Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1474246

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 22 maja 2014 r.
II SA/Sz 1316/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Mysiak.

Sędziowie WSA: Barbara Gebel, Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Szczecinie Barbary Rzuchowskiej sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia (...) r. Nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) r., nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 16a ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza przez Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia (...) r., nr (...) w sprawie odmowy przyznania Z. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad mężem H. K.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy. W dniu (...) r. Z. K. wystąpiła do ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad mężem H. K. Wnioskodawczyni dołączyła do wniosku orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia (...) r. stwierdzające, że H. K. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z treści tego orzeczenia wynika, że przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych wzięto pod uwagę m.in. konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto Z. K. dołączyła do wniosku oświadczenie męża o wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy oraz roczne obliczenie podatku przez organ rentowy za rok (...) r. dotyczące H. K.

Z treści przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, że źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny jest emerytura męża wnioskodawczyni w wysokości (...) zł. Z. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie od (...) r. Z. K. opiekuje się chorym mężem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Nigdy nie pracowała zawodowo. Jak sama stwierdziła, pomagała w gospodarstwie rolnym, jednak składki na jej ubezpieczenie nie były płacone do KRUS. Wnioskodawczyni nie nabyła więc uprawnień do własnego świadczenia emerytalnego. Podała, że była wcześniej ubezpieczona "przy mężu". Jak wynika z informacji, nie zrezygnowała z zatrudnienia by opiekować się chorym mężem.

Według obliczeń podmiotu realizującego świadczenia, dochód członków rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym (...), wyniósł miesięcznie, po przeliczeniu na osobę - (...) zł.

Decyzją z dnia (...) r., Nr (...) wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 16a, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ pierwszej instancji odmówił Z. K. przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem H. K.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. oraz z dnia (...) r., wnioskodawczyni pobierała świadczenie pielęgnacyjne, które wygasło z mocy prawa. Według organu pierwszej instancji, Z. K. nie spełniła wymogów do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, stawianych w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wobec żony nie zachodzi obowiązek alimentacyjny, gdyż zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ponadto organ wskazał, że Z. K. przez cały okres trwania małżeństwa nie podejmowała zatrudnienia, będąc na utrzymaniu męża, w związku z czym nie spełniła przesłanki polegające na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ jednocześnie stwierdził, że dochód w rodzinie ustalony na osobę ((...) zł) nie przekroczył kryterium ustawowego ((...) zł).

Z. K. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego od powyższej decyzji organu pierwszej instancji z dnia (...) r., wnosząc o jej zmianę i przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Stawiając zarzuty wobec kwestionowanej decyzji, Z. K. podniosła, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, co wynika jednoznacznie z art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zauważyła, że w tej kwestii Samorządowe Kolegium Odwoławcze i Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpatrujące w sprawie o zasiłek pielęgnacyjny, wielokrotnie wskazywały, że obowiązek alimentacyjny między małżonkami istnieje.

Wyjaśniła, że w okresie małżeństwa pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców, a następnie w gospodarstwie rolnym brata, nie były jednak z tego tytułu opłacane składki ubezpieczeniowe. W (...) r., gdy mąż zaczął poważnie chorować, z prac w gospodarstwie rolnym musiała zrezygnować. Argumentowała, że gdyby nie musiała opiekować się mężem, mogłaby się podjąć prac dorywczych. Stanowisko organu pierwszej instancji o niespełnieniu obecnie przesłanek do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest dla strony podważeniem zaufania obywatela do organu państwa, godzi w zasadę ochrony praw nabytych i wręcz urąga zasadom państwa prawnego.

Wskazała, że przed dniem 30 czerwca 2013 r. spełniała przesłankę z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przewidzianą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co do niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Powołała się na art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niego zasadę demokratycznego państwa prawnego, zasadę ochrony praw nabytych, zakazującą arbitralnego znoszenia lub ograniczania praw podmiotowych.

