Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2703602

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 6 czerwca 2019 r.
II SA/Sz 436/19
Czas trwania pieczy zastępczej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.).

Sędziowie WSA: Marzena Iwankiewicz, Patrycja Joanna Suwaj.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania w rodzinie zastępczej oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r., nr (...) wydaną na podstawie art. 104, art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej dalej: "k.p.a.", art. 88 ust. 5 oraz art. 182 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 z późn. zm.), Starosta (...) uchylił z dniem (...) r. decyzję własną z dnia (...) r., zmienioną decyzją z dnia (...) r., przyznającą A. Ż. świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania przebywającej w rodzinie zastępczej małoletniej Z. Ż., w wysokości (...) zł, do dnia faktycznego opuszczenia rodziny zastępczej nie dłużej jednak niż do dnia osiągnięcia pełnoletniości, tj. do dnia (...) r.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w dniu (...) r. matka małoletniej Z. Ż., K. Ż. uzyskała pełnoletność i z tym dniem uzyskała władzę rodzicielską oraz pełną zdolność do czynności prawnych. W związku z powyższym, od (...) r. rodzinie zastępczej A. Ż. nie przysługuje świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania ww. małoletniej.

A. B. (poprzednio Ż.) wniosła odwołanie od ww. decyzji z dnia (...) r. Zdaniem odwołującej się, wydając decyzję organ nie uwzględnił, że rodzinę zastępczą zawiązał Sąd Rodzinny i ten właśnie Sąd może ją rozwiązać nie zaś okoliczność osiągnięcia pełnoletniości przez matkę biologiczną dziecka. W jej ocenie to matka dziecka winna wypowiedzieć się czy jest zdolna do samodzielnego wychowywania dziecka. Podkreśliła, że matka dziecka jest osobą uczącą się, nie pracuje, pozostaje na utrzymaniu strony.

Decyzją z dnia (...) r., nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia (...) r. i umorzyło postępowanie w sprawie.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. III Wydziału Rodzinnego z dnia (...) r., sygn. akt (...) Z. Ż. została umieszczona w spokrewnionej rodzinie zastępczej A. Ż. (obecnie B.).

Zdaniem Kolegium, organ I instancji błędnie przyjął, że obowiązek sprawowania przez stronę pieczy zastępczej ustał z dniem osiągnięcia przez matkę dziecka pełnoletności. O ustaniu obowiązku sprawowania przez odwołującą się pieczy zastępczej wobec dziecka można byłoby mówić dopiero po wydaniu przez sąd postanowienia w tej sprawie i jego uprawomocnieniu się (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1359/17). Jak wynika z akt sprawy, postanowienia takiego sąd nie wydał.

Ponadto Kolegium podkreśliło, że świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania przebywającego w rodzinie zastępczej dziecka przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. Małoletnia nadal przebywa w rodzinie zastępczej odwołującej się.

Prokurator Rejonowy w K. wystąpił ze skargą na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie.

Wydanej decyzji Prokurator zarzucił: - naruszenie prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną interpretację wskazanego przepisu i uznanie, że A. Ż. ustanowionej na mocy orzeczenia sądowego spokrewnioną rodziną zastępczą dla małoletniej Z. Ż. przysługuje świadczenie pieniężne, na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej z uwagi na brak orzeczenia sądowego o ustaniu pieczy zastępczej.

Prokurator nie zgodził się ze stanowiskiem Kolegium przedstawionym w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że wydane przez sąd rodzinny tzw. zarządzenia opiekuńcze wynikały z wieku matki biologicznej K. Ż. Brak pełnoletności matki dziecka wiąże się z brakiem pełnej zdolności do czynności prawnych. Wskazał, że w tym wypadku dobro dziecka było zagrożone, bowiem żadnemu z rodziców nie przysługiwała władza rodzicielska, a dziecko pozbawione było pieczy rodzicielskiej. Skoro matka małoletniej w dniu (...) roku uzyskała pełnoletność, także z tym dniem nabyła pełnię zdolności do czynności prawnych i pełnię władzy rodzicielskiej wobec małoletniej córki z mocy prawa, o czym mowa w art. 170 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej w skrócie: "k.r.o.").

Według Prokuratora, opieka prawna nad małoletnią sprawowana przez A. Ż. ustała. Utraciło także moc prawną orzeczenie sądowe o umieszczeniu w pieczy zastępczej, bowiem matka małoletniej uzyskując pełnoletność uzyskała prawo do sprawowania pieczy rodzicielskiej nad swym dzieckiem, tym samym przesłanka, na której oparty był powód umieszczenia małoletniej w pieczy zastępczej w postaci zagrożenia dobra dziecka odpadła również z mocy prawa.

Prokurator zauważył, że sąd umieszczając małoletnią w rodzinie zastępczej nie orzekał w przedmiocie władzy rodzicielskiej matki dziecka. Nie znalazł do tego podstaw także po przeprowadzeniu postępowania sprawdzającego pod sygn. akt

(...). Wobec uzyskania przez matkę małoletniej pełnoletności z dniem

(...) roku, z tym dniem należy ustalić ustanie rodziny zastępczej. Tak więc, w tym przypadku do ustania rodziny zastępczej nie było wymagane postanowienie sądu.

