Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721992

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 4 września 2019 r.
II SA/Po 983/18
Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elwira Brychcy.

Sędziowie WSA: Barbara Drzazga, Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia (...) 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń; oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Wojewoda decyzją z dnia (...) 2018 r., Nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 10 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1265), utrzymał w mocy decyzję Starosty (...) z dnia (...).2018 r., nr: (...), o odmowie umorzenia A. K. należności z tytułu nienależnie pobranego stypendium, kosztów szkolenia, kosztów badań lekarskich i psychologicznych w łącznej kwocie (...) zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył ustalony przez organ I instancji stan faktyczny sprawy.

A. K. zarejestrował się w PUP w P. (dalej: PUP lub Urząd) w dniu 18 lipca 2016 r., jako osoba bezrobotna. W okresie od dnia 14 listopada 2016 r. do dnia 18 listopada 2016 r. odbył Szkolenie okresowe dla kierowców wykonujących transport drogowy rzeczy, finansowane z Funduszu Pracy i pobierał z tego tytułu stypendium. W dniu 4 listopada 2016 r. został skierowany na badania lekarskie i psychologiczne związane z ww. szkoleniem. W dniu 24 marca 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w W., Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych poinformował PUP, iż holenderska instytucja ubezpieczeniowa potwierdziła okres ubezpieczenia A. K. od dnia 10 sierpnia 2009 r. do dnia 4 października 2009 r. i od dnia 29 marca 2010 r. do dnia 24 lipca 2014 r. z tytułu zatrudnienia oraz od dnia 25 lipca 2014 r. do dnia 21 lipca 2016 r. jako okres pobierania zasiłku chorobowego oraz okres od dnia 22 lipca 2016 r. do nadal jako okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy.

W tych okolicznościach postanowieniem z dni 28 marca 2017 r. PUP w P. wznowił z urzędu postępowania w sprawach: o uznanie A. K. za osobę bezrobotną z dniem 14 listopada 2016 r. oraz utracie prawa do stypendium z dniem 9 listopada 2016 r. W ramach postępowania A. K. oświadczył, że potwierdza przebywanie na zasiłku chorobowym od 25 lipca 2014 r. do 21 lipca 2016 r. oraz pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 22 lipca 2016 r. do nadal.

Starosta P. decyzją z dnia (...)2017 r. orzekł o: - uchyleniu decyzji z dnia (...).2016 r. o uznaniu tej osoby za osobę bezrobotną od dnia 18 lipca 2016 r.,

- uchyleniu decyzji z dnia (...)2016 r. o przyznaniu prawa do stypendium szkoleniowego od dnia 14 listopada 2016 r.,

- uchyleniu decyzji z dnia (...)2016 r. o utracie prawa do stypendium od dnia 19 listopada 2016 r.,

- odmowie uznania A. K. za osobę bezrobotną z dniem 18 lipca 2016 r. Decyzje wobec braku ich zaskarżenia są ostateczne.

W dalszej kolejności Starosta P. decyzją z dnia (...).2017 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez A. K. kwoty łącznie (...) zł, w tym: (...) zł nienależnie pobranego stypendium, (...) zł kosztów szkolenia oraz (...) zł kosztów badań lekarskich i psychologicznych.

A. K. w dniu 25 lipca 2017 r. wniósł do PUP wniosek o umorzenie kwoty (...) zł, w którym podał, że jest osobą niepełnosprawną i niezdolną do pracy oraz pobiera rentę w wysokości (...) zł. Przedstawił również oświadczenie majątkowe oraz Kartę Informacyjną o Dochodach, uszczegółowioną w dniu 28 sierpnia 2017 r. Ze Starostwa Powiatowego w P. uzyskano informację, iż ww. figuruje w ewidencji jako właściciel motocykla marki JAVA, rok produkcji 1989 r. Organ wyjaśnił, że wniosek został negatywnie zaopiniowany przez Powiatowa Radę Zatrudnienia w P. uchwałą z dnia 29 września 2017 r.