Odnosząc powyższe do swojej sytuacji, Z. K. stwierdziła, że naruszono jej prawa nabyte, zasługujące na ochronę, nie dając stronie żadnej możliwości przystosowania się do nowej sytuacji prawnej. Nie może bowiem strona formalnie zrezygnować z zatrudnienia, gdyż go w ostatnich latach nie podejmowała z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia (...) r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpatrzenia odwołania Z. K., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji, Kolegium wskazało na ustalenia stanu faktycznego sprawy. Z. K. tworzy dwuosobowe gospodarstwo domowe z mężem. Łączny dochód rodziny jest niższy od kryterium ustawowego. Wnioskodawczyni, stale i długotrwale opiekuje się osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Jak zauważył organ odwoławczy, podstawą wydania decyzji odmownej przez organ pierwszej instancji, było niespełnienie przez Z. K. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczeniem lekarza ZUS z dnia (...) r., H. K. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że badając sprawę organ zmuszony był ocenić, czy w okresie od (...) r., Z. K. zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynikało, że wnioskodawczyni pobierała świadczenie pielęgnacyjne w okresie (...) r.

W ocenie organu odwoławczego, za osobę spełniającą przesłankę ustawową w powołanym aspekcie, można uznać tę, która będąc zatrudniona zrzekła się z tego zatrudnienia dobrowolnie w celu sprawowania opieki. Warunkiem przyznania przedmiotowego świadczenia nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, jak to zostało uregulowane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie budziło wątpliwości interpretacyjnych dla Kolegium, że art. 16a ww. ustawy, wskazuje na konieczność istnienia ścisłego związku przyczynowego związanego z rezygnacją z pracy, a potrzebą sprawowania opieki nad osobami wymienionym w powołanej regulacji prawnej. W ocenie Kolegium, osobę nigdy nie pracującą trudno uznać za taką, która faktycznie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej Odnosząc się do stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii pozostawania w związku małżeńskim, Kolegium uznało je za błędne. Orzecznictwo dotyczące zasiłku pielęgnacyjnego, pozostaje - według organu - w tej kwestii aktualne. W związku z prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako wadliwe Kolegium uznało stanowisko decyzji z dnia 8 lipca 2013 r., że pozostawanie w związku małżeński jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia, na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji, kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mając na uwadze, że art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego, Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania Z. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Z. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia (...) r.

Wydanej decyzji organu odwoławczego, skarżąca zarzuciła:

- naruszenie art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną interpretację, w zakresie rozumienia rezygnacji z zatrudnienia i związku przyczynowego pomiędzy tym faktem, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną,

- naruszenie art. 2 Konstytucji RP, zasady zaufania do państwa i ochrony praw nabytych, poprzez odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem, w sytuacji, gdy pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu do (...) r., spełniała przesłanki pobierania przedmiotowego świadczenia, które było jej przyznane bezterminowo.

Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że użyte przezeń pojęcie "zatrudnienia" powinno być rozumiane bardzo wąsko - jako sformalizowana forma prawna na podstawie umowy, wykluczające w zasadzie pracę w gospodarstwie rolnym, która nie jest potwierdzona umową czy innym urzędowym zgłoszeniem. Jak wczesnej w odwołaniu, skarżąca podniosła że pracowała w gospodarstwie rolnym, z której zrezygnowała z uwagi na stan zdrowia męża. Argumentowała, że gdyby nie musiała opiekować się mężem, podjęłaby się prac dorywczych. Organ odwoławczy, jak zauważyła skarżąca, nie odniósł się do zarzutu odwołania o naruszeniu konstytucyjnych praw nabytych.