W konsekwencji Prokurator wywiódł, że organ II instancji naruszył art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez błędną jego interpretację i uznanie, że stronie ustanowionej na mocy orzeczenia sądowego przysługuje świadczenie pieniężne na pokrycie kosztów utrzymania małoletniej z uwagi na brak orzeczenia sądowego o ustaniu pieczy zastępczej.

Prokurator nadmienił, że orzeczenie sądowoadministracyjne powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez Kolegium odnosiło się do innego stanu faktycznego, w którym ustalenie momentu ustania pieczy zastępczej w drodze postanowienia sądu było konieczne. W sprawie tej sąd umieszczając dziecko w rodzinnym domu dziecka ingerował we władzę rodzicielską, tym samym do ustania pieczy zastępczej konieczne było wydanie postanowienia w tym zakresie zgodnie z art. 111 § 2 k.r.o.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego w przedmiocie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości prawo Prokuratora do kwestionowania zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) dalej zwanej p.p.s.a., jak również zachowanie przez Prokuratora sześciomiesięcznego terminu do zaskarżenia decyzji, liczonego o dnia doręczenia rozstrzygnięcia stronie postępowania administracyjnego (art. 53 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 998 z późn. zm.) dalej zwanej: "ustawą o wspieraniu rodziny", rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania.

Jak wynika, z art. 87 ust. 1 tej ustawy ww. świadczenie przyznaje się od dnia faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka.

Stosownie do art. 88 ust. 4 ww. ustawy, przyznanie oraz odmowa przyznania świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, następuje w drodze decyzji.

W przypadku zmiany przepisów regulujących prawo do świadczeń, dodatków i dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1 i 1a, art. 81, art. 83 i art. 84, oraz w przypadku zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka, a także w przypadku zmiany sytuacji osobistej, dochodowej lub majątkowej umieszczonego dziecka, organ właściwy do wydania decyzji może bez zgody rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zmienić lub uchylić ww. decyzję (art. 88 ust. 5 ww. ustawy).

Zaskarżoną decyzję organ II instancji wydał w trybie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwanej dalej: "k.p.a.", który stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części.

W sprawie niesporne jest, że mocą decyzji z dnia (...) r. organ I instancji przyznał A. Ż. prawo do świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania, przyjętej do rodziny spokrewnionej małoletniej Z. Ż., (matka dziecka K. Ż. była osobą niepełnoletnią). Prawo do ww. świadczenia przyznano do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej, nie dłużej niż do osiągnięcia przez nie pełnoletności, tj. do dnia (...) r.

Decyzję tę organ wydał w sprawie, w której Sąd Rejonowy w K.

III Wydział Rodzinny w dniu (...) r. sygn. akt (...) postanowił o umieszczeniu małoletniej Z. Ż. w spokrewnionej rodzinie zastępczej A. Ż. Zgodnie z ustaleniem organu, w dniu (...) r. K. Ż. uzyskała pełnoletność.

Spór w sprawie dotyczy rozstrzygnięcia organu II instancji opartego na stanowisku, że organ I instancji błędnie przyjął, że obowiązek sprawowania przez A. Ż. (obecnie B.) pieczy zastępczej ustał z dniem osiągnięcia pełnoletności przez matkę dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej. Organ odwoławczy podnosił w sprawie brak wydania orzeczenia sądowego o ustaniu obowiązku sprawowania pieczy zastępczej.

Skarżący Prokurator podnosząc zarzut naruszenia art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny, przedstawił w skardze argumentację zgodną ze stanowiskiem i rozstrzygnięciem organu I instancji. W jego ocenie, opieka prawna nad małoletnią sprawowana przez A. Ż. ustała z mocy prawa. Prokurator powołał się na art. 170 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

(Dz. U. z 2017 r. poz. 682 z późn. zm.) dalej w skrócie: "k.r.o.", zgodnie z którym, gdy małoletni osiągnie pełnoletność, albo gdy przywrócona zostanie nad nim władza rodzicielska, opieka ustaje z mocy prawa.

Sąd uznał za trafne stanowisko i rozstrzygnięcie przedstawione w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu, prawidłowo organ II instancji przyjął, że nie wystąpiła przesłanka zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie - w postaci zmiany sytuacji osobistej rodziny zastępczej, która wiązać się miała z ustaniem sprawowania pieczy zastępczej.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie o ustaniu sprawowania pieczy zastępczej można będzie mówić dopiero po wydaniu przez sąd rodzinny stosownego rozstrzygnięcia w tym zakresie.

Kolegium ustaliło, że nie zostało wydane jakiekolwiek orzeczenie w ww. przedmiocie, jak również nie doszło do faktycznego opuszczenia przez dziecko rodziny zastępczej. W konsekwencji, nie wystąpiła w sprawie przesłanka zmiany sytuacji osobistej zarówno rodziny zastępczej jak i umieszczonego w niej dziecka.

