Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 11 marca 2009 r.
II SA/Rz 883/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Piotr Godlewski (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) października 2008 r. Nr (...) w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych powyżej 4,5 do 18% zawartości alkoholu postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Ł. P. wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 400 zł od wniesionej przez siebie skargi na decyzję SKO z dnia (...) października 2008 r. Nr (...) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (pełna wysokość wpisu w sprawie objętej skargą wynosi 500 zł. a skarżący przed otrzymaniem wezwania opłacił 100 zł.).

W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową wynikającą ze spadku zapotrzebowania na usługi hotelarsko - gastronomiczne, cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, rosnące koszty utrzymania obiektu oraz konieczność przeznaczania znacznych środków na spłatę zaciągniętych kredytów.

Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że jedyny składnik posiadanego przez skarżącego majątku stanowi nieruchomość w postaci obiektu hotelowo - restauracyjnego "M." położona w J., zakupiona w 100% na kredyt, a prowadzona przy jego wykorzystaniu działalność gospodarcza przynosi stratę.

Ze złożonego przez skarżącego - w wyniku wezwania - dodatkowego oświadczenia wynika, iż:

-

jest kawalerem i sam prowadzi gospodarstwo domowe,

-

nie posiada innych nieruchomości (zamieszkuje z rodzicami), nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani wartościowymi przedmiotami i poza prowadzoną działalnością gospodarczą nie uzyskuje innych dochodów (na własne potrzeby wydaje ok. 1,5 tys. zł miesięcznie),

-

za 2008 r. przychód z tytułu prowadzenia obiektu hotelowo - restauracyjnego wyniósł 1.050.548 zł. koszty uzyskania przychodu 1.143.765 zł. (obejmują one zakup towarów i materiałów - 316.788 zł, wynagrodzenia pracowników - 246.742 zł. odsetki od kredytu - 176.827 zł. koszty amortyzacji - 104.629 zł. podatek od nieruchomości - 13.722 zł, ubezpieczenie majątku - 4.202 zł. opłaty za energię elektrycz., gaz, wodę, śmieci, telefony - 49.097 zł.),

-

posiada on dwa samochody: dostawczy - Renault Rapid (rok prod. 1997) i Mercedes klasa E (rok prod. 2002), zakupiony w 2008 r. na kredyt.

Do dodatkowego oświadczenia skarżący załączył kserokopie swojego zeznania podatkowego za rok 2007 (przychód z działalności gospodarczej - 594.422 zł. koszty uzyskania - 557.601 zł. dochód 36.841 zł.), deklaracji dla podatku od towarów i usług VAT-7 za grudzień 2008 i styczeń 2009 r. z wykazaną podstawą opodatkowania odpowiednio 101 042 i 87.859 zł. (należny z tego tytułu podatek to odpowiednio 11 353 i 10.272 zł.), umowy o kredyt inwestycyjny z 16 lipca 2007 r. na kwotę 3.150.000 zł z przeznaczeniem na zakup nieruchomości zabudowanej budynkiem hotelowo - restauracyjnym w J., wyciągów z rachunków bankowych za okres 2 grudzień 2008 - 17 luty 2009.

Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje:

Zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek ten wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek lub też uiściła przed jego złożeniem.

Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy.

Jak wynika z powyższego kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Dokonana na podstawie udzielonych informacji ocena możliwości poniesienia przez Ł. P. związanych ze sprawą kosztów sądowych nie wykazuje związanego z ich opłaceniem zagrożenia dla jego koniecznego utrzymania. Sam skarżący zresztą - oprócz odwołania się do trudnej sytuacji finansowej spowodowanej rzekomym zmniejszeniem popytu na świadczone przez niego w ramach działalności gospodarczej usługi nie wykazał, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mógłby przez to zaspokoić. Rozumie się przez nie wyłącznie podstawowe potrzeby życiowe, w tym wydatki na zakup żywności, leczenie, opłaty związane z utrzymaniem domu (mieszkania); wśród wszystkich pozostałych zazwyczaj ponoszonych osoba wnioskująca jest zobowiązana poczynić oszczędności.

Analiza sytuacji materialno - bytowej skarżącego wskazuje, że takie możliwości on posiada, co dotyczy wygospodarowania środków na pokrycie kosztów sądowych zarówno w sprawie objętej sygn. akt II SA/Rz 883/08, jak i w pozostałych toczących się równolegle sprawach z jego skarg, tj. II SA/Rz 882/08 i II SA/Rz 884/08; wszystkie one dotyczą zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych, a najbardziej prawdopodobne w nich koszty sądowe - oprócz wpisów od skarg - to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (250 zł.).

