Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2205167

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 20 grudnia 2016 r.
II SA/Rz 525/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: WSA Paweł Zaborniak.

Sędziowie WSA: Marcin Kamiński (spr.), Maciej Kobak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości

I.

uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty (...) z dnia (...) stycznia 2016 r. nr (...);

II.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. P. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi JP (skarżącej) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) lutego 2016 r. nr (...), utrzymująca w mocy decyzję Starosty (...) z dnia (...) stycznia 2016 r. nr (...), wydaną w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności nieruchomości.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

W piśmie z dnia 21 lipca 2015 r. skarżąca zawarła skierowany do Starosty (...) wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości rolnej położonej w (...), przyznanej jej ojcu - JK do dożywotniego użytkowania. W dniu 28 lipca 2015 r. skarżąca uzupełniła zgłoszony wniosek wskazując, że dotyczy on działki nr 159/2.

Zawiadomieniem z dnia 28 sierpnia 2015 r. Starosta (...) poinformował skarżącą, że wniosek skarżącej o "zwrot działki dożywotniego użytkowania oznaczonej numerem 159/2 położonej w (...)", nie może zostać rozpatrzony z uwagi na fakt, że w stosunku do tej nieruchomości "prowadzone jest już postępowanie administracyjne". Następnie w dniu 5 listopada 2015 r. organ zawiadomił strony o wszczęciu na wniosek skarżącej postępowania w sprawie o zwrot działki dożywotniego użytkowania nr 159/2 w (...), zgodnie z art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (u.u.s.r.).

Decyzją z dnia (...) października 2015 r. nr (...), Starosta (...):

1.

przyznał prawo własności nieruchomości położonej w (...), oznaczonej jako działka nr 159/4 o powierzchni 0,1967 ha, objętej księgą wieczystą nr (...), stanowiącej własność Skarbu Państwa, na rzecz:

- JP, w udziale 1/3 części;

- BP, w udziale 1/3 części;

- SK, w udziale 1/3 części;

2.

orzekł, że ostateczna decyzja stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej i ewidencji gruntów podziału działki nr 159/2 na działki nr 159/3 i 159/4 oraz zmiany właścicieli działki nr 159/4 w (...).

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawyo ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianieustawy o podatku rolnym, art. 65. pkt 4 lit. b ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej - w związku z reformą ustrojową państwa, art. 96 ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (u.g.n.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.).

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Starosta podał, że wnioskiem z dnia 27 listopada 2014 r. (...) wystąpili o przyznanie prawa własności nieruchomości zabudowanej, położonej w (...), oznaczonej jako działka nr 159/2. Z postanowienia Sądu Rejonowego w (...), VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibą w (...) z dnia (...) lipca 2014 r. (sygn. akt (...)) wynika, że spadek po JK zmarłym dnia 24 lipca 1987 r. nabyli jego żona - k.k. oraz dzieci: JP, BP i SK, natomiast spadek po k.k. zmarłej dnia 12 marca 2007 r. został nabyty przez dzieci: JP, BP, SK, po 1/3 części.

Organ wskazał, że stosownie do treści art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. W toku postępowania ustalono, że gospodarstwo rolne należące do JK (wstępny skarżącej), w skład którego wchodziły parcele nr 1012/2,1012/4, 1015/1, 1016/1, 1017/2, 1018/1, 1019/2, 1020/1, 1020/2, 1014, 1283/3, 1284/2, 1289/2, 1290/2, 1291/2, 1299/2, 1300/2,1301/4,1302/2,1301/3,1304/3, 1305/4, 1305/2, 1307/3, 2621/2, zostało na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym rolników oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin przejęte na własność Państwa decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) sierpnia 1978 r.nr (...). Zgodnie z pkt 4 tej decyzji, z przejętego gospodarstwa rolnego zostały wyłączone budynki znajdujące się na parceli nr 1283/3. Ustalono również, żedziałka nr 159 powstała z parcel nr 1283/3 i 1284/4, następnie uległa podziałowi na działki nr 159/1 i 159/2 (operat geodezyjny włączony do zasobu ewidencji gruntów w dniu 21 grudnia 1996 r. pod nr (...)).

Organ wskazał, że w dniach 16 lutego 2015 r. oraz 15 maja 2015 r. Komisja Starostwa Powiatowego w (...) przeprowadziła oględziny nieruchomości będącej przedmiotem wniosku.

