Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 754719

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 3 grudnia 2010 r.
II SA/Rz 960/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła.

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolska, WSA Joanna Zdrzałka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 3 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) sierpnia 2010 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP

I.

uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej z dnia (...) maja 2010 r. nr (...);

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku;

III.

zasądza od Wojewody (...) na rzecz skarżącego O. K. kwotę 557 zł /słownie: pięćset pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) maja 2010 r. Nr (...) Komendant Placówki Straży Granicznej w M. zobowiązał O. K. do opuszczenia terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie do dnia 15 maja 2010 r., wskazując w podstawie prawnej art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. Nr 128, poz. 1175 ze zm.).

W jej uzasadnieniu podano, że przy wyjeździe z Polski w dniu 15 maja 2010 r., w kolejowym przejściu granicznym w P., obywatel Ukrainy - O. K. okazał paszport z zamieszczoną w nim wizą Schengen nr (...) wydaną (...).03.2010 r. przez Konsula RP w W., uprawniająca do wielokrotnego wjazdu i pobytu w Państwach Schengen przez okres 30 dni w terminie od 14 kwietnia 2010 r. do 15 maja 2010 r.

Na podstawie tej wizy cudzoziemiec przebywał w krajach Schengen w terminie od 15 kwietnia 2010 r. do dnia 15 maja 2010 r.

Jak wynika z protokołu przesłuchania O. K. przyjechał on 15 kwietnia 2010 r. do Polski i cały czas przebywał we W. na szkoleniu organizowanym przez firmę (...), z którą współpracuje.

Organ uznał, iż pobyt cudzoziemca na podstawie ww. wizy trwał 31 dni, zamiast 30, a w tej sytuacji została wyczerpana przesłanka z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach do wydania decyzji o wydaleniu cudzoziemca z terytorium RP. Jednocześnie na podstawie okoliczności wskazujących na dobrowolne wykonanie obowiązku przez O. K. organ zastosował środek mniej uciążliwy w postaci zobowiązania cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP w terminie 7 dni, na podstawie art. 97 ust. 1 cyt. ustawy.

O. K. odwołał się od tej decyzji, wskazując, że komplikuje ona współpracę z polskim partnerem (...). Podał, że wspólnie z ojcem prowadzą firmę informatyczną i przy współpracy z polskim partnerem wprowadzają na rynek ukraiński nowości z dziedziny informatyki, a także organizują szkolenia w Polsce dla informatyków ukraińskich.

Wojewoda decyzją z dnia (...) sierpnia 2010 r. N (...), wydaną w oparciu o art. 127 § 2 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2010 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 81, poz. 531), która weszła w życie 22 maja 2010 r., zgodnie z jej art. 13, nakazującym stosować przepisy dotychczasowe do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie.

Powołując się na przepisy ustawy o cudzoziemcach oraz funkcję, jaką pełni organ odwoławczy, Wojewoda podzielił stanowisko organu I instancji co do zaistnienia przesłanek z art. 88 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy oraz sposobu obliczenia terminu dozwolonego pobytu na terytorium państw obszaru Schengen, w tym Polski. Wskazał, że cudzoziemiec nie opuścił terytorium Polski do 14 maja 2010 r. do godz. 24.00, lecz zamierzał to uczynić następnego dnia, a zatem "przeterminował" swój pobyt o 1 dzień, co oznacza, że przebywał w Polsce nielegalnie. Jednocześnie ustalono, że w czasie legalnego pobytu w Polsce nie składał do właściwego wojewody wniosku o przedłużenie wizy.

Wojewoda wskazał na art. 25 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym wiza określa m.in. okres swej ważności oraz okres pobytu, przez który cudzoziemiec może przebywać w okresie ważności wizy na terytorium RP lub państw obszaru Schengen, a także na art. 45 ust. 1 tej ustawy, stwierdzający, że cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium RP przed upływem okresu pobytu oznaczonego w wizie oraz przed upływem okresu ważności wizy, chyba że posiada ważny dokument uprawniający do pobytu na tym terytorium.

W ocenie organu odwoławczego zarówno fakt, że O. K. zamierzał dobrowolnie opuścić Polskę, jak i okoliczność, że nielegalny pobyt spowodowany był nieświadomie, nie mają wpływu na zaistnienie przesłanki do wydalenia cudzoziemca z art. 88 ust. 1, który to przepis stosuje się obligatoryjnie. Jednocześnie Wojewoda wskazał, że ustawodawca przewidział możliwość zastosowania w ramach uznania administracyjnego mniej uciążliwej sankcji w postaci zobowiązania w cudzoziemca do opuszczenia terytorium RP, przewidzianej w art. 97 ust. 1. Okoliczności sprawy wskazują, że w niniejszej sprawie możliwe jest zastosowanie tego właśnie przepisu.

