Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2226707

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 25 stycznia 2017 r.
II SA/Rz 751/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: WSA Krystyna Józefczyk (spr.).

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolska, WSA Magdalena Józefczyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty (...) z dnia (...) lutego 2016 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi A.S. jest decyzja Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 2016 r. nr (...) przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej.

Decyzją z dnia (...) lutego 2016 r. Starosta Powiatu (...) po rozpoznaniu wniosku A.S. i K.B. odmówił umorzenia całości należności wypłaconych z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości 16 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi na dzień wydania decyzji oraz odmówił umorzenia części należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości 8 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi na dzień wydania decyzji.

W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji A.S. zarzucił organowi błędną ocenę jego sytuacji materialnej, która jest na tyle trudna, że dochodzenie należności pozbawia go i osoby pozostające na jego utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania, co stanowi przesłankę do umorzenia przedmiotowych należności, a na skutek prowadzonej egzekucji jego rodzina popada w ubóstwo. W ocenie A.S. za umorzeniem należności przemawia również interes społeczny, gdyż skarżący nie skorzystał ze środków, które w całości zostały pobrane przez K.B.

Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda (...) działając na podstawie art. działając na podstawie art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm., dalej "u.p.z.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wyjaśnił, że z ustaleń dokonanych w trakcie postępowania administracyjnego wynika, że na podstawie umowy z dnia (...) sierpnia 2009 r. nr (...) zawartej pomiędzy Starostą Powiatu (...) przyznano bezrobotnemu K.B. jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości 16 000, 00 zł w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, których zabezpieczeniem był weksel z poręczeniem wekslowym udzielonym przez A.S. Nakazem zapłaty z dnia (...) sierpnia 2012 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w (...) - Wydział I Cywilny nakazał wyżej wymienionym solidarną zapłatę na rzecz powoda Powiatu (...) - Powiatowego Urzędowi Pracy w (...) kwotę 21 237,04 zł (tytułem zwrotu przyznanych środków) wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 lutego 2012 r. do dnia zapłaty wraz z kwotą 2 665,00 zł tytułem kosztów procesu, w tym kwotą 2 400,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) z wynagrodzenia za pracę A.S. zobowiązano zakład pracy Zakłady Mechaniczne (...) G.W. i Wspólnicy do potrącenia A.S. do wysokości egzekwowanego świadczenia - nie więcej jednak niż jedna druga (z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń) wynagrodzenia za pracę, wynagrodzenia za prace zlecone, nagród i premii przysługujących za okres zatrudnienia, związanego ze stosunkiem pracy zysku lub udziału w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszy pozostających w związku ze stosunkiem pracy. Komornik Sądowy zajął wierzytelność pieniężną wynikającą z posiadania przez A.S. rachunku bankowego w A. Bank S.A. do wysokości wymaganych należności oraz ruchomości należące do K.B., tj. sprężarkę tłokową, urządzenie prostownikowo-rozruchowe i szlifierkę dwutarczową, których wartość została oszacowana przez biegłego rzeczoznawcę na 510,00 zł. Prowadząc ww. egzekucję Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w (...) przekazał na konto PUP w (...) łącznie 4 711,40 zł (z uwzględnieniem ostatniego przelewu dokonanego w dniu 6 kwietnia 2016 r.).

Wobec faktu, iż wspomnianym nakazem zapłaty zobowiązano dłużników do solidarnej zapłaty dłużnej sumy i złożeniem przez nich wniosków o umorzenie należności organ odwoławczy uznał, że dla możliwości zastosowania tej ulgi w spłacie zobowiązania, określone w art. 76 ust. 7 u.p.z. przesłanki muszą zachodzić po stronie dłużnika głównego, jak i poręczyciela wekslowego. Zgodnie z tym przepisem Starosta w drodze decyzji uznaniowej może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1)

w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2)

dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3)

osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4)

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Na podstawie zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że:

1)

w sprawie zaistniała przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 1 u.p.z. w stosunku do A.S., który według oświadczenia nie posiada nieruchomości ani ruchomości przedstawiających znaczną wartość. Komornik Sądowy zajął jednak w dniu (...) grudnia 2012 r. ruchomości należące do K.B., tj. sprężarkę tłokową, urządzenie prostownikowo-rozruchowe i szlifierkę dwutarczową, których wartość została oszacowana przez biegłego rzeczoznawcę na kwotę 510,00 zł. Tak więc egzekucja może okazać się skuteczna z majątku ruchomego K.B.;

