II SA/Rz 1560/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2426020

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2018 r. II SA/Rz 1560/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1560/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) sierpnia 2016 r., nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 6 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1560/16 referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku P. G., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy.

W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia P. G. złożyła sprzeciw. Zakwestionowała dokonane przez referendarza sądowego ustalenia podkreślając, że są one błędne. Przyznała, że jej comiesięczny dochód wynosi ok. 3000 zł, a wydatki rodziny na wyżywienie i utrzymanie domu to kwota 2000 zł. Jednakże rodzina ponosi i inne koszty, jak np. związane z korzystaniem z telefonu, internetu. Ponosi także wydatki związane z utrzymaniem piętnastoletniego syna np. zakup podręczników, wyprawka do szkoły, opłaty za komitet szkolny, ubezpieczenie, wycieczki czy wydatki związane z zakupem odzieży, obuwia, lekarstw. Tych wydatków nie uwzględnił referendarz sądowy, bezkrytycznie uznając, że pozostająca kwota 1000 zł umożliwi poczynienie oszczędności na poczet wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika. W dalszej części wnosząca sprzeciw wskazała na koszty jakie ponosi w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (organizowanie przyjęć weselnych). Podała, że posiadane grunty to nieużytki, z których nie osiąga dochodów wręcz przeciwnie ponosi dodatkowe koszty (np. podatek). Stwierdziła, że zestawienie wysokości faktycznego dochodu z wielkością przeciętnych potrzeb skarżącej i jej rodziny dowodzi, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia jej skontrolowanie zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie radcy prawnego - czego domaga się wnioskodawczyni - objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Należy podkreślić, co słusznie zauważył referendarz sądowy w kwestionowanym orzeczeniu, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Jak wyżej wskazano, żądanie wnioskodawczyni odnosi się do ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. Po przeanalizowaniu wniosku oraz sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim z uwagi na brak wystarczających i rzetelnych informacji (mimo wystosowanego do wnioskodawczyni wezwania), pozwalających na pozytywne rozpoznanie wniosku.

Na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku na formularzu PPF ustalono, że prowadzi ona wraz z mężem i synem wspólne gospodarstwo domowe. Na ich majątek składa się dom o pow. 180 m2, dwa budynki usługowe o pow. ok. 1000 m2, działki o pow. 1 ha, grunty o wartości 50 000 zł oraz trzy samochody. Skarżąca wskazała, że zaciągnęła kredyt w wysokości 440 000 zł. Podała także, iż media związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą wynoszą 20 000 zł miesięcznie.

Z uwagi na niewystarczające dane, wnioskodawczyni została wezwana do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych (szczegółowo wskazanych w wezwaniu referendarza z 13 września 2017 r.).

W odpowiedzi podała, że średni jej miesięczny dochód netto w okresie od stycznia do sierpnia 2017 r. wyniósł ok. 3000 zł. Jej mąż jest rolnikiem, nie posiadającym dochodów. Średnie miesięczne wydatki na wyżywienie rodziny wynoszą 1000 zł. Taka sama kwota jest również przeznaczana na utrzymanie domu. Skarżąca zaciągnęła kredyty w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Łączna wysokość rat z powyższego tytułu wynosi 12 021,07 zł. Natomiast rata leasingowa wynosi 3200 zł miesięcznie. Skarżąca przedłożyła także deklaracje dla podatku od towarów i usług za okres od lipca do września 2017 r. Wynikają z niej następujące kwoty podstawy opodatkowania: 114 463 zł, 167 279 zł oraz 132 422 zł.

Jak wyżej zaznaczono ciężar wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, która powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2013 r. II OZ 351/13). Podkreślić należy, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów a także ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745).

Przede wszystkim to na skarżącej spoczywał obowiązek szczegółowego podania wydatków jakie ponosi na wyżywienie siebie i rodziny i utrzymanie domu z wyszczególnienie opłat i podaniem konkretnych kwot wydatków. Tymczasem sama wnioskodawczyni ogólnie podała, że średnia miesięcznych wydatków na jedzenie rodziny wynosi 1000 zł, zaś na utrzymanie domu - 1000 zł. W złożonym sprzeciwie wskazała także na inne wydatki związane z utrzymaniem syna, nie sprecyzowała jednakże ich kwot. Zauważyć należy, że rolą Sądu nie jest poszukiwanie okoliczności uzasadniających pozytywne rozpoznanie wniosku strony a tym bardziej zastępowanie jej w tym zakresie. To obowiązkiem Pauliny Golec było nadesłanie pełnych informacji czy dokumentów do których przedłożenia została wezwana. Również w złożonym sprzeciwie nie przedstawiła żadnych okoliczności, które pozwoliłyby zakwestionować ustalenia dokonane przez referendarza sądowego.

Zauważyć należy, że rodzina wnioskodawczyni ma zaspokojone potrzeby mieszkania. Dysponuje miesięcznym dochodem wynoszącym ok. 3000 zł, zadeklarowane zaś wydatki wynoszą ok. 2000 zł. Suma zadeklarowanych wydatków nie pochłania całości dochodu, a niektóre z podanych wartości nie mogą być uznane za wydatki konieczne do podstawowego utrzymania. Punktu odniesienia do ewentualnego przyznania prawa pomocy - finansowanego ze środków publicznych (Skarbu Państwa) - nie stanowią wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz tylko te mające na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i to jedynie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, środków czystości, leczenie, podstawowe opłaty związane utrzymaniem domu lub mieszkania). Te zaś w ocenie Sądu są na bieżąco zaspokajane. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że skarżąca w odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego (swojego i męża) - nie oświadczyła przy tym, by takowego nie posiadała. Powyższe nie może być interpretowane na jej korzyść. Nie bez znaczenia pozostaje też okoliczność posiadania innych pojazdów mechanicznych (samochodów), których koszty utrzymania nie są uznawane za korzystające z pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego oraz fakt posiadania gruntów o wartości ok.

50 000 zł.

W konsekwencji należy stwierdzić brak wykazania przez P. G. ustawowego kryterium przyznania prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, podlegają wyjaśnieniu z uwagi na brak możliwości ich interpretowania na korzyść osoby składającej wniosek. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku (postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11).

Należy także wyjaśnić skarżącej, że odmowa ustanowienia radcy prawnego w żaden sposób nie zamyka drogi dochodzenia swoich praw przed sądem. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. oraz art. 194 § 4 p.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Także podnoszona w sprzeciwie argumentacja o nieznajomości procedury sądowej oraz o fakcie odrzucenia przez Sąd wszystkich pism skarżącej nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć z koniecznością podania wyczerpujących informacji o swojej sytuacji majątkowej. Zaniechanie w tym zakresie nie może być interpretowane na korzyść skarżącej i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy tym bardziej, że mając na względzie uzasadnienie postanowienia referendarza sądowego i wskazane tam przyczyny nieuwzględnienia jego wniosku miała możliwość uzupełnienia brakujących danych w sprzeciwie. Biorąc zatem powyższe pod uwagę zasadnie odmówiono ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że prawidłowo przyjął referendarz sądowy w wydanym postanowieniu, że sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący i wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.