Na podstawie przeprowadzonych oględzin stwierdzono, że działka nr 159/2 jest zabudowana drewnianym budynkiem mieszkalnym, dwoma budynkami gospodarczymi - drewnianym i murowanym oraz drewnianą stodołą. Część nieruchomości przed budynkami, stanowi pas zieleni, na którym zasadzone są krzewy ozdobne, dalsza część stanowi podwórze niezbędne do komunikacji pomiędzy budynkami. Pozostały obszar znajdujący się za budynkami gospodarczymi stanowi ogród warzywny oraz teren porośnięty zielenią niską, krzewami i drzewami.

Starosta wskazał, że mając na uwadze przepisy regulujące kwestię zwrotu nieruchomości zabudowanych, zawarte w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, po przeprowadzeniu oględzin podjął decyzję o podziale działki nr 159/2 na działki nr 159/3 i 159/4. Działka nr 159/4stanowi obszar niezbędny do korzystania z budynków znajdujących się na niej, natomiast powstała z podziału działka nr 159/3 w dalszym ciągu stanowiwłasność Skarbu Państwa, gdyż nie jest obszarem niezbędnym do korzystania z budynków usytuowanych na działce nr 159/4.Z adnotacji dokonanej na egzemplarzu ww. decyzji, znajdującej się w nadesłanych aktach sprawy wynika, że stała się ona ostateczna z dniem 12 listopada 2015.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2016 r. nr (...), Starosta (...) działając na podstawie art. 118 ust. 1, 2a i 3 u.u.s.r. odmówił przyznania skarżącej prawa własności nieruchomości położonej w (...), oznaczonej jako działka nr 159/3, o powierzchni 0,1215 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, powstałej z podziału działki nr 159/2.

Organ podał, że zgodnie z art. 118 ust. 2a u.u.s.r., z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki gruntu przyznanej do dożywotniego użytkowania może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada tą nieruchomością. Z postanowienia Sądu Rejonowego w (...), VI Zamiejscowego Wydziału Cywilnego z siedzibą w (...) z dnia (...) lipca 2014 r. sygn. akt (...) wynika, że spadek po JK, k.k. dziedziczą dzieci: JP, BP, SK, wszyscy po 1/3 części.

W toku prowadzonego postępowania ustalono, że gospodarstwo rolne położone w (...), o powierzchni 5,83 ha, należące do JK, w skład którego wchodziła m.in. parcela nr 1283/3 zostało przejęte na własność Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) sierpnia 1978 r. nr (...) z wyłączeniem budynków znajdujących się na parceli nr 1283/3, stanowiącej obszar gruntu niezbędny do korzystania z tych budynków. Jednocześnie w decyzji wskazano, że przekazującemu gospodarstwo przedziela się do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o powierzchni 0,30 ha, bez określenia jej numeru.

Organ wskazał, że obie wskazane wyżej parcele, według danych zawartych w powyższym dokumencie, stanowiły własność Państwowego Funduszu Ziemi, we władaniu JK. Także w rejestrach gruntów wsi (...) z 1975 r. i 1980 r. zarówno parcela zabudowana nr 1283/3 jak i parcela rolna nr 1284/4, figurowały jako własność Państwowego Funduszu Ziemi w użytkowaniu JK, ojca wnioskodawczyni i poprzedniego właściciela przejętego gospodarstwa, z adnotacją, że budynki stanowią odrębną własność rencisty.Zgodnie z wykazem synchronizacyjnym przejścia z parcel gruntowych na działki ewidencyjne, działka nr 159, położona w (...), o powierzchni 0,54 ha, która powstała z połączenia parcel nr: 1283/3 (0,27 ha) i 1284/4 (0,27 ha), pozostawała w całości w użytkowaniu ojca wnioskodawczyni. Działka nr 159 następnie uległa podziałowi na działki nr 159/1 i 159/2 (operat geodezyjny włączony do zasobu ewidencji gruntów dnia 21 grudnia 1996 r. pod nr (...)). Granica pomiędzy powstałymi z podziału działkami jest tożsama z granicą między parcelami nr 1283/3 i 1284/4. Działka zabudowana nr 159/2 odpowiada położeniem i kształtem parceli nr 1283/3, natomiast działka rolna nr 159/1 odpowiada położeniem i kształtem parceli nr 1284/4.