W dalszej kolejności Starosta P. decyzją z dnia (...).2017 r., nr: (...), orzekł o odmowie umorzenia A. K. przedmiotowych należności.

A. K. odwołał się od wskazanej decyzji podnosząc, iż "otrzymał rentę w kwocie (...) zł, a z tego (...) zajęte jest przez komornika i otrzymuje (...) zł na miesiąc." Wyjaśnił, że "cierpi na nieuleczalną chorobę, a zarejestrował się w PUP w P., aby otrzymać ubezpieczenie zdrowotne." Wyjaśnił, że motocykl JAVA został sprzedany 12-14 lat temu i kupujący nie zgłosił tego faktu w Wydziale Komunikacji Starostwa Powiatowego w P. Wskazał, iż renta została mu przyznana czasowo do dnia 31 maja 2018 r., ale dokumentacja medyczna z Holandii wskazywała, że nie ma szans na poprawę jego stanu zdrowia w przyszłości. Pismem z dnia 30 października 2017 r. wskazał, iż jest osobą schorowaną i niewypłacalną w kraju i zagranicą, a do Polski może wrócić jeżeli stworzone zostanie dla niego odpowiednie miejsce pracy. Już po przekazaniu akt organowi odwoławczemu A. K. pismem z 12 stycznia 2018 r. podał, iż komornik zajmuje 60% renty w wysokości 332 zł, prawdopodobnie będzie musiał oddać w Holandii kwotę 5.000 euro, lecz jeszcze nie otrzymał pisma w tej sprawie. Wskazał, że ma zaległości w ubezpieczeniu 799,24 euro, które musi opłacić, gdyż leczy się w Holandii. Podał, iż ma dochód w związku z zasiłkiem i rentą w Holandii 502 euro, rentę w Polsce w wysokości 160 zł oraz zasiłek socjalny 15 euro. Natomiast na jego wydatki składają się 300 euro z tytułu zakwaterowania, 115 euro ubezpieczenie, ryzyko własne (w ratach na miesiąc) 134 euro, wyżywienie 300 euro, kredyt, alimenty 300 zł. Dodatkowo Zainteresowany wskazał, iż na dzień 12 stycznia 2018 r. stan jego rachunku w banku wynosił 3,37 euro.

Wojewoda decyzją znak: (...) z dnia (...).2018 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i skierowaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Wojewoda wskazał na konieczność i wnikliwego zbadania aktualnej sytuację materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia,czy spełnia przesłanki do umorzenia żądanej należności z art. 76 ust. 7 pkt 1, 2 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Prowadząc ponownie postępowanie PUP poinformował wnioskodawcę o konieczności udokumentowania spełnienia tych przesłanek wskazując, że może to nastąpić przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, np. orzeczenia o niezdolności do pracy, zaświadczenia o wysokości osiąganych dochodów, dowodów potwierdzających powstałe zaległości finansowe, faktury za leki. Ponadto zwrócono się o przedłożenie aktualnych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, tj. karty informacyjnej o dochodach, oświadczenia majątkowego.

W dniu 27 marca 2018 r. ZUS poinformował, że A. K. nie jest aktualnie zgłoszony do ubezpieczeń i nie pobiera zasiłków. Podano, że pobiera rentę, natomiast jednostką świadczenia jest Wydział Realizacji Umów Międzynarodowych w W. Starostwo Powiatowe w P. poinformowało, że jest właścicielem motocykla JAWA 350. W dniu 11 maja 2018 r. A. K. złożył oświadczenie majątkowe, w którym wskazał, że jest rencistą i nie posiada majątku. Oświadczył, że posiada zasoby pieniężne w walucie polskiej w wysokości 150 zł miesięcznie z tytułu renty w Polsce oraz 502 euro miesięcznie z tytułu renty przyznanej w Holandii. Strona opisała stałe miesięczne obciążenia finansowe tj.: czynsz - 300 euro, żywność - 150 euro, środki czystości - 25 euro, alimenty - 400 zł, inne (ubezpieczenie) - 245 euro, razem 721 euro i 400 zł. W dniu 14 maja 2018 r. Przedłożył kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 maja 2017 r., z którego wynika, że jest częściowo niezdolny do pracy do 31 maja 2018 r.