2)

w sprawie zaistniała przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z. w stosunku do K.B., którego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek stały z MOPS w kwocie 604,00 zł. Natomiast określona w tym przepisie przesłanka nie zachodzi w stosunku do A.S. Z akt sprawy wynika bowiem, że egzekucja z wynagrodzenia A.S. skuteczna co pozwala na stwierdzenie, że dochodzenie należności nie pozbawi A.S. i osób pozostających na jego utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3)

w sprawie nie zaistniała przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 4 u.p.z., zgodnie bowiem z art. 824 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że egzekucja jest skutecznie prowadzona z wynagrodzenia za pracę A.S., zajęte zostały także ruchomości należące do K.B. których wartość została oszacowana przez biegłego rzeczoznawcę na 510 zł. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w (...) nie umorzył postępowania egzekucyjnego, a wręcz przeciwnie - przekazuje wyegzekowane kwoty na rachunek Powiatowego Urzędu Pracy w (...), które z uwzględnieniem ostatniego przelewu dokonanego w dniu 6 kwietnia 2016 r. wyniosły 4 711,40 zł. Powyższe pozwala na uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwotę jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającą wydatki egzekucyjne;

4)

w niniejszej sprawie wobec stron postępowania nie zaistniała przesłanka wskazana w art. ust. 7 pkt 3 u.p.z.

W dniu 21 grudnia 2015 r. Powiatowa Rada Rynku Pracy w (...) podjęła uchwałę, w której negatywnie zaopiniowano wniosek A.S. i K.B. o umorzenie całości pozostałej do spłaty należności.

Mając na względzie powyższe ustalenia, organ odwoławczy uznał, że umorzenie wnioskodawcom całości należności z tytułu jednorazowych środków na prowadzenie działalności gospodarczej w wysokości 16 000,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi na dzień wydania decyzji oraz umorzenie części należności z jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej w wysokości 8 000,00 zł z odsetkami ustawowymi naliczonymi na dzień wydania decyzji byłoby niecelowe i nieracjonalne z punktu widzenia gospodarowania środkami Funduszu Pracy, gdyż w związku ze skutecznie prowadzoną egzekucją sądową istnieje realna szansa na odzyskanie należności objętych nakazem zapłaty j.w. Organ odwoławczy dostrzegł trudną sytuację materialną i osobistą A.S. podkreślając jednak, że udzielając poręczenia wekslowego musiał liczyć się z obowiązkiem zwrotu kwoty przyznanych umową środków na podjęcie działalności wraz z odsetkami ustawowymi, jeśli ich zwrotu nie dokona K.B. Liczne orzecznictwo sądowe wskazuje również, że nie można z instytucji umorzenia zobowiązania czynić powszechnie środka prowadzącego do zwolnienia osób zobowiązanych do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń od wykonania obowiązku zwrotu, bowiem są to środki publiczne przeznaczane na zwalczanie bezrobocia i łagodzenie jego skutków.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.S. wyjaśnił, że ma świadomość, że jego błędem było zaufanie człowiekowi będącemu w trudnej sytuacji życiowej, jednak w momencie podpisywania poręczenia sam znajdował się w trudnej sytuacji materialnej i chciał pomóc K.B. Od tego czasu sytuacja rodzinna i ekonomiczna skarżącego nie uległa poprawie. Żona w dalszym ciągu pozostaje bez pracy oraz nie pobiera żadnego zasiłku dla bezrobotnych a skarżący ma na utrzymaniu syna studiującego w (...) w (...) Rodzina mieszka w domu należącym do matki żony, a skarżący ponosi znaczne koszty związane z jego utrzymaniem oraz utrzymuję córkę wraz z dzieckiem i mężem (którzy są osobami bezrobotnymi) w czym pomaga im niemal cała rodzina. Zarobki skarżącego, z których musi pokryć wszystkie wydatki wynoszą 1200 złotych netto miesięcznie, a nie posiada on majątku który mógłby spieniężyć w celu uregulowania zadłużenia. Potrącenie komornicze mieszczą się w przedziale od 30 do 150 zł wobec czego jego realne dochody to obecnie około 1. 050 zł miesięcznie, co niestety nie pokrywa jego comiesięcznych opłat wynoszących około 1. 180 zł. W tej sytuacji nie jest w stanie się utrzymać bez dalszego zadłużania. Gdyby nie pomoc najbliższej rodziny żyłby w skrajnym ubóstwie. Wyrażając w decyzji stanowisko o skuteczności egzekucji w decyzjach w ocenie skarżącego organ miał zapewne na myśli K.B. a nie jego. Obecnie całość zadłużenia wynosi około 25 000 zł i dług ciągle rośnie. Skarżący ma obecnie 52 lata więc istnieje małe prawdopodobieństwo, że będzie w stanie spłacić dług.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona albowiem była zasadna, a zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu jako wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie kontroli sądowej podlega decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej wobec niezaistnienia po stronie skarżącego - poręczyciela wekslowego zobowiązanego do ich zwrotu solidarnie z dłużnikiem głównym, żadnej z przesłanek przewidzianych w art. 76 ust. 7 u.p.z.

Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji jest art. 76 ust. 7 u.p.z. Po myśli tej regulacji starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1)

w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2)

dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3)

osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4)

zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Sąd podkreśla, że decyzja wydana na podstawie powołanego wyżej przepisu ma charakter decyzji uznaniowej, charakteryzującej się tym, że po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek normatywnych warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku uwzględnienia wniosku. Występuje natomiast możliwość wyboru konsekwencji stosowanej przezeń normy prawnej. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie powołanego wyżej przepisu powoduje, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji. Kontrola sądu obejmuje badanie prawidłowości postępowania prowadzonego przez organy oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Sąd podziela wyrażony w wyroku NSA z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I OSK 1774/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) pogląd, iż istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony. Uzasadnienie to w pewnym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego z zachowaniem prerogatyw organu wynikających z działania w ramach uznania administracyjnego. Ocenie sądu w takiej sytuacji podlega zatem, czy okoliczności podane przez organ nie są dowolne i czy rozsądnie rzecz biorąc mogą uzasadniać skorzystanie przez niego z możliwości umorzenia dłużnych należności. Uznaniowość ta nie oznacza jednakże całkowitej i niekontrolowanej dowolności organu w tej kwestii, albowiem powołany przepis art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego. Postępowanie winno respektować reguły procedury określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że starosta, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, jest związany również regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki zarówno w zakresie prowadzenia postępowania, jak również orzekania. W szczególności organ winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie zarówno organ I, jak i II instancji, uchybili powyższym zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego oraz orzekania.

W ocenie Sądu postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy w niniejszej sprawie nosi znamiona dowolności, bowiem narusza powołane wyżej przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem decyzji obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O ile bowiem organy uzasadniły brak zaistnienia po stronie skarżącego przesłanek określonych w art. 76 ust. 7 pkt 1 i 4 u.p.z., o tyle brak jest stosownych i niezbędnych rozważań odnośnie przesłanki określonej w pkt 2. Decyzje organów obu instancji naruszają także art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z., co jest podstawą do ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Z przepisu art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z. wynika, że okolicznością stanowiącą podstawę do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności jest ustalenie, że dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania. Organ celem ustalenia czy wnioskodawca spełnia tę przesłankę winien zatem w pierwszej kolejności ustalić jakie osoby pozostają na utrzymaniu wnioskodawcy z uwzględnieniem obciążających go obowiązków alimentacyjnych, a tym samym z pominięciem osób względem których nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. W następnej kolejności organ winien ustalić kwotę wydatków ponoszonych na pokrycie kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających na jego utrzymaniu z uwzględnieniem tylko tych kosztów, które można zaliczyć do niezbędnych środków utrzymania. Dopiero porównanie kwoty dochodów oraz wydatków zaliczonych do niezbędnych kosztów utrzymania może skutkować uznaniem czy wnioskodawca spełnia przesłankę określoną w powołanym przepisie.

Organy w żaden sposób nie ustaliły względem kogo ciąży na skarżącym obowiązek alimentacyjny, a tym samym czy jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania innych, oprócz siebie, osób, w tym syna oraz córki i wnuka. Nie ustaliły i nie obliczyły, co należy zaliczyć i jaka jest wysokość niezbędnych środków utrzymania i czy takie środki pozostaną do dyspozycji skarżącego w sytuacji, gdy organ będzie dochodził zapłaty dłużnej sumy. Skarżący oświadczył, że jego wynagrodzenie za pracę wynosi netto 1. 200 zł. Z tej kwoty ponosi wydatki na media i koszty związane z utrzymaniem studiującego syna. Ponadto oświadczył, że nie posiada żadnego majątku który mógłby zbyć i spłacić zadłużenie. Po potrąceniu przez Komornika kwoty 150 zł pozostaje do dyspozycji kwota 1. 050, 00 zł, co jak podkreślił nie wystarcza mu na pokrycie opłat za energię elektryczną - 100 zł, gaz - ok. 60 zł, wodę - 70 zł, opłat za akademik w (...) - 300 zł, wyżywienia syna - 400 zł. A. S. podkreślił że nie jest w stanie utrzymać się bez dalszego zadłużania i gdyby nie pomoc rodziny popadłby w skrajne ubóstwo. Organy nie oceniły tych okoliczności w kontekście art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z.