Starosta wskazał, że decyzją Wojewody (...) z dnia (...) listopada 1997 r. nr (...), przekazano na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomości o łącznej powierzchni 9,69 ha, położone w (...), w tym działkę o nr 159/1. Następnie umową sprzedaży zawartą w dniu 22 sierpnia 2013 r. w formie aktu notarialnego rep. A nr (...), działka nr 159/1 została w trybie przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, sprzedana TS, MS.

Z kolei wnioskiem z dnia 27 listopada 2014 r. JP, BP, SK wystąpili o przyznanie prawa własności nieruchomości zabudowanej, położonej w (...), oznaczonej jako działka nr 159/2.

Organ podał, że stosownie do treści art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Organ wskazał, że mając na uwadze przepisy regulujące kwestię zwrotu nieruchomości zabudowanych, po przeprowadzeniu oględzin, zdecydowano o podziale działki nr 159/2 (odpowiadającej kształtem i położeniem parceli zabudowanej nr 1283/3, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego na rzecz Skarbu Państwa przez JK) i wydzieleniu obszaru niezbędnego do korzystania z budynków znajdujących się na niej. Wykonany przez geodetę uprawnionego operat z podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr 159/2, o powierzchni 0,32 ha, położonej w (...), na działki nr 159/3, (0,1215 ha) i 159/4, (0,1967 ha), został włączony do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w dniu 29 lipca 2015 r. pod numerem (...) i zatwierdzony decyzją z dnia 20 października 2015 r., w której orzeczono również o zwrocie działki nr 159/4, wydzielonej jako obszar niezbędny do korzystania z budynków znajdujących się na niej, na rzecz JP, BP, SK.

Organ podniósł, że problematykę zwrotu nieruchomości przydzielonych rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa reguluje art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowi, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Działka gruntu przekazana na Skarb Państwa na podstawie art. 118 ust. 1 musi być tą samą działką, która została przydzielona rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Działka nr 159/2, położona w (...), nie stanowiła gruntu przyznanego do dożywotniego użytkowania JK tylko jak ustalono, grunt zabudowany przyznany rolnikowi, stąd też nie może być przedmiotem zwrotu w niniejszym postępowaniu. Ponadto wydzielona z niej część, oznaczona jako działka nr 159/4, o powierzchni 0,1967 ha, stanowiąca obszar niezbędny do korzystania z budynków znajdujących się na niej, została już zwrócona w odrębnym postępowaniu. Z kolei w art. 118 ust. 3 u.s.r. ustawodawca określił, iż przepisów ust. 1-2a nie stosuje się, jeżeli działka nie jest przedmiotem własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego albo jeżeli przyznanie własności naruszałoby prawa osób trzecich do działki lub budynków, o których mowa w tych przepisach.

Organ wskazał, że działka nr 159/1, wskazana do dożywotniego użytkowania JK została zbyta osobom fizycznym i nie jest w dyspozycji Skarbu Państwa, w związku z czym nie może być przedmiotem zwrotu. Po uwzględnieniu powyższych faktów, które jednoznacznie wskazują, iż wnioskowana do zwrotu działka nie była działką dożywotniego użytkowania, przyznaną JK w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, nie było podstaw do dokonania oględzin wnioskowanej działki.

W odwołaniu od powyższej decyzji JP podniosła, że zgodnie z decyzją o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego od jej ojca, do użytkowania przydzielono działkę nr 1283/4 o pow. 0,27 ha odpowiadającej obecnie działce nr 159/1, jako działkę rolną oraz działkę nr 1283/3 o pow. 0,27 ha odpowiadającej obecnie działce nr 159/2, jako działkę zabudowaną służącą obsłudze budynków na niej istniejących. Działkę nr 159/1 sprzedano bez powiadomienie jej lub kogokolwiek z rodziny i uwzględnienia faktu, że grunt ten był obciążony poprzednio prawem użytkowania. Natomiast działkę budowlaną podzielono w 2015 r. pomimo, że w dacie przejęcia gospodarstwa pozostawiono do użytkowania grunt pod budynkami o powierzchni 0,27 ha (pgr 1283/3) wyjaśniając, że wydzielony w 1978 r. grunt pod budynkami jest powierzchniowo większy, niż wynika to z przepisów i znacznie przekracza powierzchnię do obsługi istniejących na niej budynków. Skarżąca podniosła, że powyższe rozbieżności są dla niej niezrozumiałe, gdyż w 1978 r. "wydzielono 0,27 ha", zaś w 2015 r. "działkę tą okrojono o 0,12 ha". Wobec powyższego zwróciła się z wnioskiem o zwrot pozostałej części działki poprzednio zabudowanej, a obecnie po podziale jako rolnej nr 159/3 o powierzchni 0,1215 ha, argumentując to wyjaśnieniami uzyskanymi w Starostwie Powiatowym w (...).

