Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723914

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 25 lipca 2019 r.
II SA/Rz 405/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SNSA Jerzy Solarski.

Sędziowie: WSA Magdalena Józefczyk, NSA Małgorzata Wolska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A.S.A. w (...) na decyzję Wojewody z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odszkodowania za szkody, zmniejszenie wartości oraz trwałe ograniczenie korzystania z nieruchomości-skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi A Spółka Akcyjna z siedzibą w (...) (w skrócie A S.A.) jest decyzja Wojewody z dnia (...) lutego 2019 r. Nr (...) wydana w przedmiocie ustalenia odszkodowania za szkody, zmniejszenie wartości oraz trwałe ograniczenie sposobu korzystania z części nieruchomości.

Jako podstawę prawną organ wskazał art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm. - zwana dalej "u.g.n.").

Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z (...) stycznia 2018 r. I. P. i L. P. wystąpili do Starosty (...) (dalej w skrócie: "Starosta") o ustalenie i wypłatę odszkodowania za szkody oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości - działka nr 504, w związku z budową urządzeń przesyłowych, tj. nadziemnej linii elektroenergetycznej.

Po przeprowadzeniu postępowania Starosta decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...) w pkt 1) ustalił odszkodowanie w wysokości 2 268 zł za szkody, zmniejszenie wartości oraz trwałe ograniczenie korzystania z części nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości W. gm. (...), oznaczonej obecnie jako działka nr 504/1 o pow. 1,65 ha, objętej KW nr (...), stanowiącej obecnie własność M. P. Wskazał, że odszkodowanie ustala się w związku z udzieleniem (...) w R. (obecnie A S.A.) zezwolenia na wybudowanie linii elektroenergetycznej 400 kV W.-K. przez działki położone w miejscowości C., w tym działkę nr 504 stanowiącą wówczas własność P. I. i L., zgodnie z ostateczną decyzja Naczelnika Gminy (...) znak: (...) z dnia (...) września 1987 r. W pkt 2 decyzji organ zobowiązał A S.A. do wypłaty odszkodowania w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosło A S.A. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego i wydanie decyzji, która narusza słuszny interes obywateli; art. 8 k.p.a. poprzez brak starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania czym podważono zasadę pogłębiania zaufania obywatela do państwa; naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia przesłanek w oparciu o które organ uznał A S.A. za zobowiązanego do wypłaty.

Strona odwołująca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 4, art. 129 ust. 5, art. 130, art. 132 ust. 1a u.g.n. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że znajdują one zastosowanie do decyzji Naczelnika z (...) września 1987 r. Zarzucono także naruszenie art. 132 ust. 6 u.g.n. poprzez błędne ustalenie, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest strona odwołująca, podczas gdy wywłaszczenie nastąpiło na rzecz (...) w R., którego odwołująca nie jest następcą prawnym. Zawnioskowano o uchylenie decyzji Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wojewoda wskazaną na wstępie decyzją z dnia (...) lutego 2019 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że część zarzutów zasługuje na uwzględnienie, jednak wydane rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem, co uzasadnia jego utrzymanie w mocy.

Organ wskazał, że zasady wypłaty odszkodowania regulowane są w Rozdziale 5 Działu III u.g.n. Jak wynika z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje za szkody powstałe wskutek zdarzeń o jakich mowa w art. 120 i 124-126 i winno ono odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Wojewoda cytując treść art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wskazał, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr 504/1 o pow. 1,65 ha (powstała z podziału działki nr 504) w W. objęta została ostateczną decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) września 1987 r. nr (...) zezwalającą (...) w R. na wybudowania linii elektroenergetycznej 400 kV relacji W.-K. na działkach położonych na terenie gminy (...), w tym na działce nr 504 stanowiącej wówczas własność I. P. i L. P.

Organ wyjaśnił, że z informacji uzyskanych od Dyrektora Oddziału (...) A S.A. (pismo z (...) czerwca 2016 r.) wynika, że przedmiotowa linia wybudowana została w 1991 r., i była eksploatowana w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.

Wojewoda podał że podstawą prawną decyzji z (...) września 1987 r. były art. 75, art. 79 i art. 80 ustawy z dnia 14 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 z późn. zm. - zwana dalej "ustawą z 1985 r."). Wobec tego organ I instancji wystąpił do A S.A. (właściciela linii elektroenergetycznej 400 kV W.-K.) i Wójta Gminy (...) o udzielenie informacji czy w związku z decyzją Naczelnika wypłacone zostało odszkodowanie.

Z uzyskanych od ww. podmiotów informacji wynikało, że nie dysponują dokumentami potwierdzającymi wypłatę odszkodowania.

