Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 28 kwietnia 2009 r.
II SA/Rz 851/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Paweł Zaborniak (sprawozdawca).

Sentencja

Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie referendarz sądowy Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K., o uchylenie prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Rz 851/08, i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w pełnej ich wysokości, w sprawie ze skargi wyżej wymienionej, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia (...) września 2008 r., nr (...), wydaną w sprawie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dotyczących realizacji przedsięwzięcia, - postanawia - 1) uchylić prawomocne postanowienia referendarza sądowego z 7 stycznia 2009 r., sygn. II SA/Rz 851/08, 2) zwolnić K. K. od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, 3) w pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

K. K. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o zwolnienie od kosztów sądowych w pełnej ich wysokości. Powyższy wniosek został złożony po wydaniu przez referendarza sądowego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy K. K. poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie z 7 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Rz 851/08). Odmowa przyznania prawa pomocy została umotywowana zdolnością strony do współuczestniczenia w kosztach finansowych postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu orzeczenia wykazano, że k.k. i pozostali członkowie jej trzyosobowej rodziny uzyskują w okresie miesięcznym stałe dochody, posiadają lokal mieszkalny. Według treści postanowienia z 7 stycznia 2009 r., opłacenie kosztów postępowania wobec łącznych dochodów w wysokości 3-148 zł nie stanowi nadmiernego obciążenia domowego budżetu wnioskodawczyni. Odmawiając przyznania prawa pomocy powołano się także na zasadę ponoszenia kosztów sądowych przez stronę postępowania posiadającą jakiekolwiek środki majątkowe.

Wniosek o uchylenie prawomocnego postanowienia referendarza sądowego został złożony po zakończeniu sprawy II SA/Rz 851/08 przed WSA w Rzeszowie. Zakończenie sprawy przed sądem pierwszej instancji nastąpiło na mocy wyroku WSA z 11 marca 2009 r. sygn. II SA/Rz 851/08 o oddaleniu skargi K. K. na decyzje SKO. W aktualnym stanie, skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł z tytułu złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia do wyroku WSA (wezwanie z 17 marca 2009 r., karta akt nr 70). Oprócz tej kwoty, strona skarżąca może ponieść ciężar wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenia przysługującego fachowemu pełnomocnikowi z tytułu sporządzenia środka odwoławczego.

Sytuacja majątkowa i rodzinna strony skarżącej została szczegółowo opisana w druku urzędowym PPF. Z treści tego dokumentu wynika, że wnioskodawczyni żyje wraz z mężem i synem w domu o pow. 98 m-. Dochód rodziny stanowi wynagrodzenie K. K. oraz zasiłek przedemerytalny K. K. Dochody z obu tytułów wynoszą na dzień 3 kwietnia 2009 r. łącznie 2-699,40 zł brutto. Natomiast dochody netto stanowi kwota - 1.980 zł (rubryka nr 5 wniosku PPF). Syn wnioskodawczyni, P. K. nie uzyskuje dochodów, jest uczeniem i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wydatki konieczne stanowią dla rodziny ciężar w wysokości 1-130 zł (rubryka nr 5). Poszczególne składniki tych wydatków zostało przez wnioskodawczynię opisane w części uzasadnienia wniosku PPF. W rubryce nr 11 wniosku, uwypuklono wydatki związane z zakupem lekarstw oraz rehabilitacją członków rodziny.

W celu usunięcia wątpliwości wynikających z niezgodności treści rozpoznanego prawomocnie wniosku PPF z 30 grudnia 2008 r. oraz wniosku z 3 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie wezwał K. K. do: 1) podania przyczyny zmniejszenia kwot wynagrodzenia K. K. z wysokości 2.463,76 zł (stan na 30 grudnia 2008 r.) do 2.015,01 zł (stan na 3 kwietnia 2009 r.), 2) nadesłania dowodów ponoszenia wydatków na zakup energii elektrycznej i gazu w skali miesiąca na kwoty podane we wniosku PPF (gaz 65 zł, energia elektryczna 100 zł), 3) nadesłania dowodów ponoszenia kosztów ubezpieczenia budynku i męża K. K. w skali miesiąca na kwotę podaną we wniosku PPF w wysokości 402 zł, 4) nadesłania dowodów ponoszenia kosztów podatku od nieruchomości w skali miesiąca na kwotę 52 zł W odpowiedzi na to wezwanie, K. K. oświadczyła, że Jej mąż jest pracownikiem fizycznym. Wysokość jego dochodów zależy od godzin przepracowanych w danym miesiącu. Dochody męża w ostatnim czasie uległy zmniejszeniu ze względu na trudności gospodarcze. Ponadto, strona w skali miesiąca ponosi koszty podatku od nieruchomości w wysokości 5 zł zaś ubezpieczenia budynku i męża w wysokości 40 zł. Strona nie nadesłała dowodów ponoszenia wydatków na zakup energii elektrycznej i gazu.