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) lutego 2016 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 118 ust. 1, 2a i 3 u.s.r., utrzymało w mocy decyzję Starosty (...) z dnia (...) stycznia 2016 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem odwołania skarżąca uczyniła decyzję Starosty (...) o odmowie przyznania prawa własności nieruchomości położonej w (...), oznaczonej jako działka nr 159/3 o powierzchni 0,1215 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa, powstałej z podziału działki nr 159/2. Rozstrzygnięcie to zostało wydane po rozpoznaniu wniosku Jadwigi Piękoś z dnia 21 lipca 2015 r. o zwrot działki rolnej dożywotniego użytkowania która została przydzielona jej ojcu - JK, decyzją o przejęciu na Skarb Państwa, wydaną przez Naczelnika Gminy (...) nr decyzji (...), którą to po jego śmierci objęła w posiadanie. Kolegium wskazało, że decyzję taką organ I instancji podjął na podstawie stanu faktycznego ustalonego w oparciu o zgromadzone w aktach dokumenty, w pełni podzielanego przezorgan odwoławczy.

Organ wskazał, że decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) sierpnia 1978 r. nr (...), gospodarstwo rolne składające się z wielu działek położonych w (...),m.in. nr 1283/3 i nr 1284/2, o łącznej powierzchni 5,83 ha, stanowiących własność JK, zostało przejęte na własność Skarbu Państwa, w zamian za świadczenia emerytalne. Spod przejęcia wyłączono budynki znajdujące się na działce 1283/3, a także przydzielono JK do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o powierzchni 0,30 ha, bez określenia jej numeru. Parcela nr 1284/2 podzielona została na parcelę rolną nr 1284/4 o pow. 0,27 ha i wskazano ją jako działkę do dożywotniego użytkowania JK (a nie jak wskazano w odwołaniu 1283/4) oraz parcelę nr 1284/3. Z połączenia parcel nr 1283/3 i nr 1284/4 powstała działka nr 159 o powierzchni 0,54 ha, która to później uległa podziałowi na działki nr 159/1 i 159/2, z tym, że działka 159/1 odpowiadała położeniem i kształtem parceli nr 1284/4, a działka 159/2 parceli nr 1283/3. Działka nr 159/1 została sprzedana osobom fizycznym umową zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 22 sierpnia 2013 r. Działka nr 159/2 została podzielona na działki 159/3 o powierzchni 0,1215 ha i 159/4 o powierzchni 0,1967 ha. Decyzją Starosty (...) z dnia (...) października 2015 r. prawo własności działki 159/4 przyznane zostało w udziałach po 1/3 na rzecz JP, BP, SK.