W tych okolicznościach Wojewoda za zasadne uznał ustalenie i wypłatę odszkodowania za posadowienie linii elektroenergetycznej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że zgodnie z najnowszym orzecznictwem art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy u.g.n., tj. do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu, ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego właścicielowi odszkodowania, które nie ulega przedawnieniu. Przepis ten ma zastosowanie do decyzji wydanych na podstawie ustawy z 1985 r.

Odnośnie zarzutu dotyczącego błędnego wskazania A S.A. jako podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania Wojewoda wyjaśnił, że zarządzeniem Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z (...) lipca 1993 r. dokonano podziału przedsiębiorstwa państwowego - (...) w celu wniesienia przez Skarb Państwa zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa (w tym m.in. linii elektroenergetycznej 400 kV W.-K.) do spółki akcyjnej A S.A. w (...) Zgodnie z § 3 zarządzenia wszystkie rozpoczęte zadania inwestycyjne realizowane przez (...) zakończone zostaną ze środków finansowanych przez A S.A. Wojewoda podał, że A S.A wstąpiły w prawa i obowiązki (...), przejmując nie tylko majątek, ale i zobowiązania związane z tym majątkiem.

Końcowo Wojewoda zaznaczył, że na uwzględnienie zasługuje jedynie zarzut błędnego ustalenia przez organ I instancji, że decyzja Naczelnika z (...) września 1987 r. została wydana w trybie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Organ odwoławczy zaznaczył, że z dokonanych ustaleń jednoznacznie wynika, że decyzja Naczelnika wydana została na podstawie ustawy z 1985 r. Błędne ustalenie w tym zakresie wynikało natomiast z faktu posiadania przez organ I instancji nieczytelnej kopii tej decyzji. Wojewoda podkreślił jednak, że błąd ten pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyły A S.A. wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.

Kwestionowanej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mogących mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a mianowicie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego;

- art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierowały się organy przy załatwieniu spawy, brak określenia w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia, przy omówieniu przepisu art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70).

Decyzji zarzucono nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. polegające na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie także do ograniczenia prawa do nieruchomości, w sytuacji gdy wyraźnie odnosi się on wyłącznie do pozbawienia prawa w ramach wywłaszczenia oraz w świetle dokonanego przez ustawodawcę wyraźnego rozróżnienia pojęć: ograniczenie i pozbawienie prawa nieruchomości. Przepis ten nie obejmuje swym zakresem spraw sprzed wejścia w życie u.g.n., a wyłącznie - zgodnie z art. 233 u.g.n., sprawy wszczęte lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie u.g.n. Powyższe doprowadziło do błędnego zastosowania i przyznania odszkodowania;

- art. 112 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie ustawowego rozróżnienia na wywłaszczenie polegające na ograniczeniu prawa do nieruchomości oraz wywłaszczenie polegające na pozbawieniu prawa do nieruchomości.

W rozwinięciu zarzutów skarżąca Spółka akcentowała, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania jest cały czas wykorzystywana przez właścicieli, nie doszło do wywłaszczenia nieruchomości, tj. pozbawienia praw do niej, zatem przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie znajduje zastosowania. Skarżąca stanęła także na stanowisku, że ww. przepis nie ma zastosowania do stanów sprzed wejścia w życie ustawy u.g.n.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sądy administracyjne, jak stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza z kolei przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." i zgodnie z jego brzmieniem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa i w konsekwencji, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.), której przepisy Działu III Rozdziału 5 regulują zasady ustalania i wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Zgodnie z art. 128 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Powołane również przy rozstrzyganiu sprawy art. 128 ust. 4 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odpowiednio stanowią: "odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i art. 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu" i "Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu: 3) gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie". W ocenie Sądu zastosowanie i wykładnia cyt. wyżej przepisów w warunkach rozpoznawanej sprawy odpowiada prawu.

Niesporne jest, że przedmiotowa nieruchomość poł. w miejscowości W., gm. (...), powstała z podziału działki nr 504, a obecnie oznaczona jako działka nr 504/1 o pow. 1,65 ha została objęta ostateczną decyzją Naczelnika Gminy (...) z dnia (...) września 1907 r. ((...)) zezwalającą (...) w R. na wybudowanie linii elektroenergetycznej 400 kV relacji W. - K. na działkach położonych na terenie gm. (...), w tym m.in. na działce nr 504 stanowiącej własność I. P. i L. P. Linia wybudowana została w 1991 r. i była eksploatowana w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.

Wspomniana decyzja z dnia (...) września 1987 r. znajdująca się w aktach sprawy, została wydana na podstawie art. 75, art. 79, art. 80 ustawy z dnia 14 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99), a z wymienionego ostatnio przepisu wynika, że właścicielowi nieruchomości przysługuje od jednostki, której udostępniono nieruchomość, odszkodowanie za straty wyrządzone na skutek jej zajęcia i działań określonych w art. 71, art. 75 ust. 1, art. 76 ust. 1, art. 77 ust. 1 i art. 78. Nadto wynika, że odszkodowanie ustalane jest, w braku porozumienia stron, przez terenowy organ administracji państwowej z zastosowaniem zasad przewidzianych przy wywłaszczaniu nieruchomości.

