Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1760721

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 19 marca 2015 r.
II SA/Sz 657/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz.

Sędziowie WSA: Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Barbara Gebel.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (... w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia (...) r. Nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r., numer (...), wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), art. 2, art. 3 pkt 11, art. 16a oraz art. 20 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm.), Burmistrz odmówił S. R. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad babcią L. R.

Organ cytując przepis art. 16a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł. W niniejszej sprawie łączny dochód rodziny i osoby wymagającej opieki wynosi (...) zł, co na osobę daje kwotę (...) zł wobec czego spełnione jest kryterium dochodowe uprawniające do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem organu spełniony został także warunek istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę, oraz osobą wymagającą tej opieki, natomiast strona nie spełniła warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą jej wymagającą.

Zdaniem organu L. R. wymaga stałej opieki i opiekę tę zapewnia strona, która w jej ramach pomaga w posiłkach, podaje leki, jeździ z babcią do lekarza, pomaga w ubieraniu, dbaniu o higienę osobistą jednakże strona nie musiała rezygnować z zatrudnienia żeby opiekować się babcią bowiem już wcześniej nie pracowała.

Z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że ostatnie zatrudnienie strony zakończyło się w lipcu 2011 r., na długo przed tym, jak ustalono, że L. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (a więc tym samym wymagającą opieki innych osób). Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 26 lutego 2014 r., przy czym z jego treści wynika, że nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datowany jest od 13 lutego 2014 r.

Jak wynika z ostatniego świadectwa pracy strony, z dnia 12 lipca 2011 r., zatrudnienie trwało do 11 lipca 2011 r. a stosunek pracy ustal z upływem czasu, na który umowa o pracę została zawarta. Po utracie zatrudnienia strona pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a po jego zakończeniu pozostaje osobą bezrobotną (obecnie niezarejestrowaną w urzędzie pracy).

Od decyzji tej S. R. odwołał się wskazując, że jego babcia L. R. wymagała stałej opieki znacznie wcześniej, bo już po powrocie ze szpitala z oddziału (...) w sierpniu 2007 r. Stan jej zdrowia pogarszał się z dnia na dzień i w 2010 r. zamieszkała ze skarżącym. W celu sprawowania opieki nad babcią w lipcu 2011 r. zmuszony był zrezygnować z pracy zarobkowej. Początkowo był zarejestrowany jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku a następnie także bez prawa do zasiłku, jednak ze względu na pogarszający się stan zdrowia babci w maju 2013 r. zrezygnował ze statusu osoby bezrobotnej. Skarżący dodał, że nie wiedział, iż istnieje możliwość ubiegania się o jakiekolwiek świadczenie pielęgnacyjne za sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Fakt, że orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane dopiero w dniu 26 lutego 2014 r. nie jest ani winą babci ani też jego winą. Sam Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w swojej decyzji nie ustalił od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) r., numer (...), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kolegium stwierdziło, że z uwagi na treść art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jedynie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej stanowić może podstawę przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tymczasem, jak wynika z akt, ostatnie miejsce pracy S. R. to Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej gdzie pracował na stanowisku konserwatora od 12 stycznia 2011 r. do 11 lipca 2011 r. Umowa o pracę została rozwiązana na podstawie art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy, tj. z upływem czasu, na który została zawarta. Od lipca 2012 r. do maja 2013 r. był zarejestrowany w PUP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku.

Zdaniem organu odwoławczego, S. R. nie zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią, zatem brak jest związku pomiędzy zakończeniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez S.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący zarzucił tej decyzji naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odnowę przyznania mu zasiłku specjalnego opiekuńczego z tytułu opieki nad babcią pomimo spełnienia warunków przewidzianych w tym przepisie.

S. R. podkreślił, że babcia składała tylko jeden wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności w 2014 r. i otrzymała jedno orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe w dniu 26 lutego 2014 r., przy czym Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w swojej decyzji nie ustalił od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Skarżący wskazał, że ze względu na stałą opiekę nad babcią nie jest w stanie podjąć pracy aby się zatrudnić i po jakimś czasie zrezygnować z pracy i złożyć wniosek o prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wniósł o zmianę względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270).

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania S. R. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przewidzianego w art. 16a ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią, w związku z uznaniem przez organ, że nie spełnia on przesłanki rezygnacji z pracy w celu sprawowania tej opieki.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak też przy zastosowaniu błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Specjalny zasiłek opiekuńczy, jako nowe świadczenie, został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), zmieniającej tą ustawę z dniem 1 stycznia 2013 r.

