Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1474258

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 22 maja 2014 r.
II SA/Sz 1497/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.).

Sędziowie WSA: Barbara Gebel, Katarzyna Grzegorczyk-Meder.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia (...) r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r., nr (...) Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Burmistrza, na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.) odmówił przyznania Z. M. specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz na podstawie zebranych dokumentów ustalono, że Z. M. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, choruje na (...), w związku z czym systematycznie przyjmuje leki. Od kilku lat zamieszkuje z G. K., jednak oświadcza, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Miesięczny dochód Z. M. wynosi (...) zł i składa się na niego świadczenie rentowe z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości (...) zł oraz 1/2 dodatku mieszkaniowego w wysokości (...) zł. Powyższy dochód przekracza o kwotę (...) zł kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej wynosi (...) zł.

Miesięczne wydatki wnioskującego wynoszą (...) zł i składają się na nie: energia - (...) zł, czynsz - (...) zł, butla z gazem - (...) zł, lekarstwa - ok. (...) zł.

Na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, w tym zakup opału, pozostaje kwota (...) zł. Nadto w trakcie wywiadu ustalono, że Z. M. zaciągnął kredyt na remont łazienki, który spłaca w miesięcznych ratach w wysokości po (...) zł. W ocenie organu zaciągając powyższe zobowiązanie finansowe winien on mieć świadomość swoich ograniczeń finansowych i liczyć się z jego spłatą.

Dalej organ wskazał, że środki przyznane na rok 2013 są ograniczone i limitowane w związku z czym mogą być przeznaczone tylko na zabezpieczenie podstawowych potrzeb bytowych tym mieszkańcom gminy, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego przewidzianego w ustawie o pomocy społecznej, natomiast dochód uzyskiwany przez skarżącego przewyższa kryterium dla osoby samotnie gospodarującej.

Brak również w ocenie organu, przesłanek do uznania sytuacji skarżącego za spełniającą przesłanki określone w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ z posiadanego dochodu jest on w stanie zabezpieczyć wszystkie podstawowe potrzeby bytowe. Skarżącego nie można zaliczyć do osób nieposiadających wystarczających środków finansowych na zakup żywności czy opłaty rachunków.

Od powyższej decyzji Z. M. złożył odwołanie. W uzasadnieniu opisał swoją bardzo trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wskazał, że z uwagi na liczne schorzenia musi stosować specjalną dietę oraz przyjmować leki, nadto ze względu na choroby nie może przebywać w zawilgoconym mieszkaniu. Natomiast zajmowane przez niego mieszkanie jest wysokie i zimne, co powoduje zużycie większej ilości opału na jego ogrzanie. Pożyczkę zmuszony był zaciągnąć na dokończenie remontu łazienki, ponieważ lokal w którym zamieszkuje pozbawiony był ciepłej wody, łazienki i toalety, co dla niego - osoby niepełnosprawnej - było bardzo uciążliwe. W dalszej części odwołania skarżący opisał nieprawidłowości w przyznawaniu pomocy przez Ośrodek Pomocy Społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) r., nr (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 41 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść przepisu art. 39 ust. 1 i 2 dotyczącego zasiłku celowego oraz art. 8 ust. 3 określającego kryterium dochodowe, podając, że dochód skarżącego w wysokości (...) zł znacznie przekracza kryterium dochodowe. Natomiast przyznanie zasiłku celowego jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu, a zatem leży w granicach uznania administracyjnego właściwego organu. Powyższe oznacza, że organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać świadczenie, którego rozmiar musi dostosować do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do własnych możliwości finansowych. Dysponując ograniczonymi środkami finansowymi organy muszą mieć na względzie także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia.

W ocenie Kolegium, organ I instancji przy wydaniu kwestionowanej decyzji działał zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz prawidłowo uzasadnił odmowę przyznania wnioskowanej pomocy, wobec czego brak jest podstaw do jej zmiany albo uchylenia w całości bądź w części.

Opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Z. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący ponownie opisał swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną, wskazując, że jego dochód nie wystarcza na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb takich jak: zakup żywności, leków, czy opału, a przecież musi kupić jeszcze ubrania, obuwie, czy środki higieny. Z uwagi na wyższy, niż pierwotnie wyliczony, koszt remontu łazienki zmuszony był zaciągnąć pożyczkę, którą spłaca do dziś, nadto spłaca z pożyczkę zaciągniętą w (...) na zakup opału w wysokości (...) zł miesięcznie. Ponadto z uwagi na upływ okresu ważności polisy OC i przeglądu technicznego, nie może poruszać się przystosowanym do jego inwalidztwa pojazdem. W odczuciu skarżącego jest on niesprawiedliwie traktowany przez pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, którzy odmawiają mu przyznania wnioskowanej pomocy, mimo, że w latach ubiegłych ją otrzymywał.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów należy stwierdzić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej na zakup opału. Rozpatrując rzeczony wniosek organ I instancji powołał się na przepisy art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Przyznanie tego zasiłku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), wedle którego, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, a dla osoby w rodzinie 456 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo ustaliły, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi (...) zł. Zatem skoro dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, to zasadnie organy uznały, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu zasiłku celowego.

W oparciu o powyższe prawidłowo organ I instancji rozważył zasadność przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego uregulowanego w przepisie art. 41 ust. 1, skoro skarżący w złożonym wniosku nie sprecyzował jakiego zasiłku oczekuje. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Warunkiem przyznania tego zasiłku jest zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zasiłek specjalny celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12). Przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1083/11).

Treść uzasadnienia decyzji organu I instancji nie daje jakichkolwiek podstaw do uznania, iż przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" została w ogóle poddana analizie. Organ uznał jedynie, że skarżący z posiadanego dochodu jest w stanie zabezpieczyć wszystkie podstawowe potrzeby bytowe i nie można go zaliczyć do osób nieposiadających wystarczających środków finansowych na zakup żywności czy opłaty rachunków. Tymczasem o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 powołanej ustawy muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Organ w ogóle nie odniósł się do twierdzeń skarżącego, że owym szczególnie uzasadnionym przypadkiem mogą być szczególne wymogi dotyczące warunków mieszkaniowych w związku ze wskazaniami lekarskimi, wymogi żywieniowe tak samo związane ze wskazami lekarskimi, czy też dokończenie rozpoczętego remontu łazienki, niezbędnej z uwagi na niepełnosprawność skarżącego.

Bez wątpienia zatem w niniejszej sprawie doszło do wadliwego zastosowania przez organ I instancji przepisu prawa materialnego, poprzez rozstrzygnięcie w sprawie, z pominięciem rozważenia wszystkich wymogów ustawowych, przyznania świadczenia, co w konsekwencji mogło mieć na wpływ na rozstrzygnięcie. Skoro, bowiem organ uznał, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to obowiązany był w uzasadnieniu swojej decyzji przekonująco i wyczerpująco wyjaśnić, dlaczego sytuacji skarżącego za taki przypadek nie uznał.

Wadą decyzji organu I instancji jest również to, że organ powołując w postawie prawnej oba przepisy - art. 39 i art. 41 ustawy, w rozstrzygnięciu orzekł o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu opału.

Wadami obarczona jest także decyzja organu odwoławczego, ponieważ jej uzasadnienie jest sprzeczne ze wskazaną w osnowie podstawą prawną. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako jej podstawę prawną przywołało przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, natomiast w uzasadnieniu przeprowadziło wywód dotyczący przesłanek przyznania zasiłku celowego uregulowanego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Możliwość rozważenia przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, Kolegium pominęło zupełnie. W takiej sytuacji powstaje wątpliwość czy Kolegium rozpatrzyło sprawę w jej całokształcie. Nadto należy wskazać, że decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z osnowy (rozstrzygnięcia) i uzasadnienia. Obie części decyzji muszą być spójne, bowiem stanowią jedność w znaczeniu materialnym i formalnym i nie mogą samodzielnie istnieć w obrocie prawnym. Wymogi decyzji administracyjnej określone zostały w przepisie art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego i odstępstwa od nich przesądzająo wadliwości tego aktu.

Z powyższych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji.

Rozpatrując ponownie sprawę organy administracji winny zastosować się do podanych przez Sąd wskazówek, aby nie narazić się na zarzut uchybienia przepisom prawa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.