Kolegium podało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowią przepisy art. 118 u.s.r. W świetle art. 118 ust. 1 u.s.r., działka gruntu przyznawana w tym trybie musi być tą samą działką, która została przydzielona rolnikowi w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego Państwu - takie stanowisko zajął m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 20 sierpnia 2008 r. II SA/Go 265/08. Organ odwoławczy podał, że przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić należało, że Jadwiga Piękoś nie spełnia warunków określonych w art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. Skarżąca w swoim wniosku z dnia 21 lipca 2015 r. domagała się zwrotu działki rolnej dożywotniego użytkowania która została przydzielona jej ojcu JK, decyzją wydaną przez Naczelnika Gminy (...) nr (...), a którą to finalnie określiła jako działka nr 159/2. Tymczasem w świetle dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, działką przydzieloną JK do bezpłatnego użytkowania była parcela nr 1284/4. Która po podziałach odpowiadała działce nr 159/1 i która w 2013 r. została sprzedana osobom fizycznym. W tej sytuacji to działka nr 159/1 jest działką z wnioskiem o przyznanie własności której, teoretycznie w oparciu o art. 118 ust. 1 i ust. 2a mogła wystąpić skarżąca. Uwzględnienie takiego wniosku nie byłoby jednak możliwe gdyż działka ta od 2013 r. nie stanowi już własności Skarbu Państwa, lecz osób fizycznych, a w takiej sytuacji, zgodnie z art. 118 ust. 3 u.s.r., przepis art. 118 ust. 1-2a nie stosuje się. Organ zaznaczył przy tym, że sprzedaż działki osobom fizycznym "była dopuszczalna".Skoro zaś działka objęta wnioskiem skarżącej, o nr 159/2, a po podziale 159/3, nie stanowi działki przydzielonej do użytkowania JK w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego, to przyznanie prawa własności tej działki po myśli art. 118 ust. 1 i 2a u.s.r. nie jest możliwe, o czym trafnie orzekł organ I instancji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że okoliczności tam podnoszone, a dotyczące niezasadnego zmniejszenia powierzchni działki, mają w istocie związek ze sprawą prowadzoną w przedmiocie przyznania prawa własności działki 159/4, w której to wydana została decyzja Starosty (...) z dnia (...) października 2015 r. nr (...), i to w jego trakcie winny być one podnoszone. Ponadto skarżąca swoich roszczeń co do działki 159/3 może dochodzić na gruncie przepisów prawa cywilnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JP wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, ponieważ SKO w (...) rozpatrując odwołanie ograniczyło się do precyzyjnego wyjaśnienia przepisów dotyczących zasad zwrotu nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i będących działką rolną przydzielona byłemu właścicielowi gospodarstwa rolnego od którego przejęto gospodarstwo rolne, lekceważąco podchodząc do faktu samowoli Starosty (...) o dokonaniu podziału działki zabudowanej i zwrocie jej części oznaczonej jako działka nr 159/4, jako gruntu wystarczającego do obsługi budynków i pozostawieniu we własności Skarbu Państwa działki 159/3 o powierzchni 0,1215 ha.

Skarżąca podniosła, że jeżeli chodzi o zwrot działki budowlanej to udowadnia jej się, że działka zabudowana jest ponadnormatywna i zwrot w całości jest niemożliwy ponieważ grunt pozostały jest gruntem rolnymi jest gruntem zbędnym dla obsługi budynków na nim istniejących. Natomiast wnosząc o zwrot działki rolnej również otrzymała odpowiedź odmowną,ponieważ grunt o który wniosła nie był przydzielony jako działka rolna do dożywotniego użytkowania,a ten właściwy został sprzedany na rzecz osób fizycznych i jego zwrot jest niemożliwy. Skarżąca podniosła, że nie może zrozumieć rozbieżności tych ustaleń - na podstawie tych samych przepisów "w 1978 r. wydzielono 0,27 ha, a w 2015 r. działkę tą okrojono o 0,12 ha". Skarżąca wskazała, że w 2014 r. i w latach poprzednich płaciła podatek od powierzchni 0,54 ha, a obecnie zmieniono decyzję podatkową bez mojej interwencji i wykazano do zapłaty 0,1967 ha. Wobec powyższego jako córka JK wystąpiła o zwrot pozostałej części działki poprzednio zabudowanej, a obecnie po podziale jako rolnej nr 159/3 o powierzchni 0.1215 ha biorąc pod uwagę wyjaśnienia uzyskane w Starostwie Powiatowym w (...), mając nadzieję na częściowe wyrównanie strat związanych ze sprzedażą przez Agencję Własności Rolnej działki rolnej. Skarżąca zaznaczyła, że działkę 159/3 o pow. 0.1215 ha użytkuje razem z działką budowlaną po śmierci ojca.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona i jako taka podlega uwzględnieniu. Sąd dokonując z urzędu na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. - w granicach sprawy, której dotyczy skarga oraz nie będąc związany granicami skargi, w tym podniesionymi zarzutami-legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz - rozszerzając na podstawie art. 135 p.p.s.a. granice rozpoznania i orzekania - także decyzji organu pierwszej instancji stwierdził, że podlegające weryfikacji orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa, którego rodzaj oraz stopień uzasadniają ingerencję judykacyjną w ich moc obowiązującą.

W sprawie stwierdzono naruszenia prawa procesowego w zakresie przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i art. 107 § k.p.a. na tle przesłanek materialnoprawnych wynikających z art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r. Powyższe naruszenia, które co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziły do naruszenia prawa materialnego poprzez wadliwą (przedwczesną) negatywną subsumpcję ustalonego stanu faktycznego w świetle dyspozycji art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r.

