II SA/Sz 113/18, Rozłożenie na raty zaległych zobowiązań alimentacyjnych. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2464772

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 marca 2018 r. II SA/Sz 113/18 Rozłożenie na raty zaległych zobowiązań alimentacyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Bukowiecka-Kleczaj, Marzena Iwankiewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) nr (...) w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza W. z dnia (...) r. nr (...)

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia (...) r., znak (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), zwanej dalej "k.p.a.", w zw. z art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489), po rozpatrzeniu odwołania D. J. od decyzji znak (...) z dnia (...) r., wydanej z upoważnienia Burmistrza W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w sprawie rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia (...) r. organ I instancji przyznał E. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J. od dnia 1 lipca 2015 r. do dnia 30 września 2015 r. w kwocie po

(...) zł miesięcznie na każde dziecko. Pismem z dnia 20 lipca 2015 r. organ I instancji powiadomił D. J. o przyznaniu ww. świadczeń.

Decyzją z dnia (...) r. organ I instancji przyznał E. J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. w kwocie po (...) zł miesięcznie na każde dziecko. Pismem z dnia 9 grudnia 2015 r. organ I instancji powiadomił D. J., będącego dłużnikiem alimentacyjnym, o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz o obowiązku zwrotu wraz z odsetkami należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej. W piśmie tym wskazano, że na dzień jego sporządzenia wartość wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi (...) zł.

Wnioskiem z dnia 20 stycznia 2016 r. D. J. zwrócił się do organu I instancji o rozłożenie powstałego zadłużenia na raty deklarując jednocześnie wpłaty po (...) zł miesięcznie do 28. dnia każdego miesiąca. W dniu 20 stycznia 2016 r. strona została wezwana do stawienia się na przeprowadzenie wywiadu i odebranie oświadczenia majątkowego. D. J. nie stawił się w wyznaczonym terminie.

Decyzją z dnia (...) r. organ I instancji wydał decyzję, w której odmówił D. J. rozłożenia powstałego zadłużenia na raty. W uzasadnieniu wskazał, iż utrzymywanie się przez stronę z prac dorywczych nie daje gwarancji, że zadłużenie będzie systematycznie spłacane. Organ stwierdził ponadto, że z uwagi na brak zarejestrowania dłużnika w Powiatowym Urzędzie Pracy przyjmuje się, że nie wyraża on gotowości do podjęcia zatrudnienia. D. J. odwołał się od tej decyzji wskazując, że nie chce zarejestrować się w PUP z uwagi na wykonywanie prac dorywczych. Podniósł także, że nie był należycie informowany o postępowaniu.

W dniu 2 marca 2016 r. wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. pismo z dnia 23 lutego 2016 r., w którego treści wskazano, że D. J. stawił się na wywiad alimentacyjny, z którego wynika, że nie posiada on stałego źródła utrzymania, a jego miesięczny dochód uzyskiwany z prac dorywczych wynosi średnio (...) zł. W terminie 7 dni od dnia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zobowiązał się do zarejestrowania w PUP w K. P., jako osoba bezrobotna lub jako poszukujący pracy.

Decyzją z dnia (...) r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu podało, że sprawie nie wydano decyzji nakazującej D. J. zwrot należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym nie było możliwości rozłożenia na raty należności, do których zwrotu strona nie została jeszcze zobowiązana właściwą decyzją organu I instancji.

Decyzją z dnia (...) r. znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło nieważność decyzji własnej z dnia (...) r. W uzasadnieniu podało, że art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który zobowiązywał organ właściwy dla wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego - nie obowiązywał już w dniu wydania orzeczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S.

W tej sytuacji powstała potrzeba rozpatrzenia odwołania D. J. wniesionego od decyzji organu I instancji z dnia (...) r. wydanej w sprawie odmowy rozłożenia na raty zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na skutek ww. okoliczności Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wydało decyzję znak (...), z dnia (...) r., którą uchyliło w całości decyzję z dnia (...) roku wydaną Burmistrza W. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że organ I instancji pomimo tego, iż co do zasady, w sposób należyty ustalił stan faktyczny, to poddał zgromadzone dowody dowolnej, a nie swobodnej ocenie, co stanowi naruszenie art. 80 k.p.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien dokonać ponownej oceny zgromadzonych dowodów i ustalić, czy rozłożenie zadłużenia na raty nie będzie w istocie korzystniejsze dla organu niż odmowa przychylenia się do wniosku strony.

Decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W., znak (...), z dnia (...) r., organ I instancji rozłożył na raty według harmonogramu spłatę należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. J. i A. J., które na dzień 25 października 2017 r. wyniosły (...) zł, w tym należność główna: (...) zł, odsetki ustawowe za opóźnienie: (...) zł:

1)

termin płatności: 28 listopada 2017 r. - (...) zł,

2)

termin płatności: 28 grudnia 2017 r. - (...) zł,

3)

termin płatności: 28 stycznia 2018 r. - (...) zł,

4)

termin płatności: 28 lutego 2018 r. - (...) zł,

5)

termin płatności: 28 marca 2018 r. - (...) zł,

6)

termin płatności: 28 kwietnia 2018 r. - (...) zł,

7)

termin płatności: 28 maja 2018 r. - (...) zł,

8)

termin płatności: 28 czerwca 2018 r. - (...) zł,

9)

termin płatności: 28 lipca 2018 r. - (...) zł (stan na dzień 25 października 2017 r.).

D. J. odwołał się od ww. decyzji. Podniósł, że wnosił o rozłożenie na raty całości zadłużenia. Poddał także w wątpliwość wyliczenia organu I instancji co do wysokości zadłużenia wskazując, iż w sentencji decyzji podano zadłużenie na dzień 25 października 2017 r. w wysokości (...) zł, a pod harmonogramem (...) zł na ten sam dzień.

Rozpatrując odwołanie Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ww. ustawy). Z powyższego wynika, iż dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z właściwie wyliczonymi odsetkami - nie ma więc co do tego wątpliwości, iż zwrot świadczeń wypłaconych na rzecz dzieci S. J. i A. J. jest obowiązkiem dłużnika alimentacyjnego.

Osobną kwestią jest natomiast okoliczność, czy dłużnik alimentacyjny będzie zobowiązany do zwrotu całości wypłaconych świadczeń jednorazowo, czy też np. w drodze rozłożenia zadłużenia na raty. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kolegium stwierdziło, że co prawda, organ I instancji nie uwzględnił w całości wniosku strony i rozłożył zadłużenie na raty jedynie w części, w zakresie kwoty (...) zł do dnia 28 czerwca 2018 r., jednak nie uniemożliwia to D. J. wystąpienia z ponownym wnioskiem o rozłożenie na raty pozostałej kwoty - po dniu 28 czerwca 2018 r., co było też intencją organu I instancji. Organ był uprawniony do uwzględnienia wniosku jedynie w części, a z zaskarżonej decyzji wynika, że do dnia 28 czerwca 2018 r. D. J. jest zobowiązany do uiszczania zaległości w kwotach po (...) zł miesięcznie, czyli tak jak o to pierwotnie wnosił. Skarżenie decyzji organu I instancji jest w tej sytuacji de facto dla strony niekorzystne.

Jeżeli chodzi natomiast o zarzut dotyczący wysokości zadłużenia, to zdaniem SKO wynika on z błędnego odczytania harmonogramu przez stronę. Jeżeli chodzi o kwotę wskazaną w pkt 9 zaskarżonej decyzji, to stanowi ona różnicę pomiędzy całością ustalonego zadłużenia na dzień 25 października 2017 r. ((...) zł),

a rozpisanymi ratami na sumę (...) zł. Kwota (...) zł nie stanowi całości zadłużenia obliczonego na dzień 25 października 2017 r., tylko zadłużenia jakie pozostanie po terminowej spłacie pierwszych 8 rat.

D. J. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o zbadanie, czy jest zgodna z prawem decyzja organu I instancji i utrzymująca ją w mocy decyzja organu drugiej instancji.