Stosownie do dodanego do tej ustawy art. 16a ust. 1, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie dokonano istotnej zmiany kryteriów przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, uregulowanego w art. 17 ustawy, stanowiąc że od dnia wejścia w życie nowelizacji świadczenie to przysługuje z tytułu opieki nad osobami dorosłymi tylko w sytuacji gdy ich niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18., bądź w przypadku kontynuacji nauki do 25. roku życia. Jeżeli jednak niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, opiekun osoby wymagającej takiej opieki może ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Zdaniem Sądu, stanowisko Kolegium wynika z błędnego przyjęcia przez ten organ, że rezygnacja z zatrudnienia powinna nastąpić po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności. W jego ocenie okoliczność, że ostatni stosunek pracy ustał z upływem okresu na jaki została zawarta umowa o pracę i to znacznie przed uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności, przesądza o tym, że rezygnacja z zatrudnienia nie była związana z obowiązkiem sprawowania opieki nad chorą babcią.

Pomijając okoliczność, że art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależnia spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia od ustania zatrudnienia w określonym prawem trybie, należy podkreślić, że sam sposób zakończenia stosunku pracy nie może przesądzać o tym, że wolą skarżącego nie była rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad babcią.

W tej sytuacji należy uznać, że organy orzekające pominęły kluczowe elementy stanu faktycznego sprawy sprowadzające się do przyczyn ustania zatrudnienia skarżącego. Organy dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej nie mogą poprzestawać tylko na ustaleniu okoliczności sposobu utraty ostatniego miejsca zatrudnienia, ale również obowiązane są do wzięcia pod uwagę i innych okoliczności mogących warunkować spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Co więcej, w realiach niniejszej sprawy nieuprawnione jest ograniczenie się organów do badania wyłącznie faktu ostatniego zatrudnienia strony, skoro ciąży na nich obowiązek orzekania według stanu faktycznego istniejącego na dzień wydania decyzji.

Jak wynika z akt administracyjnych oraz z treści skargi, po ustaniu zatrudnienia skarżący zaopiekował się chorą babcią. Treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 lutego 2014 r. wskazuje, że babci skarżącego ustalono stopień niepełnosprawności od dnia 13 lutego 2014 r., jednocześnie stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Powyższe okoliczności nie zostały w ogóle rozważone przez organy, w kontekście spełnienia przesłanki do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi o naruszeniu art. 7, 77 i art. 107 § 3 k.p.a. i co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad babcią, należy uznać za co najmniej przedwczesne. Należy podzielić pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2015 r. (sygn. akt VIII SA/Wa 727/14), zgodnie z którym, przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" rozumieć należy szeroko, mając na względzie cel ustawy i wartości wynikające z Konstytucji RP. Tą wartością konstytucyjną i tym celem ustawy jest ochrona i opieka nad osobą niepełnosprawną.

Ustawodawca w przepisie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagradzaniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim obywatelem.

W obecnie obowiązującym stanie prawnym, w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub niepodejmowanie zatrudnienia.

Należy zgodzić się ze skarżącym, że byłoby fikcją wymaganie od osoby ubiegającej się o specjalny zasiłek opiekuńczy, by w celu uzyskania zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ustawy zatrudniała się po to tylko, by z tego zatrudnienia zrezygnować dla spełnienia zawężająco rozumianej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia określonej w art. 16a ust. 1 ustawy. Pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, mając przede wszystkim na uwadze cel powyższego uregulowania, a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Fakt, że ustanie zatrudnienia nastąpiło przed uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności podopiecznego nie może wykluczać przyjęcia, że doszło do rezygnacji z zatrudnienie w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.

O braku rezygnacji z takiego zatrudnienia nie może także świadczyć to, że osoba sprawująca wspomnianą opiekę jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna. Rezygnacja z zatrudnienia (o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 cytowanej ustawy) obejmuje zarówno sytuację gdy osoba obowiązana do alimentacji w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zrezygnuje z uprzednio wykonywanej pracy, jak i sytuację gdy z powodów wskazanych w omawianym przepisie, osoba niepracująca, ale mogąca wykonywać pracę zarobkową i deklarująca gotowość do jej podjęcia, z tej możliwości rezygnuje. Innymi słowy, rezygnacja z zatrudnienia to także rezygnacja z możliwości takiego zatrudnienia, a więc z możliwości jego podjęcia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Go 917/13).

W niniejszej sprawie organ administracji nie ustalił jakie faktycznie były powody zakończenia zatrudnienia przez skarżącego a w związku z tym także czy istniał związek pomiędzy ewentualną rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Nie uwzględnił także okoliczności, że brak możliwości ustalenia daty powstania u L. R. niepełnosprawności powoduje, że nie można wykluczyć, iż zgodnie z twierdzeniem skarżącego, opieka nad nią była niezbędna już wcześniej tj. przed datą wskazaną w orzeczeniu o niepełnosprawności jako data powstania znacznego stopnia niepełnosprawności.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i ponownie dokonać oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz zbadać czy strona skarżąca spełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 16a ww. ustawy do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c), art. 135 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznając, że wydane zostały z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów prawa, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.