II SA/Rz 1410/17, Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej. - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2578693

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 listopada 2018 r. II SA/Rz 1410/17 Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia (...) w (...) od postanowienia referendarza sądowego z dnia 24 września 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1410/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od koszów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi k.p. na decyzję Szefa Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) października 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2018 r. Stowarzyszenie (...) z siedzibą w (...) (dalej zwane w skrócie Stowarzyszeniem) w sprawie ze skargi opisanej w sentencji niniejszego postanowienia zwróciło się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie pełnomocnika radcy prawnego. Z informacji podanych we wniosku wynika, że Stowarzyszenie "prowadzi działalność o charakterze społecznym w ochronie ludzi, środowiska naturalnego, dóbr narodowych oraz osób represjonowanych i poszkodowanych" oraz nie posiada żadnego majątku w formie nieruchomości czy ruchomości. Środki finansowe na działalność pochodzą ze składek członkowskich, zarząd działa społecznie, Stowarzyszenie zaś prowadzi działalność o charakterze "non profit", nie korzysta z dotacji państwowych i unijnych, nie prowadzi działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach zawartego w formularzu PPPr wynika, że Stowarzyszenie nie posiada jakiegokolwiek majątku ani także środków pieniężnych na rachunku.

Po rozpoznaniu wniosku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie postanowieniem z dnia 24 września 2018 r. odmówił Stowarzyszeniu przyznania wnioskowanego prawa pomocy wyjaśniając, że podstawą takiego rozstrzygnięcia było niewykazanie przesłanek do jego przyznania sprowadzające się do braku jakichkolwiek działań ze strony Stowarzyszenia mających na celu poszukiwanie źródeł finansowania swojej działalności. Bierność tą Stowarzyszenie wykazuje mimo tego, że statut przewiduje liczne potencjalne źródła finansowania jego działalności, zaś chcąc aktywnie działać w zakresie nakreślonych celów winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia Stowarzyszenie zażądało jego uchylenia, sprostowania i uzupełnienia, zwolnienia z opłaty sądowej w części i ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu.

W jego ocenie postanowienie zawiera błąd formalno - prawny zawarty w części orzekającej polegający na nieokreśleniu czego dotyczy opłata. W polemice ze stwierdzeniem, że "Stowarzyszenie nie wyjaśniło, co jest przyczyną bierności i braku poszukiwań źródeł finansowani swoich celów" wyjaśniło, że zarówno z wniosku, jak i z wyjaśnień wynika jednoznacznie, że jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie. Podało, że rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi zagadnienie wstępne w przedmiotowej sprawie albowiem skarżący nie posiada wykształcenia prawniczego, jak również praktyki procesowej celem realizacji konstytucyjnego prawa do obrony.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) - dalej zwana p.p.s.a.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Stowarzyszenie nie korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych określonego w art. 239 § 2 p.p.s.a. bowiem nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego, co potwierdza informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu dostępna na Centralnej Informacji KRS, a także nie występuje w sprawie własnej w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, tj. w takim o jaki wnioskowało Stowarzyszenie, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Informacje podane Sądowi stanowią podstawę faktyczną sprawy wpadkowej w zakresie prawa pomocy. Dane te powinny być dokładne, jak stanowi wprost art. 252 § 1 p.p.s.a., a zatem od wnioskodawcy wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Orzecznictwo sądowoadministracyjne przyjmuje, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W pełni podzielić należy stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu postanowienia w zakresie przesłanek odmowy przyznania wnioskowanego prawa pomocy.

W istocie ze statutu Stowarzyszenia wynika, że może pozyskiwać ono środki m.in. ze składek członkowskich, darowizn, dotacji, subwencji, zbiórek, z działalności gospodarczej, a posiadany majątek przeznaczony jest na realizację celów Stowarzyszenia oraz na pokrycie niezbędnych kosztów. Zatem uprawniony jest wniosek, że Stowarzyszenie posiada potencjalnie liczne źródła finansowania i ma ono możliwości uzyskiwania środków finansowych na prowadzenie swojej działalności statutowej, w zakres której wchodzić mogą sprawy sądowe co do zasady wymagające uiszczania opłat i wydatków, zaś jego członkowie przystępując do aktywnej realizacji celów z powołaniem się na nie w postępowaniu sądowoadministracynym, muszą liczyć się z obowiązkiem ponoszenia tychże kosztów i uwzględnić, a w dalszej kolejności przeznaczyć na ten cel odpowiednie środki pieniężne, a przy ich braku nawet podejmować działania celem ich uzyskania.

Z wniosku nie wynika, żeby istniała jakakolwiek obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie koniecznych środków, chociażby poprzez zgromadzenia takiej liczby członków, aby pozyskiwane składki, będące tu składkami obowiązkowymi częściowo finansowały działalność Stowarzyszenia polegającą na uczestnictwie w postępowaniach sądowych i podejmowaniu w nich aktywnej działalności. Posiadanie statusu organizacji non profit nie oznacza, że Stowarzyszenie podlega zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności, w tym również Stowarzyszeń, zaś podmioty te bez względu na charakter prowadzonej działalności, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32) (za postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 18 września 2013 r. sygn. akt V SA/Wa 1196/13. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sprzeciw nie zasługuje zatem na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i wbrew stanowisku zawartym w sprzeciwie, nie zawiera błędu polegającego na nieokreśleniu czego dotyczy opłata, bowiem we wniosku PPPr Stowarzyszenie określiło, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Podkreślenia wymaga to, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, bowiem stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 p.p.s.a.). Zatem tylko wyjątkowe okoliczności wpisujące się w przesłanki przyznania praw pomocy określone w art. 246 p.p.s.a. mogą stanowić o uwzględnieniu wniosku o przyznanie tego prawa. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.