Z ustaleń organów obu instancji, znajdujących wsparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym wynika, że właściciel linii elektroenergetycznej 400 kV W. - K., tj. A S.A. z/s w (...) nie dysponuje dokumentacja potwierdzającą wypłatę przedmiotowego odszkodowania (pismo pełn. z dnia (...) lutego 2018 r.) i również Wójt Gminy (...) nie odnalazł dokumentów dotyczących ustalenia i wypłaty odszkodowania za posadowienie ww. linii elektroenergetycznej (pismo Wójta z dnia (...) listopada 2018 r.).

Jak wynika z akt sprawy, ustalenie odszkodowania w wysokości 2 268 zł za szkody, zmniejszenie wartości oraz trwałe ograniczenie korzystania z części nieruchomości, poprzedzone zostało - zgodnie z regulacjami Rozdz. 5 u.g.n. - sporządzeniem operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego Ł. G. (operat - aktualizacja z dnia (...) lipca 2018 r.). Strona skarżąca, po zapoznaniu się a aktualizacją operatu, nie wniosła żadnych zastrzeżeń (pismo z dnia (...) sierpnia 2018 r.), również w skardze nie kwestionowała prawidłowości jego sporządzenia i ustalonej na tej podstawie wysokości odszkodowania. Sąd, jak i wcześniej organ zlecający sporządzenie operatu, nie znajduje podstaw do podważenia jego prawidłowości.

Sad nie podziela zarzutu skargi, że w sprawie doszło do naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 oraz art. 112 ust. 2 u.g.n., a także argumentacji wspierającej te zarzuty, bowiem pozostaje ona w opozycji do poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, podzielanych przez Sąd tu orzekający.

Trzeba więc przypomnieć, że w wyroku z dnia 9 listopada 2017 r., I OSK 23/16 NSA stwierdził, iż nie podziela poglądu, że warunkiem zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest okoliczność, by stan faktyczny, do którego przepis ten miałby być zastosowany, zaistniał dopiero po dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Warunek taki nie wynika z treści art. 129 ust. 5 powołanej ustawy. Nadto Sąd ten w wyroku z dnia 25 maja 2017 r., I OSK 13/17 stwierdził, że art. 129 ust. 5 pkt 3 i art. 233 u.g.n. mają zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. (przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami). Dotyczy to jednak spraw, w których wydano pozostający w obrocie prawnym akt w zakresie odjęcia własności nieruchomości, a nie zostało do tej pory ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu, mimo że przepisy, na podstawie których nastąpiło przejęcie, takie odszkodowanie przewidywały (podobnie wyrok z dnia 5 kwietnia 2018 r., II SA/Bd 1365/17).

W kontrolowanej sprawie nie jest kwestyjne, że ograniczenie własności miało miejsce przed wejściem w życie u.g.n., odszkodowanie nie zostało ustalone i wypłacone, mimo że przepisy takie odszkodowanie przewidywały (tj. ustawa z dnia 14 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości).

Podkreśla się nadto w orzecznictwie, że przez pozbawienie praw do nieruchomości na gruncie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. należy rozumieć również sytuację, gdy następuje ograniczenie prawa do nieruchomości przez zakładanie urządzeń infrastruktury technicznej, bowiem wywłaszczenie polegać może na odebraniu prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego, ale także na ograniczeniu tychże praw (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 11 stycznia 2018 r., II SA/Łd 670/17). Posadowienie linii energetycznej na cudzej nieruchomości niewątpliwie jest ograniczeniem prawa własności (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 października 2016 r., IV SA/Po 598/16).

Nie jest również trafny zarzut skargi, jakoby przy wydawaniu skarżonej decyzji organ naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. a także art. 9 i art. 11 k.p.a. w sposób opisany w skardze. Lektura akt administracyjnych i uzasadnienie zaskarżonej decyzji, jak i wydanej w pierwszej instancji decyzji z dnia (...) sierpnia 2018 r. nie dają żadnych podstaw, aby przypisać organom zaniedbanie obowiązków proceduralnych, wynikających m.in. z przepisów wskazanych w skardze. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób dostatecznie klarowny wyjaśnia przesłanki, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Przypomnieć należy, że naruszenie przepisów postępowania może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych albo też błędnej wykładni tych przepisów. Treść zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono prawo w zakresie wskazanym w cyt. wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W rezultacie Sąd nie znajduje powodów do usunięcia tych decyzji z obrotu prawnego.

Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.