Zasadnicze znaczenie w sprawie ma kwestia ustalenia okoliczności faktycznych relewantnych w świetle przesłanek materialnoprawnych określonych w przepisach art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r., które zostały przyjęte jako podstawa materialnoprawna rozstrzygnięcia sprawy.

Zgodnie z treścią art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r. osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu na podstawie dotychczasowych przepisów (to jest przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1991 r.), albo zstępnemu tej osoby, który po jej śmierci faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, przyznaje się - na wniosek - nieodpłatnie prawo własności tej działki.

Warunkiem orzeczenia o przyznaniu prawa własności działki gruntu wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu zstępnemu byłego właściciela-rolnika jest ustalenie, że działka będąca przedmiotem wniosku była objęta prawem użytkowania ustanowionym w związku z przekazaniem gospodarstwa na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1991 r., a zstępny byłego właściciela-rolnika po jego śmierci faktycznie władał i nadal włada tą działką w granicach prawa do jej użytkowania.

Z ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy wynika, że będąca przedmiotem zaskarżonej decyzji działka nr 159/3 o powierzchni 0,1215 ha powstała z działki nr 159/2, która powstała w wyniku podziału działki nr 159. Ta ostatnia działka powstała z kolei z połączenia parcel gruntowych nr 1283/3 i 1284/4. Parceli gruntowej nr 1283/3 odpowiadała działka nr 159/2, która uległa podziałowi na działki nr 159/3 i 159/4.

Działka nr 159/4 stała się przedmiotem decyzji Starosty (...) z dnia (...) października 2015 r. wydanej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Powyższy przepis stanowi, że właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Fakt uznania działki nr 159/4 za działkę gruntu, na której zostały wzniesione budynki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, sam w sobie nie wyklucza dopuszczalności kwalifikacji działki nr 159/3 w świetle przesłanek określonych w art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r. Może się bowiem zdarzyć, że fragment działki zabudowanej budynkami był jednocześnie fragmentem działki przeznaczonej do bezpłatnego użytkowania rolniczego na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Trzeba jednak pamiętać, że u podstaw uprawnień wynikających przepisów art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stoją odmienne cele regulacyjne. Celem uprawnienia wynikającego z art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. zwrócenie właścicielowi budynków działki gruntu ściśle związanej z tymi budynkami, a tym samym zniesienia odrębnej od gruntu własności budynków, natomiast celem uprawnienia z art. 118 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. jest wyłącznie o przyznanie własności działki gruntu rolnego przyznanej do bezpłatnego użytkowania (por. wyrok NSA OZ w Łodzi z dnia 9 maja 1995 r., SA/Łd 983/94; wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r., II SA 167/97, Lex nr 41836; wyrok NSA z dnia 23 lipca 2007 r., I OPS 1/07).

Z akt sprawy wynika, że decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) sierpnia 1978 r. gospodarstwo rolne o powierzchni 5,83 ha (obejmujące m.in. działkę nr 1283/3) należące do wstępnego skarżącej zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. W powyższej decyzji orzeczono, że budynki znajdujące się na działce nr 1283/3, stanowiącej obszar gruntu niezbędny do korzystania z tych budynków, zostają wyłączone z przejętego gospodarstwa. Jednocześnie w decyzji postanowiono, że przekazującemu gospodarstwo przydziela się do bezpłatnego użytkowania działkę gruntu rolnego o powierzchni 0,30 ha, bez wskazania numeru tej działki. Orzeczenie o przekazaniu powyższej działki do bezpłatnego użytkowania zostało wydane na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Zgodnie z powyższym przepisem rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne następcy lub Państwu, ma prawo do bezpłatnego użytkowania działki gruntu rolnego o obszarze do 0,3 ha. Nie ulega wątpliwości, że przyznana do bezpłatnego użytkowania, bliżej nieokreślona działka o powierzchni 0,3 ha, wchodząca w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu przez wstępnego skarżącej, spełnia dyspozycję art. 118 ust. 1 u.u.s.r.