A szczególnie, czy można i jakie prawo umożliwia jednocześnie prowadzić w tej samej sprawie egzekucję administracyjną przez komornika i rozłożyć to samo zadłużenie w tej samej sprawie na raty.

Skarżący uważa, że uzasadnionym jest wydanie decyzji, w której całość zadłużenia zostanie rozłożona na raty, a wyrok który zapadnie w Sądzie Okręgowym w sprawie o rozwód i alimenty, spowoduje, że alimenty będą spłacane poza urzędem administracyjnym bezpośrednio byłej żonie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z uwagi na zawarty przez ustawodawcę zwrot "organ może" decyzja podejmowana w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek rozłożenia na raty należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu.

Ustalenie, czy istnieją przesłanki rozłożenia na raty w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Pod pojęciem "sytuacji dochodowej" należy rozumieć sytuację finansową dłużnika alimentacyjnego, w tym zwłaszcza jego możliwości zarobkowe. W związku z tym, należy oceniać obiektywną możliwość spłaty zadłużenia, uwzględniając przy tym okoliczności jego powstania, a także biorąc pod uwagę zdarzenia zaistniałe po ustaleniu zobowiązania, które z przyczyn niezależnych od dłużnika alimentacyjnego uniemożliwiałyby mu zwrócenie długu.

W niniejszej sprawie organy nie przeprowadziły takiej analizy i podjęły decyzję, która uwzględniła wniosek dłużnika tylko w części.

Organ rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego winien uwzględnić całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Organ też winien w sposób przekonujący wyjaśnić wnioskodawcy dlaczego dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub odstąpił od jego zastosowania. Powyższe powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia Sądowa weryfikacja decyzji uznaniowych ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy w danym przypadku granice uznania nie zostały przekroczone.

O ile zatem stanowisko organu orzekającego oparte jest na prawidłowych ustaleniach stanu faktycznego, odnosi się do przesłanek ustawowych i jest przekonujące z punktu widzenia logicznego rozumowania oraz zasad doświadczenia życiowego, to podważanie tego typu decyzji w trybie skargi sądowej musi być uznane za bezskuteczne.

W przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie - czy organy administracji nie przekroczyły granicy uznania administracyjnego. Oczywistym jest, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze normami kompetencyjnymi, przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08).

Organ nie ustalił, czy skarżący będzie w rzeczywistości w stanie uiszczać raty i jednocześnie opłacać bieżące alimenty. Skoro strona prezentowała we wniosku stanowisko, że zobowiązuje się spłacać zadłużenie w ratach po (...) zł miesięcznie, to należało wezwać ją do wyjaśnienia, w jaki sposób zamierza pogodzić te dwa obowiązki. W razie zaś pozostających wątpliwości należało rozważyć, jaką kwotę skarżący byłby w stanie uiszczać w jego sytuacji dochodowej.

Ulga w spłacie zaległych zobowiązań ma za zadanie pomóc dłużnikom alimentacyjnym, aby w określonej perspektywie czasowej mogli oni nie tylko na bieżąco regulować swoje zobowiązania alimentacyjne, ale także i spłacić w całości lub w części należność niejako zastępczo za nich poniesioną z funduszu alimentacyjnego.

W tej sytuacji sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie organy przekroczyły granice uznania administracyjnego przy rozpatrzeniu wniosku skarżącego o rozłożenie na raty należności z tytułu świadczeń otrzymanych z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione. Nie ustaliły one bowiem w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności istotnych związanych z sytuacją dochodową skarżącego i jego ewentualnymi możliwościami spłaty rat w zaproponowanej wysokości. Przez to uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone z pominięciem tych okoliczności nie może zostać uznane za przystające do standardów rozstrzygnięcia wydanego w granicach uznania administracyjnego i co widać z treści skargi, skarżący nie zrozumiał dlaczego choć rozłożono jego zaległości na raty nadal prowadzona jest wobec niego egzekucja.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Wskazania co do dalszych czynności organu i instancji wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do konieczności wyczerpującego ustalenia sytuacji dochodowej skarżącego, a następnie jej rzetelnej analizy znajdującej swój wyraz w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji uznaniowej.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.