W dniu 26 czerwca 2018 r. Powiatowa Rada Rynku Pracy w P. uchwałą nr (...) r., negatywnie zaopiniowała wniosek o umorzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

A. K. zapoznał się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie, a do zebranego materiału nie zgłosił żądań.

W tych okolicznościach Starosta P. decyzją z dnia (...).2018 r., nr (...), orzekł o odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego stypendium, kosztów szkolenia, kosztów badań lekarskich i psychologicznych w łącznej kwocie 950,80 zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż umarzając należności publicznoprawne organ musi brać pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również interes skarbu państwa oraz innych osób korzystających z różnych form pomocy finansowych z publicznych środków. Zdaniem organu I instancji sytuacja finansowa wnioskodawcy nie przemawia za umorzeniem spłaty należności, gdyż aktualny brak dochodów dostatecznych do spłaty zobowiązania, nie przesadza o braku takiej możliwości w przyszłości, w związku z czym umorzenie należności byłoby przedwczesne. Organ wskazał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej Strony, jednakże orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy do (...).2018 r. nie daje podstaw do umorzenia należności. Ponadto wnioskodawca nie przedstawił, oprócz orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, żadnych innych dowodów, o które został poproszony w piśmie z 8 lutego 2018 r. Ponadto nie wykazał żadnych kosztów ponoszonych z powodu choroby. Nadto, wnioskodawca nie zwrócił się do Starosty z prośbą o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie należności na raty, tj. nie podjął starań w celu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Urząd analizując sytuację finansową wnioskodawcy stwierdził, że miesięczny dochód wnioskodawcy pozwala na pokrycie bieżących kosztów utrzymania, nadto aktualny brak majątku lub dochodu nie przesądza o braku możliwości uregulowania należności w przyszłości, na przykład w związku z podjęciem zatrudnienia.

W ustawowym terminie A. K. złożył odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że Jego miesięczny dochód nie pozwala na spłatę zadłużenia (...) zł. Wyjaśnił, że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie pracy. Do odwołania dołączył:

- przetłumaczone z języka angielskiego zaświadczenie lekarskie potwierdzające pozostawanie pod opieką lekarza specjalisty,

- kopię umowy najmu mieszkania w Holandii - wysokość ceny najmu 650 euro,

- kopię druku wypłaty renty w wysokości 507,86 euro.

W dniu 25 lipca 2018 r. Urząd poinformował Stronę o możliwości zapoznania z aktami zgromadzonymi w sprawie oraz złożenia dodatkowych wyjaśnień, po czym odwołanie przekazał do Wojewody.

Wojewoda wyjaśnił, że w trakcie postępowania odwoławczego zobowiązany jest orzekać na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (dalej: ustawa o promocji zatrudnienia) i ocenić zgodność z prawem decyzji Starosty (...) z dnia (...).2018 r. Nr (...) Organ przytoczył treść art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, zgodnie z którym Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z wymienionych w tym przepisie przesłanek.