Organy orzekające w sprawie przyjęły, że wstępnemu skarżącej wydzielono do bezpłatnego użytkowania działkę rolną nr 1284/4, która następnie weszła w skład działki nr 159 i w wyniku jej podziału przekształciła się w działkę nr 159/1. Ta ostatnia działka została przekazana na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, a następnie na podstawie umowy sprzedaży z dnia 22 sierpnia 2013 r. została w trybie przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa. W związku z powyższym organy uznały, że przyznanie skarżącej na własność działki nr 159/1 nie jest możliwe ze względu na jej zbycie podmiotom prywatnym.

Powyższe ustalenia organów w zakresie działki, która stała się przedmiotem prawa do bezpłatnego użytkowania na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, nie mogą być uznane prawidłowe, albowiem nie zostały one poprzedzone pełnym i wyczerpującym zebraniem oraz wnikliwym rozpatrzeniem całego materiału procesowego. Również uzasadnienie decyzji organów w tym zakresie nie jest wystarczające, aby uznać, że istotny fragment ustalonego stanu faktycznego sprawy jest niewadliwy.

Przede wszystkim konieczne jest wszechstronne i wnikliwe wyjaśnienie podstaw do przyjęcia, że to właśnie działka rolna nr 1284/4 została przydzielona do bezpłatnego użytkowania na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. W treści decyzji z dnia (...) sierpnia 1978 r. nie określono numeru tego rodzaju działki rolnej, natomiast określono jej powierzchnię (0,30 ha). Z dokumentów zalegających w aktach sprawy wynika również, że działka nr 1284/4 miała powierzchnię 0,27 ha, co oznacza, że jej powierzchnia była mniejsza niż powierzchnia działki przyznanej do bezpłatnego użytkowania. Jeszcze bardziej istotne jest jednak to, że z dokumentacji geodezyjno-kartograficznej (zob. Rejestr Gruntów m. (...), t. VI, IX, X) wynika, że przedmiotem użytkowania przez b. właściciela gospodarstwa (wstępnego skarżącej) jest działka nr 1283/3, a nie działka nr 1284/4. Organy oparły swoje ustalenia jedynie na treści sprawozdania technicznego oraz mapy uzupełniającej z dnia 25 listopada 1978 r. Z powyższych dokumentów wynika, że uprawniony geodeta dokonał pomiaru działek nr 1307/3, 1284/2 i 1283/3 oraz wydzielił działkę budowlaną, działkę do dożywotniego użytkowania oraz działkę leśną. Z wykazu zmian gruntowych zalegającego w aktach sprawy obok powyższego sprawozdania (identyfikator nr 95/78) wynika natomiast, że działka nr 1283/3 miała mieć charakter działki budowlanej, natomiast działka nr 1284/4 (powstała z podziału działki nr 1284/2 na działki nr 1284/ 3 i 1284/4), jest działką przydzieloną do dożywotnego użytkowania. Tymczasem z dalszej dokumentacji geodezyjno-kartograficznej (odpisy z rejestru gruntów) wynika, że to właśnie działka nr 1283/3 stała się przedmiotem użytkowania, natomiast działką obejmującą budynki stanowiące odrębną własność od gruntu jest działka nr 1284/4. Powstaje zatem wątpliwość co do prawidłowości ustaleń oraz wiarygodności i mocy dowodowej dokumentów w zakresie działki przeznaczonej do bezpłatnego użytkowania. Z decyzji z dnia (...) sierpnia 1978 r. wynika wprawdzie, że działka nr 1283/3 jest działką, na której posadowione są budynki wyłączone z przejętego gospodarstwa rolnego, jednak nie wyklucza to ustalenia, że działka ta o powierzchni 0,27 ha wchodziła w skład (była częścią) działki przedzielonej do bezpłatnego użytkowania, która zgodnie z powyższą decyzją miała mieć powierzchnię 0,30 ha. Wyjaśnienia wymaga zatem relacja działek nr 1283/3 i 1284/4 w kontekście wyznaczenia granic działki przydzielonej do bezpłatnego użytkowania na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r.