Nie można za taką zmianę uznać uzyskania pełnoletności przez matkę dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej. Z takiego faktu nie wynika, że dziecko faktycznie opuszcza rodzinę zastępczą, jak również nie wynika, że ustała automatycznie przesłanka wydania zarządzenia o umieszczeniu małoletniej w rodzinie zastępczej z art. 109 § 1 k.r.o., tj., że dobro dziecka przestało być zagrożone. Zgodnie z art. 1124 k.r.o., dziecko umieszcza się w pieczy zastępczej do czasu zaistnienia warunków umożliwiających jego powrót do rodziny albo umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej. Z przepisu tego nie sposób wywieść założenia, że piecza zastępcza ustaje z chwilą przyjętą przez organ I instancji.

W myśl art. 35 ustawy o wspieraniu rodziny, umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Artykuł 37 ust. 1 ww. ustawy stanowi wprawdzie, że objęcie dziecka jedną z form pieczy zastępczej następuje na okres nie dłuższy niż do osiągnięcia pełnoletności, ale dotyczy to wieku dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, a nie wieku jego rodziców.

Sąd nie podziela przy tym poglądu skarżącego Prokuratora, który wywiódł istnienie podstawy ustania pieczy zastępczej z treści art. 170 k.r.o. Przepis ten umieszczony jest w ww. ustawie, w tytule III Opieka i kuratela. Ustanowienie pieczy zastępczej nie następuje w trybie przepisów ww. części k.r.o., ale na podstawie przepisów Oddziału 2a umieszczonego w tytule II ustawy Pokrewieństwo i powinowactwo, piecza zastępcza jest instytucją odrębną od opieki i kurateli, stosowanie do niej w drodze analogii art. 170 k.r.o. nie jest uprawnione.

Zgodnie z art. 1121 § 1 k.r.o., obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem:

1) umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo-wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo-terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym;

2) pozbawionym opieki i wychowania rodziców umieszczonym w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, w zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym lub w zakładzie rehabilitacji leczniczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do kierującego odpowiednio zakładem opiekuńczo-leczniczym, zakładem pielęgnacyjno-opiekuńczym lub zakładem rehabilitacji leczniczej.

Pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka.

Celem umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej jest zatem jego wychowywanie i reprezentowanie, zapewnienie dziecku odpowiednich warunków bytowych, troski o zdrowie i bezpieczeństwo dziecka. W ramach tej instytucji można zapewnić dziecku tego rodzaju opiekę i wsparcie, jakiej nie są w stanie zagwarantować mu rodzice. Końcowa część ww. przepisu stanowi wyraźnie, że pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka umieszczonego w ww. instytucji.

Uzyskanie pełnoletności przez rodzica/rodziców dziecka nie może więc oznaczać, że automatycznie uzyskują oni pełnię praw i obowiązków względem tego dziecka, bez poddania jakiejkolwiek weryfikacji zdolności tychże rodziców do sprawowania w pełni opieki nad dzieckiem. W praktyce umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej dotyczy zarówno rodziców małoletnich, jaki i tych, którzy byli pełnoletni w momencie orzekania przez sąd rodzinny o ustaleniu pieczy zastępczej nad ich dzieckiem. Przyjęcie kryterium wieku rodzica, jako przesłanki ustania pieczy zastępczej z mocy prawa, bez weryfikacji zdolności do sprawowania samodzielnie opieki, rzutowałoby w sposób nieuzasadniony prawnie na sytuację dzieci umieszczonych w tej formie opieki. Zgodnie z argumentacją odwołania od decyzji organu I instancji, matka małoletniego dziecka uczy się w szkole średniej, nie pracuje i pozostaje na utrzymaniu swojej matki sprawującej opiekę zastępczą.

Z preambuły do ustawy o wsparciu rodziny, wynika, że celem ustawodawcy jest skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich może być osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. Z faktu uzyskania pełnoletności przez rodziców dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, nie można wywieść obiektywnego stwierdzenia, że ustały trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci. Ustalenie czy ww. okoliczności ustały należy nie do organu wydającego decyzję na podstawie art. 88 ust. 5 ww. ustawy, ale do sądu rodzinnego.

Tak więc nie uzyskanie pełnoletności przez rodzica dziecka, ale rozstrzygnięcie sądu rodzinnego w sprawie pieczy zastępczej może skutkować powrotem dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej do rodziny. Dlatego na gruncie niniejszej sprawy przyjąć należy, że rodzinie zastępczej świadczenie nadal przysługuje, bowiem pobyt dziecka w rodzinie zastępczej nie ustał z przyczyn podnoszonych skargą.

Podsumowując Sąd uznał, że organ II instancji nie naruszył art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 88 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny, uchylając decyzję organu I instancji i umarzając postępowanie w sprawie świadczenia pieniężnego na pokrycie kosztów utrzymania dziecka K. Ż. w pieczy zastępczej. Podstawy do kwestionowania decyzji organu II instancji nie może stanowić wskazywany przez Prokuratora art. 170 k.r.o. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, nie stwierdził tego rodzaju naruszeń prawa procesowego i materialnego, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi.

Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.