Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2720393

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 12 czerwca 2019 r.
II SA/Rz 362/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Elżbieta Mazur-Selwa.

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolska (spr.), WSA Piotr Godlewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania do jego zwrotu-skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta (...) z (...) października 2018 r. nr (...) w sprawie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i obowiązku jego zwrotu.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm. - zwana dalej "ustawą").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z (...) czerwca 2016 r. ((...)) P. B. (dalej: "skarżący") przyznane zostało świadczenie wychowawcze na drugie i kolejne dziecko: M. B. i D. B. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Następnie decyzja ta została uchylona z urzędu na mocy decyzji Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) września 2017 r. ((...)). Wskazano w niej na zmianę składu osobowego rodziny - mianowicie do rodziny skarżącego nie można zaliczyć syna M. i córki P., co oznacza, że córka D. jest pierwszym, jedynym dzieckiem w jego rodzinie, a zatem od miesiąca października 2016 r. ustały przesłanki uprawniające skarżącego do świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko t.j. córkę D. i syna M.

SKO decyzją z dnia (...) listopada 2017 r. ((...)). utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Rz 196/18 oddalił skargę na decyzję Kolegium.

W dalszej kolejności Prezydent Miasta (...) decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) w pkt 1) ustalił, że kwota wypłacona P. B. za okres od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. w łącznej wysokości 5 000 zł z tytułu:

- świadczenia wychowawczego na dziecko M. B. (ur. (...).07.2007 r.)

- świadczenia wychowawczego na dziecko D. B. (ur. (...).09.2001 r.) jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W pkt 2 decyzji zobowiązał P. B. do zwrotu całości nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości 5 000 zł wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ wskazał na zmianę sytuacji rodzinnej P. B. Mianowicie postanowieniem z dnia (...) września 2016 r., sygn. (...) Sąd Okręgowy w R. na czas trwania postępowania o rozwód ustalił miejsce zamieszkania małoletniej D. B. przy skarżącym, natomiast małoletnich P. B. i M. B. przy matce - M. B. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem (...) stycznia 2017 r. i natychmiast wykonalne od dnia jego wydania ((...) września 2016 r.). Nadto postanowieniem z (...) października 2016 r. SO udzielił zabezpieczenia powództwa i zobowiązał P. B. na czas trwania procesu o rozwód do łożenia alimentów na rzecz małoletniego M. B. do rąk matki M. B.

Organ I instancji uznał, że od (...) października 2016 r. ustało prawo P. B. do świadczenia wychowawczego na córkę D. (niezależnie od dochodu) i syna M. (trzecie dziecko w rodzinie - w związku z orzeczeniem sądu ustalającym, że dzieci M. i P. zamieszkują przy matce). Wskazał także, że o powyższych okolicznościach (zmiana sytuacji rodzinnej), które miały wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego P. B. nie poinformował organu, mimo pouczenia zawartego w decyzji. Organ wiedzę o nich powziął w związku ze złożonym przez M. B. wnioskiem o świadczenie wychowawcze.

Organ stwierdził, że w ustalonym stanie faktycznym bezspornym jest, że M. i P. B. mimo, że nadal są małżeństwem, to jednak żyją w rozłączeniu. Opiekę nad córką D. sprawuje P. B. Skarżący spełnia przesłanki ustawowe do zaliczenia córki D. do swojej rodziny, bowiem wspólnie z nią zamieszkuje i ją utrzymuje. Brak jest natomiast przesłanki w postaci wspólnego zamieszkiwania z dziećmi M. i P. (pozostających także na utrzymaniu matki M. B. i z nią zamieszkujących), co wyklucza zaliczenie tych dzieci w skład jego rodziny. Sam fakt uczestniczenia w procesie opiekuńczo-wychowawczym dzieci zamieszkujących z ich matką, w tym łożenie na ich utrzymanie zarówno w drodze alimentacji, jak i poza nią, nie daje podstaw do zaliczenia ich w skład rodziny skarżącego.

W związku z faktem, że od dnia (...) października 2016 r. do składu rodziny P. B. nie można zaliczyć syna M. i córki P., organ uznał, że córka D. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie. Wobec tego podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy stwierdził, że świadczenie wychowawcze za okres od (...) października 2016 r. do (...) lutego 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał do jego zwrotu.

P. B. złożył odwołanie od tej decyzji domagając się jej uchylenia i uznania, że wypłacona kwota nie jest świadczeniem nienależnie pobranym, a tym samym zwolnienie go z obowiązku zwrotu tej kwoty; ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie art. 4 ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy większość wydatków związanych z utrzymaniem małoletnich ponosił on; naruszenie art. 2 pkt 16 ustawy poprzez nieprawidłową wykładnię prowadzącą do stanowiska, że ustalenie przez Sąd miejsca zamieszkania dziecka u jednego z rodziców wyklucza możliwość zaliczenia dziecka do rodziny drugiego rodzica. Odwołujący wskazał także na naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zmierzających do wyjaśnienia, że wydatki związane z utrzymaniem i wychowaniem małoletnich w głównej mierze pokrywa odwołujący.

Kolegium, przywołaną na wstępie decyzją z (...) stycznia 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie odwołujący składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został wyczerpująco pouczony o przesłankach przyznania tego świadczenia, co potwierdził własnoręcznym podpisem. We wniosku tym pouczono także o obowiązku niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Także w decyzji Prezydenta z (...) czerwca 2016 r. P. B. został pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o takich zmianach. Kolegium zauważyło, że organ o tych zmianach dowiedział się z wniosku M. B. (matki dzieci), która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego.

W tych okolicznościach SKO podzieliło wnioski organu I instancji o uznaniu świadczenia wychowawczego wypłaconego w kresie od (...) października 2016 r. do (...) lutego 2017 r. za nienależnie pobrane.

