Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721350

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 27 sierpnia 2019 r.
II SA/Rz 627/19
Niezamieszkiwanie z dzieckiem a prawo do świadczeń rodzinnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Joanna Zdrzałka.

Sędziowie WSA: Paweł Zaborniak Marcin Kamiński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia (...) marca 2019 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi M. S. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) (organ odwoławczy) z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...), utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta (...) (organ I instancji) z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) o uchyleniu decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń rodzinnych.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) organ I instancji przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na dziecko K. S. w kwocie 124 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2019/2020 w kwocie 100 zł jednorazowo.

Następnie decyzją z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) organ I instancji działając na podstawie art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), oraz art. 32 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 5, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.), uchylił w całości w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. decyzję z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 32 ust. 1 u.ś.r., organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych, w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Dalej organ I instancji wskazał, że (...) Urząd Wojewódzki w (...) poinformował, iż K. S. podlega ustawodawstwu brytyjskiemu w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 czerwca 2018 r. Dlatego też w dniu 12 lutego 2019 r. organ wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia w całości w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. decyzji z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) z tytułu podlegania członka rodziny ustawodawstwu innego państwa w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a następnie na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. wydał decyzję o uchyleniu decyzji własnej o ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji, zarzucając jej rażące naruszenie przepisów prawa, t.j. art. 3 pkt 16 i art. 4 ust. 2 w zw. z art. 23a ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędne przyjęcie, że K. S. jest osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych lub członkiem rodziny skarżącej w sytuacji, gdy świadczenia rodzinne przysługują wyłącznie temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje i u którego faktycznie zamieszkuje, zaś rozwód małżeństwa nastąpił w sierpniu 2011 r. i od tego czasu skarżąca i K. S. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, skarżąca samotnie wychowuję córkę, a z byłym mężem nie utrzymuje żadnych kontaktów od rozwodu.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała na art. 3 pkt 16 u.ś.r. zawierający definicję legalną rodziny, która zgodnie z tym przepisem oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Następnie skarżąca podniosła, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż w definicji pojęcia rodziny ustawodawca posłużył się zwrotem "odpowiednio", wskazując na różnych członków rodziny. Dlatego stosowanie tego pojęcia również winno zwrot ten uwzględniać. Chodzi o rodzinę, która tworzą aktualni, a nie byli małżonkowie, a także rodzice dziecka pozostający w nieformalnym związku, pod warunkiem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego, w ramach którego wychowują wspólne dzieci (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1709/11, z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 627/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 550/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 715/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Po 15/18).

Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 2 u.ś.r. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie uczącej się.

Skarżąca wskazała również, że w orzecznictwie prezentowany jest jednolity pogląd, że świadczenie rodzinne przysługuje temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje i u którego faktycznie zamieszkuje (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Łd 709/07).

W cytowanym powyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wskazano ponadto, iż: "Oczywistym jest również to, że w przypadku rozwodu prawo do świadczeń przysługuje temu rodzicowi, któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska została pozostawiona obojgu rodzicom, to wówczas uprawniony do świadczeń rodzinnych jest ten rodzic, u którego dzieci mieszkają".

Następnie skarżąca stwierdziła, że od blisko 8 lat nie stanowi już rodziny z K. S. Wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia (...) sierpnia 2011 r., sygn. akt (...) został orzeczony rozwód małżeństwa. W wyroku ustalono także miejsce pobytu małoletniej córki przy skarżącej oraz zobowiązano K. S. do uiszczania alimentów na rzecz dziecka w kwocie po 400 zł płatnych z góry do dnia 25- go każdego miesiąca do rąk matki z ustawowymi odsetkami na wypadek opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. Od czasu rozwodu skarżąca nie utrzymuje żadnych kontaktów z byłym mężem, nie mieszkają razem, nie konsultują się z nim w sprawach opieki nad córką, nie ma informacji o jego losach. To na skarżącej spoczywa w całości obowiązek pieczy nad małoletnią. K. S. nigdy nie zajmował się córką, nieregularnie płacił alimenty, które były egzekwowane przez komornika. W chwili obecnej płaci on alimenty w ustalonej wysokości.