Organ II instancji wskazał, że decyzje wydawane na podstawie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia należą do instytucji uznania administracyjnego. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych samo spełnianie przesłanek określonych w ww. przepisie nie zobowiązuje organu do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W przypadku uznania administracyjnego decyzja zgodna z prawem powinna być poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów oraz wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Orzecznictwo wskazuje, iż organy zatrudnienia rozpatrując sprawy dotyczące art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, zobligowane są do dokładnego zebrania materiału w sprawie oraz jednoznacznego i przekonującego uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy stwierdził, że PUP w P. przy użyciu dostępnych środków przeprowadził postępowanie w kwestii ustalenia sytuacji materialnej i zdrowotnej wnioskodawcy wraz z uwzględnieniem kosztów utrzymania, związanych z codzienną egzystencją. Po przeprowadzeniu postępowania PUP uznał, że istnieje możliwość spłaty żądanej należności poprzez rozłożenie należności na raty lub po orzeczeniu o odroczeniu terminu spłaty. Ponadto, organ wypełnił ciążący na nim obowiązek zasięgnięcia opinii Powiatowej Rady R. Pracy przed wydaniem decyzji w przedmiotowej sprawie. Ustalono, że członkowie Powiatowej Rady Rynku Pracy w P. jednogłośnie wyrazili negatywną opinię wobec złożonego wniosku o umorzenie całości należności. Orzeczenie Starosty (...) jest zatem zgodne z treścią uchwały podjętej przez Radę.

Wojewoda wskazał, że organ I instancji odnosząc się do kwestii niemożności podjęcia pracy stwierdził, że sytuacja zdrowotna Strony nie musi mieć charakteru trwałego, zatem nie pozwala jednoznacznie i z całą pewnością przesądzić, że w przyszłości sytuacja nie ulegnie poprawie. A. K. posiadał bowiem orzeczenie ZUS o częściowej niezdolności do pracy do dnia 31 maja 2018 r., dołączone do akt zaświadczenie lekarskie z Holandii wskazuje natomiast na pozostawanie pod opieką lekarza specjalisty. Powyższa dokumentacja nie może być zatem podstawą do stwierdzenia, że A. K. nie podejmie w przyszłości pracy dla niego odpowiedniej ze względu na stan zdrowia, co pozwoli na poprawę sytuacji materialnej i chociażby częściową spłatę należności. W omawianej sprawie nie zachodzą również przesłanki art. 76 ust. 7 pkt 1, 3 i 4 ustawy o promocji zatrudnienia, przede wszystkim ze względu na fakt, że w przedmiotowej sprawie nie prowadzono postępowania egzekucyjnego w zakresie zwrotu przyznanych środków.

Zdaniem Wojewody Starosta P. zebrał materiał dowodowy istotny z punktu widzenia przesłanek ustawowych, w sposób szczególny zwracając uwagę na dochody i koszty utrzymania prowadzonego przez wnioskodawcę gospodarstwa domowego. Organ I instancji wykazał w toku prowadzonego postępowania, że jest on w stanie spłacać zasądzoną należność w przypadku rozłożenia należności na raty lub ewentualnego odroczenia terminu płatności, dlatego też wniosek o umorzenie żądanych przez organ należności jest przedwczesny. Jak wynika z zebranego materiału, miesięczny dochód Strony pozwala na pokrycie bieżących kosztów utrzymania. Złożenie wniosku o umorzenie poprzedzać winna próba chociażby częściowej spłaty należności. Organ podkreślił, że Starosta P. nie jest zobowiązany, do umorzenia żądanej kwoty, ponieważ zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia Starosta może umorzyć żądaną należność. Wojewoda podzielił pogląd, iż umorzenie należności uzyskanej dzięki pomocy publicznej powinno być orzekane tylko w wyjątkowych okolicznościach, po jednoznacznym stwierdzeniu wystąpienia jednej z przesłanek art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ww. ustawy, co w omawianym przypadku nie znajduje uzasadnienia.

