 2015 r. upłynął okres, na jaki dokonano rejestracji rzeczonego automatu. Z tym dniem wygasła z mocy prawa rejestracja tego automatu, czyli rejestracja przestała istnieć. Przed tym dniem organ pierwszej instancji jeszcze nie orzekł w sposób ostateczny o cofnięciu rejestracji, ponieważ strona wniosła odwołanie. W związku z tym, uznać należy, że jeśli w toku postępowania odwoławczego z mocy prawa wygasła rejestracja badanego automatu, to organ odwoławczy nie mógł już ponownie orzekać w sprawie. W następstwie tego nie tylko postępowanie odwoławcze, ale całe dotychczasowe postępowanie stało się bezprzedmiotowe i winno podlegać umorzeniu (patrz: wyrok NSA sygn. akt II GSK 1472/13).

Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd uznał za uzasadniony zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 23a ust. 6 ustawy o grach hazardowych oraz art. 208 § 1 w związku art. 233 § 1 pkt 1 i § 2 O.p. i jednocześnie stwierdził, że w tej sytuacji brak jest potrzeby ustosunkowania się do pozostałych zarzutów skargi. Dodać należy, że pomimo tego, że decyzja organu I instancji wydana została w czasie obowiązywania rejestracji automatu, pozostawienie jej w obrocie prawnym bez możliwości rozpoznania odwołania strony skutkowałoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania.

Z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie zmiana ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, 1101 i 1529, z 2014 r. poz. 183 i 543). Z tym też dniem do art. 145 został dodany § 3 w brzmieniu: "W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie".

Mając na uwadze przedstawione powyżej stanowisko, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie cofnięcia rejestracji automatu o niskich wygranych.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w pkt I wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. Rozstrzygnięcie w pkt II wyroku zapadło na podstawie art. 145 § 3, zaś w pkt III na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ww. ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.