Uważa, że stan, w którym na mocy obowiązujących przepisów, nie jest w stanie otrzymać świadczenia z tytułu opieki nad niepełnoprawnym mężem, zaś wydana na podstawie dotychczasowych przepisów decyzja administracyjna przyznająca świadczenie pielęgnacyjne wygasła z mocy prawa, w zupełności podważa zaufanie obywatela do państwa, godzi w zasadę ochrony praw nabytych i wręcz urąga zasadom państwa prawnego. Odnosząc powyższe do swojej sytuacji, skarżąca stwierdziła, że naruszono jej prawa nabyte, zasługujące na ochronę, nie dając żadnej możliwości do przystosowania się do nowej sytuacji prawnej. Jak zauważyła, nie może obecnie formalnie zrezygnować z zatrudnienia, gdyż go w ostatnich latach nie podejmowała, z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wskazała, że Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionował konstytucyjność przepisu wprowadzającego zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, mocą którego m.in. decyzje wydane na podstawie przepisów dotychczasowych o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, wygasają z mocy prawa po dniu (...) r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r., stawiła się Prokurator Prokuratury Apelacyjnej Barbara Rzuchowska, który oświadczył, że przystępuje do sprawy. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, przychylając się w całości do stanowiska wyrażonego w skardze.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i procesowym, dała podstawę do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a zatem zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą należało uchylić, by umożliwić organom administracji publicznej ponowne rozpoznanie sprawy zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym wyroku, co wprost wynika z art. 153 p.p.s.a.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, mocą której odmówiono skarżącej Z. K. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. K.

Świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego uregulowane zostało w art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), który dodano do ustawy z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W wyniku powołanej nowelizacji wprowadzono specjalny zasiłek opiekuńczy jako nowe świadczenie występujące obok świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie dokonano wskazania kryteriów specjalnego zasiłku opiekuńczego i istotnej zmiany kryteriów przyznania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529), ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 powołanej ustawy.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że mąż skarżącej na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia (...) r. został uznany za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, a przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych wzięto pod uwagę m.in. konieczność sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji, jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, negując poglądy w tym zakresie organu pierwszej instancji, zaś dochód ustalony, w przeliczeniu na osobę, nie przekracza kryterium dochodowego warunkującego przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Natomiast spór budzi okoliczność, czy organy obu instancji w sposób prawidłowy uznały, że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad mężem.

W ocenie Sądu, w tej mierze, organy niewłaściwie oceniły stan faktyczny przedmiotowej sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego.

Lektura uzasadnień zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, prowadzi do wniosku, że organ pierwszej instancji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, ustalając spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, skupiły się w zasadzie na okoliczności pozostawania skarżącej w zatrudnieniu na dzień ustalenia stopnia niepełnosprawności H. K. W ich ocenie okoliczność, że skarżąca nigdy nie podejmowała zatrudnienia przesądza o tym, że nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, związana z koniecznością sprawowania opieki nad chorym mężem. Należy wskazać, że organy orzekające pominęły kluczowe elementy stanu faktycznego sprawy, jakie istniały w dniu ubiegania się przez stronę o świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Organy dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie mogą poprzestawać tylko na ustaleniu okoliczności utraty zatrudnienia, ale również obowiązane są do wzięcia pod uwagę i innych okoliczności, które mogą powodować spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy, nieuprawnione jest także ograniczenie się organów do badania wyłącznie faktu zatrudnienia strony, skoro ciąży na nich obowiązek orzekania według stanu faktycznego istniejącego na dzień wydania decyzji.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca w (...) r. zrezygnowała z prac w gospodarstwie rolnym, z uwagi na stan zdrowia męża. W wyniku podjętych działań mąż skarżącej na mocy orzeczenia lekarza ZUS z dnia (...) r. został zaliczony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji, natomiast na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia (...) r. oraz z dnia (...)., w okresie od (...) r., Z. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne uzyskane z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem H. K. Świadczenie to, z uwagi na wprowadzenie zmian do ustawy o świadczeniach rodzinnych, wygasło z dniem (...) r., natomiast skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ramach kontynuowania sprawowanej opieki w dniu (...) r.

Powyższe okoliczności nie zostały w ogóle rozważone przez organy, z wyjątkiem rozważań dotyczących wykładni pojęcia "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", w kontekście spełnienia przesłanki do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi o naruszeniu art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem pominięcie faktu przyznania w poprzednim stanie prawnym świadczenia pielęgnacyjnego, przesądza o dokonaniu nieprawidłowej oceny spełnienia powyższej przesłanki, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie zasługuje na akceptację stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia".