A. K. zaskarżył decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący podniósł, że Starosta P. otrzymał od niego istotny z punktu widzenia przesłanek ustawowych materiał dowodowy, który należycie oceniony pozwoliłby zakończyć sprawę. Tymczasem po stronie Starosty brak jest dobrej woli ku temu. Skarżący podkreślił, że jego dochody są niewystarczające, aby mógł się utrzymać - miesięczny bilans jest na minusie. W rachunku końcowym nie ma mowy o ponoszonych kosztach w liczbach. Jest osobą chorą i niewypłacalną, nie ma możliwości brania czegokolwiek na raty. Skarżący wniósł o umorzenie należności z powodu przedawnienia sprawy, która trwa prawie dwa lata.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie sądowoadministracyjnej, która odbyła się w dniu 4 września 2019 r., ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego adw. A. K. - J., poparła skargę i jej zarzuty. Pełnomocnik wniosła o uchylenie decyzji organów I i II instancji, zarzucając naruszenie przepisów art. 6, 7, 77 i 107 § 3 k.p.a. praz art. 76 ust, 1 pkt 4 i art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Pełnomocnik podniosła, że organy nieprawidłowo odwołują się do hipotetycznej, przyszłej sytuacji skarżącego, natomiast nie bierze pod uwagę, aktualnej i bieżącej jego sytuacji. Pełnomocnik zarzuciła, że organ nie rozważył, czy splata zadłużenia nie doprowadzi do nieodwracalnych skutków, negatywnych dla skarżącego i doprowadzenia do zadłużenia gospodarstwa domowego. Oświadczyła, że nie jest jej widome, czy skarżący po 31 maja 2018 r. uzyskał nowe orzeczenie o niepełnosprawności.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1065 z późn. zm.), zgodnie z którym Starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady rynku pracy umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek:

1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależne świadczenie, refundację lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności;

2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania;

3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności;

4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust. 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Z powyższego wynika, że nawet w sytuacji, gdyby skarżący spełniał kryteria umorzenia zaległości, organy administracji mają jedynie możliwość, a nie obowiązek, umorzenia świadczeń w trybie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Decyzja wydana na podstawie powołanego wyżej przepisu ma bowiem charakter decyzji uznaniowej, co wynika z użytego w tym przepisie sformułowania "może umorzyć". Decyzja taka charakteryzuje się zatem tym, że po ustaleniu przez organ spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek warunkujących wydanie decyzji, po stronie organu administracji brak jest obowiązku uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia i może odmówić umorzenia, jeśli w jego ocenie jest to słuszne i celowe w świetle ustalonych okoliczności faktycznych. Podkreślenia również wymaga, że orzekanie przez organy administracji w ramach uznania nie oznacza dowolności w rozstrzyganiu sprawy, ale musi wynikać z okoliczności rozpatrywanej sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego. Rozstrzyganie w ramach uznania wymaga od organu administracji nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. Obowiązkiem każdego organu administracji jest staranne wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, wytłumaczenie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie administracyjne nie jest obarczone istotnymi uchybieniami w powyższym zakresie. Zdaniem Sądu organy prawidłowo przyjęły, że aczkolwiek aktualna sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwala na spłacenie należności w wysokości 980 zł, to jednak nie można wykluczyć, że spłata taka będzie możliwa w przyszłości.

Analiza uzasadnień decyzji organu I i II instancji potwierdza, że badano wystąpienie każdej z przesłanek wymienionych w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Należy przy tym zauważyć, że istotne znaczenie spośród przypadków, o jakich mowa w art. 76 ust. 7 powołanej ustawy, uzasadniających ewentualne umorzenie należności podlegających zwrotowi, posiada przesłanka z art. 76 ust. 7 pkt 2 tejże ustawy.

W realiach niniejszej sprawy organy przeprowadziły analizę aktualnej sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, na podstawie możliwych do zebrania dowodów zgromadzonych w aktach sprawy. Należy podkreślić, że pomimo tego, że to na skarżącym spoczywał obowiązek dostarczenia dowodów wskazujących na zasadność umorzenia pobranych środków, skarżący nie wypełnił tego obowiązku w pełnym zakresie. Ocenę przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 2 ustawy oparto przede wszystkim na materiale dowodowym dostarczonym przez skarżącego, co zważywszy na zamieszkiwanie skarżącego w Holandii, było zasadne.