Odnośnie pozostałych zarzutów uznało je za niezasługujące na uwzględnienie, podkreśliło nadto, że dotyczą kwestii w której orzekał już organ odwoławczy i WSA w Rzeszowie w wyroku z 12 kwietnia 2018 r.

Skargę na powyższą decyzję do WSA w Rzeszowie złożył P. B. wnioskując o uchylenie decyzji organów obu instancji. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 4 ust. 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Prezydenta z dnia (...) października 2018 r. orzekającej, że świadczenie jest nienależnie pobranym i o obowiązku jego zwrotu, mimo, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych a zgodnie ze stanem faktycznym większość wydatków związanych z utrzymaniem małoletnich pokrywał w tym okresie skarżący;

2. art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 w zw. z art. 22 ustawy poprzez ich nieprawidłową wykładnię skutkującą utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji pomimo, że skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do poboru świadczeń, a w przypadku zbiegu uprawnionych podmiotów do poboru świadczeń organ na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy powinien dokonać proporcjonalnego podziału przysługującego zasiłku wychowawczego;

3. art. 2 pkt 16 ustawy poprzez jego nieprawidłową wykładnię sprowadzającą się do stanowiska, że ustalenie przez sąd miejsca zamieszkania dziecka u jednego z rodziców wyklucza możliwość zaliczenia dziecka do rodziny drugiego rodzica;

4. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a to zmierzających do wyjaśnienia, że wydatki związane z utrzymaniem i wychowaniem małoletnich w głównej mierze w okresie od 1 października 2016 r. do 28 lutego 2017 r. pokrywane były przez skarżącego;

5. art. 8 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i prowadzenie postępowania wbrew dyspozycji przepisu.

6. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie z jakich przyczyn organ uznał, że skarżący ma dokonać zwrotu 5500 zł wraz z odsetkami w miejsce pierwotnie orzeczonej kwoty 5000 zł wraz z odsetkami.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Po myśli art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Przy czym, jak wynika z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a." sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze.

Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, iż nie naruszyła ona prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.). W jej rozdziale 4 zatytułowanym: "Postępowanie w sprawach o świadczenie wychowawcze" znajduje się m.in. art. 25 (Nienależnie pobrane świadczenie) stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Przepis ten zawiera definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, zgodnie z którą za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (ust. a pkt 1), zaś osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1).

W kontrolowanej sprawie nie jest kwestyjne, że decyzją z dnia (...) listopada 2017 r. ((...)) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję z dnia (...) września 2017 r. ((...)) Prezydenta Miasta (...), uchylającą z urzędu jego własną decyzję z dnia (...) czerwca 2016 r. o przyznaniu P. B. świadczenia wychowawczego na drugie i kolejne dziecko: M. B. i D. B., na okres od (...) kwietnia 2016 r. do (...) września 2017 r. Skarga P. B. na wspomnianą wyżej decyzję z dnia (...) listopada 2017 r. wyrokiem tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 196/18, została oddalona. Sąd wówczas uznał, że organy zasadnie przyjęły, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 27 ust. 1 ustawy (zmianie uległa sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego). W toku bowiem postępowania rozwodowego (skarżącego i M. B.) postanowieniem z dnia (...) września 2016 r., sygn. akt (...) Sąd Okręgowy na czas trwania tego postępowania ustalił miejsce zamieszkania małoletniej D. B. przy skarżącym, natomiast małoletnich P. B. i M. B. przy matce - M. B. Nie wydano orzeczenia o opiece naprzemiennej.

W zmienionych zatem okolicznościach faktycznych - w stosunku do będących podstawą wydania decyzji z dnia (...) czerwca 2016 r. - w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego wspomnianym wyżej, ustalającym miejsce zamieszkania dzieci skarżącego - M. i P. przy matce - M. B., ustalenia dokonane decyzją z dnia (...) października 2018 r. ((...)), że wypłacona skarżącemu za okres od (...) października 2016 r. do (...) lutego 2017 r. łączna kwota 5000 zł z tytułu świadczenia wychowawczego na dzieci - M. i D. jest świadczeniem nienależnie pobranym, co skutkuje obowiązkiem jego zwrotu z odsetkami, są prawidłowe i zasługują na akceptację Sądu. Znajdują bowiem wsparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, dającym organom podstawę do prawidłowego zastosowania norm prawa materialnego.

Podkreślić też należy, że o konieczności niezwłocznego informowania o okolicznościach mających wpływ na uprawnienie do świadczenia wychowawczego, jak wynika z akt sprawy, skarżący został prawidłowo pouczony i nie było to kwestią sporną między skarżącym i organem.

Zawarte w skardze zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. są chybione, nadto (pkt 3) były przedmiotem oceny tut. Sądu zawartej w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 196/18, dokonanej z odwołaniem się do orzecznictwa NSA, a która podziela Sąd w składzie tu orzekającym.

Nie podziela Sąd zarzutów skargi o naruszeniu przy wydaniu zaskarżonej decyzji szeregu przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 8, art. 107 § 3 k.p.a. i argumentacji wspierającej te zarzuty, bowiem postępowanie sądowe nie dostarczyło podstaw do uznania ich zasadności, a tym samym stwierdzenia naruszenia prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i wzruszenia skarżonej decyzji. Co się zaś tyczy wadliwości uzasadnienia skarżonej decyzji (pkt 7 skargi), to nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, iż skarżący zobowiązany został do zwrotu kwoty 5 000 zł (którą, jak sam podał, już uiścił), a kwota "5 500 zł" wymieniona w powyższej decyzji będąca oczywistą omyłką (pisarską) nie daje się sklasyfikować jako naruszenie prawa, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.