Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2619695

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 24 października 2018 r.
II SA/Rz 921/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SNSA Jerzy Solarski (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Partyka Piotr Godlewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...) kwietnia 2018 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) czerwca 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej" "k.p.a") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, dalej: "u.ś.r."), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy (...) (dalej: "Wójt") z dnia (...) kwietnia 2018 r., znak: (...) odmawiającą A.R. (dalej: "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że Wójt odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o zaliczeniu do I grupy niepełnosprawności, ponieważ nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. w postaci daty niepełnosprawności, gdyż ta nie powstała w okresie określonym tym przepisem (warunkiem przyznania tego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności do czasu ukończenia, zależnie od okoliczności, 18 lub 25 roku życia). Organ nie był także w stanie przeprowadzić ze Skarżącą wywiadu środowiskowego, z uwagi na jej nieobecność. Niemniej jednak wskazał, że z oświadczenia ojca wynika, że mieszka sam, córka wnioskująca o przyznanie świadczenia odwiedza go w ciągu dnia trzy lub czterokrotnie, przynosząc posiłki, sprząta, kupuje lekarstwa, zawozi do lekarza (córka mieszka po sąsiedzku). Pomoc ta nie odbiega od standardowych relacji dzieci wobec rodziców.

W odwołaniu Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej.

Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i wskazało, że Skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo, nie pracuje, nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W aktach sprawy brak wywiadu rodzinnego, który potwierdzałby, że opiekuje się ojcem (podczas wizyty pracownika socjalnego nie zastano Skarżącej czterokrotnie w dniach: 23 marca 2018 r. 5 kwietnia 2018 r. 6 kwietnia 2018 r. oraz w dniu 17 kwietnia 2018 r.), zatem trudno dać wiarę, że faktycznie opieka jest sprawowana. Ojciec mieszka sam, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (z 1997 r.), przy czym daty powstania niepełnosprawności nie można ustalić. Podkreśliło, że kluczowym dla rozpoznania tej sprawy jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP we wskazanym wyżej zakresie, to organ I instancji, odmawiając przyznania świadczenia, rozstrzygnął na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny. Dlatego decyzję I instancji należałoby wyeliminować z obrotu prawnego. Niemniej jednak biorąc pod uwagę całość zgromadzonego materiału dowodowego a zwłaszcza okoliczność, że córka nie mieszka i nie opiekuje się całodobowo ojcem, należało utrzymać w mocy zaskarżona decyzję. Kolegium nawiązało do argumentacji Wójta, że stosownie do art. 87 Kodeksu rodzinnego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć: pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności. Zakres i obraz opieki ze strony Skarżącej, który wyłania się z akt sprawy, może być realizowany w takim samym stopniu chociażby w postaci usług opiekuńczych przez powołane do tego instytucje. Oznacza to, że Skarżąca nie sprawując stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, nie jest pozbawiona możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Co więcej, okoliczność pozostawania w pracy nie pozbawia w takim przypadku córki prawnej i moralnej zdolności do sprawowania częściowej opieki (np. po godzinach wykonywania pracy) i nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego.

W skardze Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczność istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz braku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji w części, w której Kolegium zarzuca, że nie mieszka i nie opiekuje się całodobowo ojcem oraz o uchylenie poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), o zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z sentencją wyroku TK z 21 października 2014 r. K 38/13. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła m.in., że ojciec zgodnie z orzeczeniem wymaga stałej opieki, mieszka w domu obok, w granicach tej samej posesji. Natomiast powód nieobecności podczas wywiadu środowiskowego został szczegółowo wyjaśniony a twierdzenia, że nie opiekuje się ojcem są niesprawiedliwe i bezpodstawne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona.

Trafne jest stanowisko Kolegium, o ile powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazuje na derogacyjne skutki tego orzeczenia w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., dotyczącej momentu powstania niepełnosprawności. W konsekwencji zasadnie Kolegium przyjmuje, że data powstania inwalidztwa u ojca Skarżącej, nie stanowi negatywnej przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie można natomiast podzielić ustaleń dokonanych przez organy obu instancji i na ich podstawie odmówić przyznania Skarżącej prawa do dochodzonego świadczenia. Wskazać należy, że podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowią ustalenia faktyczne poczynione w zasadniczej części w oparciu o wywiad środowiskowy. Zatem jest to kluczowy dowód, którego brak, co do zasady, zgromadzony materiał dowodowy czyni fragmentarycznym. W realiach sprawy wywiad taki z udziałem Skarżącej nie został przeprowadzony, przy czym, jak wynika z akt (k. 5), pracownik socjalny czterokrotnie podejmował próby przeprowadzenia wywiadu, jednakże Skarżącej nie zastał w domu. Niemniej jednak Skarżąca powziąwszy informację o tych działaniach, pismem z dnia 29 kwietnia 2018 r. (k. 3), zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej wyjaśniając przyczyny nieobecności i wnioskując o przeprowadzenie wywiadu, po uprzednim poinformowaniu o terminie tej czynności. Wniosek ten nie został uwzględniony przez Wójta, również na etapie postępowania odwoławczego Kolegium nie uzupełniło postępowania w tym zakresie. Powyższe ma ten skutek, że zasadnie postawiony został zarzut naruszenia przepisów postępowania, skoro zgromadzony materiał dowodowy jest niekompletny. Dodać w tym miejscu należy, że pismo Skarżącej z dnia 29 kwietnia 2018 r. niewątpliwie świadczy o chęci współpracy z organem pomocy społecznej i gotowości w udzieleniu niezbędnych informacji w zakresie sprawowanej nad ojcem opieki. Organy, mimo oczekiwań Skarżącej, z możliwości przeprowadzenia wywiadu nie skorzystały, wobec tego wyciąganie negatywnych skutków z powodu nieprzeprowadzania wywiadu środowiskowego, jest wadliwe.

Także trudno zgodzić się z dalszą argumentacją zaskarżonej decyzji, mającą przemawiać za brakiem sprawowanej opieki w rozumieniu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazującą na odrębne miejsca zamieszkania Skarżącej i ojca. Zauważyć należy, że zwykłe zestawienie numerów domów (71 oraz 73) nie pozostawia żadnych wątpliwości co do sąsiedztwa obu budynków. Sąsiedztwo to potwierdza Skarżąca wskazując dodatkowo, że oba domy stanowią jej własność i znajdują się na terenie tego samego siedliska. Zatem wyciągnięty z odrębnych miejsc zamieszkania wniosek, że Skarżąca nie opiekuje się całodobowo ojcem, jest co najmniej przedwczesny. Wreszcie podniesiona przez Kolegium okoliczności, że Skarżąca nie jest osobą aktywną zawodowo, nie pracuje i nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, zupełnie pomija naprowadzone w skardze fakty pobierania przez Skarżącą od 1 listopada 2015 r. specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę oraz w okresie od 1 marca 2016 r. do 28 lutego 2018 r. świadczenia pielęgnacyjnego na córkę (kserokopie stosownych decyzji zostały dołączone do skargi). Fakty te należało uwzględnić z urzędu (art. 77 § 4 k.p.a.).

Wskazane powyżej braki w przeprowadzonym postępowaniu świadczą o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych przyczyn zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja podlegają uchyleniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.