W ocenie skarżącej w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i nie ma podstaw do uchylenia decyzji dotyczącej ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do niego, gdyż K. S. nie jest członkiem rodziny w myśl przepisów u.ś.r. oraz nie jest osobą uprawnioną do świadczeń rodzinnych, skoro nie sprawuje opieki na dzieckiem i nie mieszka z nim. Zdaniem skarżącej w przeciwnym wypadku mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której skarżąca sprawując samotnie bezpośrednią pieczę nad córką byłaby pozbawiona prawa do świadczeń rodzinnych, natomiast jej byłemu mężowi, z którym nie utrzymuje kontaktów, będzie przysługiwało prawo do dodatkowych środków, które przeznaczy wyłącznie na własne potrzeby, gdyż jak wynika z niniejszej sprawy, przebywa na stałe poza granicami kraju i w ogóle nie interesuje się córką.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, organ odwoławczy decyzją z dnia (...) kwietnia 2019 r. nr (...), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że problematykę będącą przedmiotem niniejszego postępowania regulują przepisy u.ś.r., natomiast kwestie procesowe rozstrzygają przepisy k.p.a.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy podkreślił, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 166, 30 kwietnia 2004 r.), a także przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.UE.L 284, 30 października 2009 r.), jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Akty te zawierają reguły pozwalające na unikanie negatywnych następstw podlegania systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw w sytuacji, gdy osoby uprawnione do świadczeń objętych przepisami o koordynacji podejmują pracę w jednym lub w kilku państwach członkowskich Unii. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą.

Organ odwoławczy zaakcentował, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają pierwszeństwo przed wewnętrznymi przepisami państw członkowskich Unii. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16)

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 23a ust. 1 u.ś.r., w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami właściwemu wojewodzie (przed dniem 1 stycznia 2018 r. - marszałkowi województwa).

W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 2 u.ś.r.). W myśl art. 23a ust. 3 u.ś.r., w przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przywołany zaś w podstawie prawnej decyzji art. 23a ust. 5 u.ś.r. stwierdza, że w przypadku gdy marszałek województwa, w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ odwoławczy stwierdził, że z powołanych przepisów wynika zatem, że to wojewoda jest organem właściwym do ustalenia, czy w sprawie przekazanej przez organ właściwy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 3 u.ś.r.). Ustalenie przez wojewodę, że w danej sprawie mają zastosowanie te przepisy, przesądza o jego właściwości rzeczowej w sprawach świadczeń objętych tymi przepisami. W następstwie dokonanych ustaleń wojewoda orzeka w sprawach świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyduje w sprawach ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym dana osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji (art. 23a ust. 4-9 u.ś.r. w zw. odpowiednio z art. 21 oraz art. 30).

Organ odwoławczy stwierdził, że z poczynionych (na podstawie ujawnionego w aktach sprawy materiału dowodowego) ustaleń faktycznych wynika, że organ I instancji wystąpił do Wojewody (...) o ustalenie czy w przypadku skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, uzyskując odpowiedź, że tak (od dnia 1 czerwca 2018 r.).

Organ odwoławczy uznał więc, że przywołane przez organ I instancji stanowisko, przy uwzględnieniu zamieszczonej w nim argumentacji, stanowiło wystarczającą przesłankę do wydania kontrolowanej decyzji, gdyż uwzględnia ono obowiązujące rozwiązania prawa materialnego, jak i przepisy procedury administracyjnej. W tym stanie rzeczy, nie zasługują na uwzględnienie podniesione przez skarżącą w odwołaniu zarzuty.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, że w wyniku wydania przedmiotowej decyzji sprawa zostanie przekazane Wojewodzie (...), który w myśl art. 23a ust. 6 u.ś.r. wyda decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na tym też etapie postępowania skarżąca winna przedstawić argumentację zawartą w treści odwołania.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając, że jest ona niezgodna z prawem.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga została uwzględniona, niezależnie od treści podniesionych w niej zarzutów, z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu, nie będąc związany granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przyczyny te są związane z błędną wykładnią prawa materialnego w zakresie art. 3 pkt 12 i 16, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 23a ust. 2 i 5, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) oraz jego niewłaściwym zastosowaniem w niniejszej sprawie.