Decyzję Wojewody zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie O. K., działający przez pełnomocnika adwokata A. B., wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze zarzucono błędną interpretację przepisów art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, art. 95 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 8 i art. 128 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 1 tej ustawy.

Błędna interpretacja art. 97 ust. 1 ustawy polega w ocenie skarżącego na przyjęciu przez Wojewodę obligatoryjnego nakazu opuszczenia terytorium RP, w sytuacji gdy przepis ten wyraźnie wskazuje na uznaniowy charakter decyzji wydawanej na jego podstawie.

Ponadto skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących wydanie decyzji o wydaleniu wskazanych w art. 95 ust. 1 ustawy, jako że dobrowolnie zgłosił się on do odprawy granicznej celem opuszczenia Polski.

W ocenie skarżącego jego postawa, dobrowolne zgłoszenie się do odprawy granicznej oraz wyjaśnienia dotyczące powodów dłuższego pozostania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wskazują, że było to działanie nieświadome i niezamierzone.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, powołując się na przyczyny wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W odniesieniu do zarzutów dotyczących wzajemnej relacji art. 88 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach organ wyjaśnił, że zastosowanie przewidzianego w art. 97 ust. 1 trybu postępowania w przedmiocie wydania decyzji o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP może nastąpić wyłącznie w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, pkt 6, pkt 11-12 oraz kumulatywnego zaistnienia okoliczności wskazujących na dobrowolne wykonanie obowiązku opuszczenia kraju. Z tego względu decyzja o zobowiązaniu do opuszczenia terytorium RP wydawana na podstawie art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy nie ma charakteru "uznaniowego", pomimo użycia przez ustawodawcę wyrazu "może".

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli we wskazanym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w M. organy powołały art. 97 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach. Ostatni z wymienionych przepisów w ust. 1 stanowi, że cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zaistnieje jedna z okoliczności wskazanych w pkt 1 - 12.

Art. 97 ust. 1 tej ustawy reguluje natomiast szczególną sytuację, kiedy zaistnieją przypadki, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 6, 11 i 12, ale z okoliczności sprawy wynika, że cudzoziemiec dobrowolnie wykona obowiązek opuszczenia terytorium RP, wówczas może być zobowiązany do tego opuszczenia w terminie do 7 dni.

Nie ulega wątpliwości, że decyzja o wydaleniu z terytorium RP ma charakter tzw. decyzji związanej. Organ administracji nie ma swobody w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia; ustaliwszy stan faktyczny wypełniający dyspozycję art. 88 ust. 1 ustawy z 2003 r. o cudzoziemcach, organ zobowiązany jest orzec o wydaleniu cudzoziemca z kraju (wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 lutego 2008 r., III SA/Łd 537/07, System Orzecznictwa LEX Nr 357487).

Możliwość wyboru istnieje wyłącznie w przypadku niektórych przesłanek z art. 88 ust. 1 oraz zaistnienia określonych okoliczności i dotyczy jedynie rodzaju rozstrzygnięcia - organ może uznać, że cudzoziemiec wykona dobrowolnie obowiązek opuszczenia terytorium RP i wówczas może wydać decyzję z art. 97 ust. 2 pkt 1 ustawy. Organ ma zatem możliwość oceny czy zastosować najsurowszą sankcję, czy też nieco łagodniejszą i tylko w tym mieści się element oceny czyli uznania administracyjnego.

Argumentacja zawarta w skardze, wywodząca się z błędnego rozumienia wskazanych przepisów nie mogła zatem odnieść zamierzonego rezultatu.

Naruszenia prawa materialnego Sąd upatruje natomiast w innym przepisie.

Brzmienie art. 88 ust. 1 pkt 1 jest następujące "Cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli przebywa na tym terytorium bez ważnej wizy, jeżeli jest wymagana, lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu na tym terytorium".