Stwierdzono, co następuje:

Nie ulega wątpliwości, iż postanowienie referendarza WSA z 7 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Rz 851/08, o odmowie częściowego przyznania prawa pomocy z mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwana dalej p.p.s.a.), wywołuje skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Postanowienia dotyczące prawa pomocy nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie przed sądem. Na podstawie art. 165 p.s.a. orzeczenia w tym przedmiocie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociaż byłby prawomocne. Ponieważ wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozstrzygnięty prawomocnym orzeczeniem, to ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzyć w kontekście normy art. 165 p.p.s.a. a więc ustalić czy po wydaniu przez referendarza sądowego wspomnianego postanowienia nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca przyznanie stronie prawa pomocy. Taki sposób procedowania, w przypadku złożenia przez stronę kolejnego wniosku o prawo pomocy, nakreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 października 2005 r. o sygn. akt II OZ 877/05 - niepublikowane. W powołanym orzeczeniu zawarto zdanie: rozpoznawanie każdego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wcześniej w sprawie zwolnienia orzeczono prawomocnie, należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Postanowienia referendarza sądowego mające walor prawomocnych orzeczeń sądu mogą być uchylane i zmieniane jedynie postanowieniami wojewódzkiego sądu administracyjnego, wydanymi na podstawie art. 165 p.s.a. Zawarta w tym postanowieniu teza nawiązuje do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1969 r. I PZ 35/69 - niepublikowane.

Według treści art. 165 p.s.a. zmiana bądź uchylenie postanowienia może nastąpić wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale też bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych postanowień. Uchylenie prawomocnego postanowienia a nie jego zmianę należy brać pod uwagę, jeżeli zmiana badanych okoliczności jest tego rodzaju, że powoduje konieczność zniesienia w całości stosunku prawnego dotychczas ukształtowanego prawomocnym postanowieniem i ustalenia go na nowo w sposób choćby w części korzystny dla strony wnioskującej. Z tej przyczyny, że poprzednio złożony wniosek został w całości rozpoznany negatywnie, K. K. może aktualnie domagać się uchylenia, a nie zmiany postanowienia referendarza odmawiającego w całości uwzględniania zgłoszonego żądania.

Opisana przez stronę sytuacja majątkowa i rodzinna udowodnia zmiany w zdolności majątkowej osób tworzących gospodarstwo domowe a tym samym brak możliwości pokrycia wiążących się z procesem kosztów sądowych w pełnej ich wysokości. Podstawy finansowe utrzymania rodziny K., a także pozostałe składniki majątku przedstawionego we wniosku, w obecnym czasie nie pozwoliłyby na poniesienie kosztów sądowych w pełnej wysokości. Otrzymywany przez trzyosobową rodzinę dochód w kwocie 1.980 zł może wystarczyć K. K. wyłącznie na częściowe współuczestniczenie w kosztach finansowych niniejszej sprawy. Strona posiada pewne możliwości majątkowe, lecz są one mocno ograniczone koniecznością ponoszenia wydatków na leczenie oraz rehabilitację członków rodziny (rubryka nr 11 wniosku PPF).

Z wyliczeń przedstawionych przez stronę w rubryce o nr 5 wniosku PPF wynika, że koszty ciężarów koniecznych rodziny wynoszą w skali miesiąca 1.130 zł. Ta wysokość wydatków nie uwzględnienia kosztów zakupu produktów żywnościowych. Istotnej zmianie w stosunku do okoliczności prawomocnie rozpoznanych uległy dochody rodziny. Według wniosku z końca grudnia 2008 r. K. K. uzyskiwał dochody w wysokości 2.463,76 zł (brutto). W treści wniosku o uchylenie prawomocnego postanowienia referendarza sądowego dochody te podano w wysokości 2.015,01 zł (brutto). Oznacza to, że dochody brutto rodziny uległy znacznemu uszczupleniu. Powody zmniejszenia dochodów zostały przekonująco wyjaśnione przez wnioskodawczynię. Różnica in minus stanowi kwotę 448,75 zł. Tak znaczne pomniejszenie rzeczywistych zdolności majątkowych strony nie może pozostawać bez znaczenia dla oceny wniosku K. K. Jeżeli na początku stycznia 2009 r. osoba ta była w stanie pokryć całość kosztów postępowania sądowego, to przy aktualnym stanie dochodów oraz wysokości wydatków o charakterze koniecznym strona poniosłaby uszczerbek na poziomie koniecznego utrzymania, jeżeli wyłącznie własnym staraniem miałaby uiścić przyszłe koszty sądowe oraz wynagrodzenie dla fachowego pełnomocnika.

Nie można też zaprzeczyć, że strona posiada pewne możliwości współuczestniczenia w znoszeniu ciężarów finansowych postępowania. Wykazano w sposób niebudzący wątpliwości, iż dochody rodziny uległy pomniejszeniu. Jednocześnie w pozostałych okolicznościach życia rodziny K. nie dopatrzono się zmian negatywnych, mogących szeroko oddziaływać na zakres zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy w granicach okoliczności, które w porównaniu do prawomocnie rozstrzygniętych nie uległy zmianie, rozpoznający wniosek w trybie art. 165 p.p.s.a. jest związany ustaleniami i oceną wyrażoną w prawomocnym postanowieniu. K. K. oraz jej mąż otrzymują dochody, dysponują też lokalem mieszkalnym. Poziom przedstawionych dochodów rodziny nie jest wysoki, lecz nie świadczy też o znacznym ubóstwie rodziny K. Dlatego też, strona wnioskująca nie poniesie jakiegokolwiek uszczerbku w zdolności do pokrycia wydatków niezbędnych, jeżeli otrzyma od WSA pomoc w postaci zwolnienia od połowy kosztów sądowych.

W realiach niniejszej sprawy zakres oznaczonego wyżej zwolnienia od połowy kosztów sądowych oznacza, że K. K. będzie zobowiązana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 50 zł, zaś ewentualnego wpisu sadowego od skargi kasacyjnej także w wysokości 50 zł.

Z tych powodów orzeczono o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Uchylenie w całości postanowienia referendarza sądowego z 7 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Rz 851/08 odpowiada treści art. 165 i art. 258 § 1 i 3 p.p.s.a.