Kontrolowane organy działając na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 5 u.ś.r., dokonały uchylenia ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z dnia (...) listopada 2018 r. o przyznaniu skarżącej świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r. Organy obydwu instancji przyjęły, że w niniejszej sprawie zrealizowane zostały przesłanki z art. 23a ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. polegające na przebywaniu w dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych (ojca dziecka) poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej), oraz - co najmniej w sposób dorozumiany - nabyciu przez osobę uprawnioną prawa do tego rodzaju świadczeń na terytorium państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Założenia przyjęte przez kontrolowane organy okazały się jednak błędne, co uzasadniało wzruszenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Przede wszystkim w przedmiotowej sprawie należało uwzględnić, że ojciec dziecka (K. S.) w uchylonej decyzji ostatecznej z dnia (...) listopada 2018 r. nie został uznany za osobę uprawnioną do świadczeń rodzinnych na dziecko (K. S.), jak również nie został zaliczony do członków rodziny dziecka. Z akt sprawy wynika, że organy, opierając się na wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia (...) sierpnia 2011 r. orzekającym rozwiązanie związku małżeńskiego skarżącej oraz K. S. oraz oświadczeniach skarżącej, przyjęły, iż skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a były mąż skarżącej i ojciec dziecka nie wchodzi w skład rodziny, co skutkowało wyłączeniem dochodów osiąganych przez niego do sumy dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2-2a u.ś.r.). Powyższe przesłanki nie zostały zakwestionowane przez organy i jako wynikające z ostatecznej decyzji z dnia (...) listopada 2018 r. były wiążące dla organów uprawnionych do wzruszenia decyzji w trybie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 5 u.ś.r.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że założenia przyjęte przez organy w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. były w pełni prawidłowe.

Były mąż skarżącej i ojciec dziecka nie jest osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, albowiem jakkolwiek rodzice lub jedno z rodziców (art. 4 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) są uprawnieni do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku, to jednak nie wolno zapominać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a zatem przysługuje tylko temu z rodziców, który nie tylko uiszcza wymagane środki pieniężne na utrzymanie dziecka, ale - jako członek rodziny dziecka - łączy wszystkie swoje dochody z dochodami pozostałych członków rodziny (w tym np. matki dziecka lub samego dziecka), wchodząc w ten sposób w skład "rodziny" w rozumieniu art. 3 pkt 16) u.ś.r. Nie jest zatem tak, że rodzic dziecka (w tym np. będący byłym mężem matki ojciec dziecka) niezamieszkujący wspólnie z dzieckiem i ograniczający się jedynie do uiszczania zasądzonych przez sąd świadczeń alimentacyjnych może zostać uznany za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku lub za członka rodziny osoby uprawnionej do tego rodzaju świadczeń. Rodzic dziecka w opisanej sytuacji nie tworzy bowiem z dzieckiem oraz z pozostałymi członkami rodziny "wspólnoty dochodowej", o której mowa w definicji legalnej z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 12 u.ś.r. Stosownie do art. 3 pkt 16 u.ś.r. w skład rodziny wchodzą jedynie rodzice, na których utrzymaniu pozostają dzieci spełniające warunki określone w tym przepisie, natomiast z treści art. 3 pkt 12 u.ś.r. wynika, że "osobami pozostającymi na utrzymaniu" są tylko te osoby, które utrzymują się z połączonych dochodów wszystkich członków rodziny. Oznacza to, że warunkiem uznania rodzica dziecka (w tym ojca dziecka będącego byłym mężem matki i nietworzącego wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem) za osobę uprawnioną do zasiłku rodzinnego (z dodatkami) i członka rodziny jest tworzenie z dzieckiem, o którym mowa w art. 3 pkt 16) u.ś.r., wspólnoty dochodów, o której mowa w art. 3 pkt 12) u.ś.r.