Warunkiem sine qua non zastosowania powyższego przepisu jest zatem brak ważnej wizy. W przypadku rozpoznawanej sprawy, do której, jak słusznie stwierdza organ w zaskarżonej decyzji, mają zastosowanie przepisy ustawy o cudzoziemcach w brzmieniu sprzed nowelizacji z 9 kwietnia 2010 r., elementy składowe wizy wymieniał art. 25. W ust. 1 stanowił on, iż wiza określa:

1)

numer dokumentu podróży cudzoziemca;

2)

miejsce i datę jej wydania;

3)

cel wjazdu i pobytu;

4)

okres ważności wizy, podczas którego może nastąpić pierwszy wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub państw obszaru Schengen i musi nastąpić ostatni wyjazd z tego terytorium;

5)

okres pobytu, przez który cudzoziemiec może przebywać, w okresie ważności wizy, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub państw obszaru Schengen;

6)

liczbę wjazdów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub państw obszaru Schengen dozwolonych w okresie pobytu.

Ustępy 2 i 4 powołanego przepisu określają również inne zapisy, jakie mogą zostać umieszczone w wizie, ust. 3 wskazuje natomiast, że początek okresu ważności wizy powinien przypadać na okres 3 miesięcy od dnia wydania wizy.

Z analizy przedstawionego unormowania wynika, że "okres ważności wizy" i "okres pobytu" są odrębnymi elementami. "Okres pobytu" jest jedynie powiązany z "okresem ważności wizy" w zakresie czasowym w taki sposób, że musi zawierać się w czasie ważności wizy.

Odczytując zatem brzmienie art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w kontekście przywołanego art. 25 ust. 1 stwierdzić wypadnie, że jedyną przesłanką skutkująca wydaniem decyzji o wydaleniu cudzoziemca jest "brak ważnej wizy", co oczywiście może oznaczać w ogóle brak takiego dokumentu lub też posiadanie wizy, której okres ważności już upłynął. Przesłanka ta, w ocenie Sądu, nie obejmuje jednak przekroczenia dopuszczalnego okresu pobytu.

Należy przy tym podkreślić fakt, że wydalenie cudzoziemca (ekspulsja), o jakim mowa w art. 88 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, jest najsurowszą sankcją, z która wiąże się również umieszczenie danych cudzoziemca w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium RP jest niepożądany, zgodnie z art. 128 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 3 i 4 ustawy na okres 3, a w szczególnych wypadkach 5 lat. W przypadku decyzji o zobowiązaniu do opuszczenia RP dane umieszczane są na okres 1 roku (art. 128 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 1).

Z tego też względu zdaniem Sądu, przy odczytywaniu treści art. 88 ust. 1 nie może być stosowania wykładnia rozszerzająca.

Na poparcie argumentacji wskazującej, iż przesłanka z art. 88 ust. 1 pkt 1 nie obejmuje "okresu pobytu" Sąd przywołuje również okoliczność, że w sytuacjach, kiedy wolą ustawodawcy było uzależnienie wydalenia cudzoziemca od przekroczenia dozwolonego okresu pobytu, zostało to wyraźnie wskazane w art. 88 ust. 1. Przykładem tu są dwa punkty art. 88 ust. 1 - punkt 1a) oraz 12 - dodane do ustawy o cudzoziemcach ustawą z dnia 24 października 2008 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 216, poz. 1367). Stanowią one, iż cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium RP, jeżeli;

-

nie opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wykorzystaniu dopuszczalnego czasu pobytu na terytorium państwa obszaru Schengen przez 3 miesiące w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia pierwszego wjazdu (art. 88 ust. 1 pkt 1a),

-

przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po upływie okresu pobytu, do którego był uprawniony na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego (art. 88 ust. 1 pkt 12).

Przenosząc powyższe rozważania na realia rozpatrywanej sprawy stwierdzić zatem należy, że organy niewłaściwie zastosowały omawiany przepis art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a w konsekwencji wydały decyzję o zobowiązaniu O. K. do opuszczenia terytorium RP. W dniu wyjazdu z Polski (...).05.2010 r. cudzoziemiec ten legitymował się bowiem wizą wydaną przez Konsula RP w W. ważną od 14 maja 2010 r. do 15 maja 2010 r., a zatem w tym dniu nie przebywał na terytorium Polski bez ważnej wizy.

Stwierdzone naruszenie prawa materialnego - art. 88 ust. 1 pkt 1 oraz art. 97 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, w ocenie Sądu, miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w M. z dnia (...) maja 2010 r., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

O kosztach, obejmujących wpis od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego wraz z uiszczoną opłatą skarbową od pełnomocnictwa, Sąd orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając w tym zakresie wniosek zawarty w skardze.

W postępowaniu ponownym organ związany oceną prawną wyrażoną w niniejszym wyroku wyda decyzję odpowiadającą prawu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.