Mimo sygnalizowanych w uzasadnieniu wniosku PPF trudności umożliwia mu to prowadzona przez niego działalność gospodarcza i uzyskiwane z niej dochody, o czym niezbicie przekonują wyciągi z operacji na rachunkach bankowych. Potwierdzają one bieżące regulowanie przez skarżącego wszelkich płatności i zobowiązań, w objętym nimi okresie ich saldo nigdy też nie miało wartości ujemnej, oscylując w granicach od 0 do kilku tys. zł. Stosunkowo znaczny w stosunku do kosztów sądowych rozmiar tej działalności wynika także z przedłożonych deklaracji dot. rozliczania podatku VAT przy wykazanych w nich miesięcznych podstawach opodatkowania oscylujących w granicach 100 tys. zł W porównaniu z należnym z nich podatkiem (ok. 10 - 11 tys. zł.), jednorazowe opłacenie kwoty kilkuset złotych z tytułu kosztów sądowych jawi się jako bardzo mały wydatek. Koszty sądowe tak jak i podatki stanowią należność publicznoprawną i brak jest uzasadnionych podstaw, aby je w jakikolwiek sposób różnicować, czy pierwszeństwo przed nimi przyznawać wszystkim innym wydatkom skarżącego, w tym ogólnie określonym jako "własne potrzeby" - 1,5 tys. miesięcznie (skarżący zamieszkuje z rodzicami, na jego utrzymaniu nie pozostają inne osoby, nie sygnalizuje żadnych ciążących na nim wydatków o szczególnym charakterze). Jak już wyżej wskazano, zaspokojenia wszystkich dotychczasowych wydatków nie można przedkładać nad obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; obowiązek ten ma charakter ustawowy (art. 199 p.p.s.a.) i dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04).

Szczególny rygor co do zabezpieczenia środków potrzebnych do prowadzenia postępowań sądowych ciąży na osobach prowadzących działalność gospodarczą (a więc także na wnioskodawcy), zwłaszcza gdy przedmiot sprawy pozostaje w ścisłym związku z jej prowadzeniem. Ponieważ z istotą działalnością gospodarczej nierozłącznie związane jest ryzyko jej prowadzenia i ponoszenia związanych z tym konsekwencji, osoby takie powinny z odpowiednim wyprzedzeniem przewidywać skutki swoich działań i ich ewentualnych następstw finansowych.

Odmienne uznanie w przypadku Ł. P. stanowiłoby pośrednie przerzucenie ryzyka związanego z uruchomieniem i finansowaniem przez niego działalności (spłaty kredytu) na Skarb Państwa, a także pozbawiało SP należnych mu dochodów (opłat sądowych) i to w sytuacji, gdy sprzedaż napojów alkoholowych wiązała się dla skarżącego z wymiernymi korzyściami finansowymi.

W tym kontekście za wiarygodne nie może być uznane oświadczenie skarżącego, iż prowadzona przez niego działalność przynosi stratę. Mówiąc o stracie należy mieć na uwadze, że jej wystąpienie nie jest równoznaczne z fiaskiem prowadzonej działalności gospodarczej, a tym bardziej nie oznacza ona braku środków finansowych. Strata jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodami, np. gdy podmiot ponosi nakłady inwestycyjne, strata może być spowodowana wielkością odpisów amortyzacyjnych będących kosztami uzyskania przychodów, obniżając tym samym dochód.

Z takimi właśnie odpisami amortyzacyjnymi mamy do czynienia w przypadku działalności skarżącego; w skali 2008 r. było to 104.629 zł. co przy uwzględnieniu pozostałych danych bilansowych stawia złożone przez niego oświadczenie w zupełnie innym świetle (bez kosztów amortyzacji bilans wykazuje uzyskanie dochodu, a nie stratę, którą ponadto podatnik prowadzący działalność gospodarczą ma prawo rozliczyć w ciągu pięciu kolejnych lat, poprzez zmniejszenie zysku za dany rok).

Kolejnym argument stawiającym pod znakiem zapytania twierdzenie skarżącego o trudnościach finansowych i braku środków na pokrycie kosztów sądowych jest dokonany przez niego w 2008 r. zakup samochodu osobowego m-ki Mercedes. Bez znaczenia jest, iż zakup ten także został pokryty kredytem bankowym, gdyż jego zaciągnięcie musiało mieć pokrycie w zdolności skarżącego do jego spłaty, niezależnie od już spłacanego kredytu inwestycyjnego na zakup hotelu - restauracji (wg umowy o kredyt inwestycyjny miesięczne raty wynoszą ok.

18.640 zł.). Skoro wnioskodawca na zaspokojenie własnych potrzeb był ponad to w stanie zaciągnąć kolejne zobowiązanie finansowe rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych (biorąc pod uwagę powszechnie dostępną możliwość ustalenia przybliżonej wartości takiego pojazdu), uwzględnienie w takiej sytuacji złożonego wniosku wiązałoby się z naruszeniem ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy. Taki zakup bez wątpienia nie może być uznany jako służący zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Brak rzetelności co do udzielanych przez skarżącego informacji widoczny jest również w stwierdzonej rozbieżności między jego oświadczeniem zawartym we wniosku PPF o zakupie hotelu - restauracji "M." w całości na kredyt, a danymi wynikającymi z umowy kredytu o zaangażowaniu w przedsięwzięcie jego własnych środków w wysokości 400 tys. zł. (11% wartości).

Podsumowując należy uznać, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części).

W tym zakresie decydujące znaczenie ma rzeczywista możliwość ich opłacenia, na przeszkodzie do czego nie pozostają podnoszone przez niego okoliczności.

W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.