W świetle powyższych uwag, skoro zgodnie z poddaną weryfikacji decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. oraz stojącymi u jej podstaw przesłankami, ojciec dziecka i były mąż skarżącej nie tworzył - z dzieckiem oraz z zamieszkującą z nim, wychowującą go i tworzącą z nim wspólnotę dochodową matką - rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., a zatem nie był osobą uprawnioną do świadczeń zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1) u.ś.r. i członkiem rodziny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 16) w zw. z art. 3 pkt 12) u.ś.r., to tym samym w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 23a ust. 2 u.ś.r. obligująca właściwy organ do wystąpienia do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z ustaleniem, że ojciec dziecka w dniu wydania ostatecznej decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych ((...) listopada 2018 r.) przebywał (od czerwca 2018 r.) poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej). W konsekwencji należy stwierdzić, że właściwe organy nie były uprawnione do wystąpienia do wojewody o przesłanie informacji ustalającej, o której mowa w art. 23a ust. 3 w zw. z art. 23a ust. 2 u.ś.r., a tym samym uzyskana od wojewody informacja pozytywna z art. 23a ust. 4 u.ś.r. nie mogła stanowić podstawy do uchylenia ostatecznej decyzji o nabyciu prawa do świadczeń w okresie w niej wskazanym, zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r.

Zaprezentowana interpretacja oraz sposób zastosowania wskazanych wyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają w zgodzie z relewantnym prawodawstwem Unii Europejskiej.

Zgodnie z art. 1 lit. i pkt 1i rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co do zasady, termin "członek rodziny" oznacza "każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia". W zakresie zatem definiowania powyższego pojęcia regulacje unijne odsyłają do prawa krajowego (w tym przypadku - polskiego). Ponadto art. 67 cyt. rozporządzenia wyraźnie stanowi, że osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim. Z przepisu tego wynika zatem, że przebywający na terytorium innego państwa członkowskiego obywatel własnego państwa członkowskiego może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na terytorium tego pierwszego państwa tylko pod warunkiem, że na terytorium własnego państwa jest on uznawany za członka rodziny beneficjentów świadczeń. Dodatkowej wskazówki interpretacyjnej dostarcza art. 68a rozporządzenia. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone.

W ostatniej kolejności należy zwrócić uwagę właściwym organom, że jeśli w ramach podstawy prawnej decyzji uchylającej decyzję przyznającą świadczenia rodzinne w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powiązano przepis art. 23a ust. 5 z art. 32 ust. 1 u.ś.r. - co jest uzasadnionym podejściem - to warunkiem zastosowania kompetencji wynikającej z powyższych przepisów jest uzyskanie od wojewody informacji ustalającej (art. 23a ust. 5 w zw. z art. 23a ust. 2 u.ś.r.) nie tylko, że podmiot, o którym mowa w art. 23a ust. 2 u.ś.r., podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego (a więc w sprawie mają potencjalnie zastosowanie przepisy Unii Europejskiej o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego), lecz dodatkowo, że potencjalnie uprawniony nabył w innym państwie prawo do świadczeń rodzinnych w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Takie podejście jest jedynie prawidłowym rozwiązaniem spornej korelacji pomiędzy przepisami art. 23a ust. 5 i art. 32 ust. 1 u.ś.r. O ile bowiem przepis art. 23a ust. 5 cyt. ustawy wymaga jedynie ustalenia przez wojewodę - jako przesłanki uchylenia przez właściwy organ decyzji o nabyciu prawa do świadczeń rodzinnych - że w sprawie mają zastosowanie (choćby potencjalne, gdyż do sytuacji kolizji regulacji krajowych lub kumulacji wypłaty świadczeń może nie dojść) przepisy Unii Europejskiej o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o tyle art. 32 ust. 1 tej ustawy stanowi, że przesłanką uchylenia decyzji jest ustalenie, że członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda powinien zatem w takiej sytuacji ustalić nie tylko, czy i w jakim zakresie w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, lecz dodatkowo - czy, kiedy i w jakim zakresie członek rodziny nabył prawo do świadczenia w innym państwie, w którym stosuje się antykolizyjne przepisy prawa Unii Europejskiej o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dopiero na podstawie tego rodzaju pełnej informacji wojewody dopuszczalne jest wzruszenie przez właściwy organ decyzji na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 23a ust. 5 u.ś.r.

Mając na względzie powyższe argumenty, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.