O ile rację ma organ odwoławczy uznając, że nie można z instytucji umorzenia zobowiązania czynić powszechnie środka prowadzącego do zwolnienia osób zobowiązanych do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń od wykonania obowiązku zwrotu bowiem są to środki publiczne przeznaczane na zwalczenie bezrobocia i łagodzenia jego skutków, a uszczuplenie tych środków może utrudnić zadania państwa w realizacji powyższych celów, zaś na organach ciąży obowiązek dbałości o finanse publiczne, a w szczególności o interes Skarbu Państwa i odzyskania należnych mu kwot, o tyle należy wyważyć czy w sprzeczności z tymi zadaniami nie pozostaje takie stosowanie przez organy orzekające przepisów prawa, które wprost prowadzi do absurdalnej sytuacji, w której egzekucja zobowiązań publicznoprawnych może skutkować koniecznością skorzystania przez skarżącego ze wsparcia także ze środków publicznych w ramach pomocy społecznej w celu uzyskania niezbędnych środków utrzymania. Rozważania także w tej kwestii w odniesieniu do skarżącego powinny także znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Sąd stwierdza, że skarżący oraz dłużnik główny - K.B. dwoma odrębnymi wnioskami odpowiednio z dnia 29 października 2015 r. i z dnia 17 grudnia 2015 r. zwrócili się do organu o umorzenie przedmiotowego zobowiązania. Skarżący zwrócił się o umorzenie połowy dłużnej sumy, natomiast drugi z dłużników: całości tej kwoty. W ocenie Sądu każdy z tych wniosków skutkować powinien wszczęciem odrębnego postępowania administracyjnego prowadzonego oparciu o ar. 76 ust. 7 u.p.z. w dwóch odrębnych sprawach administracyjnych w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a., a organ nie był uprawniony rozpoznania tych wniosków w jednym postępowaniu. Celem każdego z tych postępowań było ustalenie czy w stosunku do każdego z dłużników z osobna zaszła którakolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, w ramach indywidualnego interesu prawnego każdego z nich. Nie ma przy tym znaczenia, że zarówno skarżący jak i dłużnik główny są zobowiązani do solidarnej zapłaty spornego zobowiązania. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 944/13, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, że także w przypadku zobowiązań solidarnych których źródłem jest decyzja administracyjna do zrozumienia i wykładni istoty zobowiązania solidarnego także sięgać należy do przepisów, dorobku naukowego i orzeczniczego wypracowanego na tle odpowiedzialności solidarnej z Kodeksu cywilnego. I tak w myśl art. 366 § 1 Kodeksu cywilnego istota zobowiązania solidarnego sprowadza się do tego, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników).

Po myśli art. 373 k.c. zwolnienie z długu lub zrzeczenie się solidarności przez wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników. W przypadku zatem zobowiązań umownych konstruowanych w oparciu o zasadę swobody umów to wierzyciel dysponuje prawem zwolnienia wybranego dłużnika z długu. Zwolnienie z długu jednego z dłużników powoduje wygaśnięcie zobowiązania solidarnego, ale tylko w stosunku do zwolnionego dłużnika, ale nie w ogólności. Zastosowanie tej reguły w do zobowiązań mających swoje źródło w decyzjach administracyjnych jest w ocenie Sądu ograniczone przepisami prawa materialnego, stanowiącymi podstawę prawną tych decyzji. Umorzenie, na podstawie art. 76 ust. 7 u.p.z., zobowiązania stanowiącego należności z tytułu jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej w przedmiotowej sprawie w istocie skutkuje zwolnieniem z długu i wygaśnięciem zobowiązania. W przypadku jednak, gdy mamy do czynienia z wielością dłużników zobowiązanych solidarnie nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów, że ocena ich wystąpienia ma być dokonywana łącznie. Błędnie przyjęły organy, że dla możliwości zastosowania tej ulgi przesłanki przewidziane powołanym wyżej przepisami muszą zachodzi po stronie dłużnika głównego, jak i poręczyciela wekslowego. Skoro zobowiązanie ma charakter solidarny każdy ze zobowiązanych powołując się na swoją sytuację materialną może żądać umorzenia (zwolnienia z) długu bądź jego części tylko okoliczności istniejące po jego stronie mogą zadecydować o zastosowanie tej instytucji wobec niego. Może to skutkować przykładowo umorzeniem należności w stosunku do jednego z nich w efekcie drugi będzie nadal zobowiązany do spłaty długu, może też skutkować umorzeniem należności w części tylko w stosunku do jednego z nich, co oznacza, że będzie on zobowiązany do jego spłaty w części, a drugi dłużnik do spłaty dłużnej sumy w pełnej w wysokości.

Końcowo Sąd stwierdza, że gdyby nawet przyjąć, że organ mógł rozpoznać wnioski skarżących w jednym postepowaniu, to i tak rozstrzygnięcie organu I instancji zostało sformułowane wadliwie. Odmowa umorzenia różnych kwot w sentencji decyzji winna zostać zindywidualizowana w stosunku do poszczególnych wnioskodawców.

Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1, 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a w zw. z art. 76 ust. 7 pkt 2 u.p.z. uchylił decyzje obu instancji. Wskazania dla organów wynikaj wprost z niniejszego uzasadnienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.