W ocenie Sądu, powyższą przesłankę należy rozumieć szeroko, mając na względzie zarówno cel ustawy jak i wartości wynikające z Konstytucji. Tymczasem tą wartością konstytucyjną jak i tym celem ustawy jest ochrona i opieka nad osobą niepełnosprawną. Faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdza okoliczność rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Tak więc, przy ocenie przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ubieganie się o przyznanie odpowiedniego świadczenia na nowych zasadach służy zachowaniu ciągłości uzyskiwania świadczeń w ramach kontynuowania udzielanej pomocy niepełnosprawnej osobie bliskiej, a tym samym, że wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego poprzedzono uzyskaniem, w poprzednim stanie prawnym, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie rozumienia przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób sugerowany przez Kolegium, prowadziłoby do wniosku, że wnioskodawczyni chcąc uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiałaby, po wygaśnięciu świadczenia pielęgnacyjnego, uciekać się do działań polegających na zatrudnieniu się, co z kolei związane byłoby z zaniechaniem opieki, wyłącznie po to, by następnie rozwiązać stosunek zatrudnienia w celu ponownego zajęcia się opieką nad osobą niepełnosprawną. Dokonywanie interpretacji wymuszającej takie działania nie daje pogodzić się z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż taki sposób wykładni nie służy dobru osoby niepełnosprawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 408/13 podkreślił, że "fikcją byłoby wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna" (wyrok dostępny w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzależniała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wprawdzie wyłącznie "rezygnacja z zatrudnienia", nie mniej jednak celem nowelizacji tej ustawy nie było pozbawienie beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych funkcji opiekuna i związanego z tą funkcją prawa do świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyjęcie odmiennego stanowiska, jak słusznie podniosła w skardze Z. K., prowadziłoby do naruszenia zasad wynikających z art. 2 Konstytucji, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego, zasady ochrony praw nabytych jak i zasady sprawiedliwości społecznej. Osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., mają prawo oczekiwać po zmianie stanu prawnego ciągłości przyznawania świadczeń związanych ze sprawowaniem opieki, tym bardziej, że istota świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno przed jak i po nowelizacji) oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jest taka sama i polega na rekompensacie osobie rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji z uwagi na niepełnosprawność potwierdzoną stosownym orzeczeniem.

Fakt przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w poprzednim stanie prawnym, wyczerpuje bowiem przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tak więc związku przyczynowego nie należy upatrywać, jak to czynią organy, w powiązaniu z zatrudnieniem skarżącej, lecz w nabyciu - na podstawie decyzji - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie podziela pogląd zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 523/13, zgodnie z którym osoby, które w poprzednio obowiązującym stanie prawnym (tekst jedn.: przed 1 stycznia 2013 r.) nie podejmowały zatrudnienia lub zrezygnowały z zatrudnienia i przyznano im świadczenie pielęgnacyjne, nabyły prawo do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pogląd wyrażony w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 458/13, że stwierdzenie przez organ, iż "wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką" nie może pozostawać w sprzeczności z decyzją przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne (wyroki dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

To, czy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miało miejsce z uwagi na rezygnację z zatrudnienia, czy też z uwagi na niepodejmowanie pracy, pozostaje bez znaczenia dla oceny prawnej spełnienia omawianej przesłanki, skoro istotny jest sam fakt przyznania decyzją świadczenia pielęgnacyjnego, która to stanowi o zaistnieniu okoliczności rezygnacji z zatrudnienia. Odmienne traktowanie osób wówczas niepodejmujących zatrudnienia i rezygnujących z zatrudnienia, a które uzyskały świadczenie pielęgnacyjne przed dniem 1 stycznia 2013 r., powodowałoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. W realiach niniejszej sprawy, nie ma potrzeby rozpatrywania kwestii, czy w 2011 r. skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Ta okoliczność była już przedmiotem zainteresowania organów i przesądziła o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. oraz z dnia (...) r. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do dokonywania ponownej jej oceny w aspekcie obowiązujących przepisów prawa.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz o poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w sentencji wyroku. Organy ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadzą ocenę spełnienia przez skarżącą przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, z uwzględnieniem wyżej przedstawionych rozważań Sądu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.