Wobec istnienia powyższych, istotnych rozbieżności należy zatem wyjaśnić ich przyczyny oraz znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ostatecznie ustalić na podstawie dostępnych środków dowodowych (w tym dostępnej dokumentacji geodezyjnej, odpowiedniej dokumentacji synchronizacyjnej sporządzonej przez uprawnionego geodetę, zeznań świadków) jaka działka została faktycznie przeznaczona do użytkowania na podstawie decyzji z dnia (...) sierpnia 1978 r. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne jest także to, że powierzchnia działki objętej prawem do bezpłatnego użytkowania miała wynosić 0,3 ha, podczas gdy sporne działki (1283/3 i 1284/4) miały powierzchnię po 0,27 ha. Okoliczność ta wymaga odpowiednich ustaleń faktycznych oraz sformułowania odpowiedniej oceny prawnej w zakresie prawnego znaczenia ewentualnego wieloletniego, bezpłatnego użytkowania działki rolnej o powierzchni mniejszej niż wynikająca z decyzji wydanej na podstawie art. 45 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Prawidłowa ocena prawna stanu faktycznego sprawy musi mieć także na względzie, że organy administracji geodezyjno-kartograficznej wykonujące decyzje wydane na podstawie ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin nie były uprawnione do swobodnego konkretyzowania lub dookreślania treści tych decyzji w zakresie oznaczenia działki przydzielonej do bezpłatnego użytkowania. Jeśli więc decyzja z dnia (...) sierpnia 1978 r. nie wskazała numeru działki przeznaczonej do bezpłatnego użytkowania, to właściwy organ orzekający aktualnie na podstawie art. 118 ust. 1 i 2a u.u.s.r. musi wyraźnie wskazać, z czego - w jego ocenie - wynika dopuszczalność konkretyzacji ewidencyjnej tego rodzaju działki i czy tego rodzaju konkretyzacja może być uznana za prawidłową.

Organy orzekające w sprawie trafnie zauważyły, że przedmiotem wniosku może być wyłącznie ta sama działka, która została przekazana do użytkowania z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego (por. wyroki WSA w Rzeszowie, z dnia 22 stycznia 2009 r. II SA/Rz 625/08, LEX nr 562964, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 sierpnia 2008 r., II SA/Go 265/08, LEX 559149)I, jednak nie wyklucza to sytuacji, że orzeczenie o przyznaniu własności na podstawie art. 118 u.u.s.r. będzie obejmować jedynie część działki objętej bezpłatnym użytkowaniem, jeśli jej dalsza część została już zwrócona na innej podstawie prawnej (zob. działka nr 159/4) lub stała się przedmiotem obrotu prawnego (zob. działka nr 159/1). Oczywiście sytuacja będzie przedstawiać się inaczej, jeśli organy ustalą, że przedmiotem bezpłatnego użytkowania była jednak tylko działka nr 159/1, która stała się przedmiotem przekazania na rzecz Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zbycia na rzecz podmiotów prywatnych.

W dalszej kolejności - w razie ustalenia, że sporna działka nr 159/3 jest działką, która odpowiada (przynajmniej w części) działce przyznanej wstępnemu skarżącej do bezpłatnego użytkowania - konieczne jest ustalenie, czy w momencie śmierci wstępnego (ojca) skarżącej działka ta była przedmiotem jego użytkowania w celach rolniczych, to jest czy używano ją w tych celach i pobierano z niej pożytki rolne (zob. art. 252 i n.k.c.). Dla oceny czy skarżąca jest podmiotem legitymowanym do ubiegania się o przyznanie prawa własności działki na podstawie art. 118 ust. 2a u.u.s.r. konieczne jest także ustalenie, czy jako zstępna byłego właściciela gospodarstwa rolnego faktycznie władała ona po jego śmierci w zakresie odpowiadającym prawu użytkowania działką objętą powyższym prawem. Oznacza to, że zstępny byłego właściciela działki (rolnika) musi najpóźniej z chwilą śmierci uprawnionego wstępnego przejąć powyższą działkę w posiadanie i nieprzerwanie faktycznie władać nią jak użytkownik, a więc używać ją w celach rolniczych i pobierać z niej pożytki (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2010 r., I SA/Wa 1526/09; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 września 2010 r., II SA/Bk 315/10; wyrok WSA w Kielcach z dnia 10 czerwca 2010 r., II SA/Ke 266/10). Stan faktycznego władania w zakresie uprawnień przysługujących użytkownikowi powinien przy tym - zgodnie z zasadą aktualności orzekania - istnieć w momencie orzekania przez organy obydwu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę właściwe organy uwzględnią sformułowaną wyżej ocenę prawną oraz wskazania co do konieczności uzupełnienia ustaleń faktycznych oraz rozważań prawnych (art. 153 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe argumenty, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.