Należy zatem wskazać, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy PUP w P. poinformował skarżącego o konieczności udokumentowania jego aktualnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej wskazując, że może to nastąpić przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych, np. orzeczenia o niezdolności do pracy, zaświadczenia o wysokości osiąganych dochodów, dowodów potwierdzających powstałe zaległości finansowe, faktury za leki. Ponadto zwrócono się o przedłożenie aktualnych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, tj. karty informacyjnej o dochodach, oświadczenia majątkowego. W odpowiedzi skarżący przedłożył w PUP w P. oświadczenie majątkowe, w którym wskazał, że jest rencistą i nie posiada majątku. Oświadczył, że posiada zasoby pieniężne w walucie polskiej w wysokości 150 zł miesięcznie z tytułu renty w Polsce oraz 502 euro miesięcznie z tytułu renty przyznanej w Holandii. Strona opisała stałe miesięczne obciążenia finansowe tj.: czynsz - 300 euro, żywność - 150 euro, środki czystości - 25 euro, alimenty - 400 zł, inne (ubezpieczenie) - 245 euro, razem 721 euro i 400 zł. Przedłożył również kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 maja 2017 r., z którego wynika, że jest częściowo niezdolny do pracy do 31 maja 2018 r.

Z kolei wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji skarżący przedłożył przetłumaczone z języka angielskiego zaświadczenie lekarskie, potwierdzające pozostawanie pod opieką lekarza specjalisty, kopię umowy najmu mieszkania w Holandii - wysokość najmu 650 euro, kopię druku wypłaty renty w wysokości 507,86 euro.

Co istotne, skarżący na żadnym z etapów postępowania administracyjnego nie przedłożył organom dokumentacji medycznej, która wskazywałaby na niemożność podjęcia zatrudnienia po okresie, w którym posiadał orzeczenie o niepełnosprawności z ZUS oraz którego dotyczy pobierana przez niego renta w Holandii. Z przedłożonej dokumentacji medycznej z Holandii wynika jedynie, że pozostaje pod opieką lekarza, podano jednostkę chorobową oraz, że zalecono leczenie farmakologiczne. Również w uzasadnieniu skargi skarżący nie podnosi, że stan jego zdrowia nie rokuje możliwości podjęcia pracy w najbliższej przyszłości. Nie wyjaśnił również, czy po 31 maja 2018 r. wystąpił w Polsce o nowe orzeczenie na dalszy okres, a należy wskazać, że odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł już po tej dacie. Skarżący nie przedłożył również organom zestawienia ponoszonych kosztów leczenia oraz ich nie udokumentował.

Zatem to przede wszystkim dokumentacja złożona przez skarżącego, a nadto ustalenia własne PUP w P., stanowiły podstawę do przyjęcia, iż skarżący nie wypełnia przesłanki z art. 76 ust. 7 pkt 2 omawianej ustawy. W uzasadnieniu decyzji organy omówiły, dlaczego w ich opinii nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 76 ust. 7 omawianej ustawy, a Sąd tę opinię podziela. Zasadnie bowiem podniesiono, że przedstawiona przez skarżącego dokumentacja nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że nie podejmie on w przyszłości pracy dla niego odpowiedniej ze względu na stan zdrowia, co pozwoli na poprawę sytuacji materialnej i chociażby częściową spłatę należności. Zauważyć bowiem należy, że źródłem otrzymanej w przeszłości pomocy były dochody Funduszu Pracy, co oznacza, że pomoc tę finansują z obowiązkowych składek przede wszystkim inni przedsiębiorcy.

Ponadto, nawet gdyby przyjąć, że skarżący trwale nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej, to nie sposób usprawiedliwić braku wykazania tego na etapie ubiegania się o umorzenie należności, do zwrotu których został zobowiązany wobec przesądzenia, że zostały one przez niego nienależnie pobrane.

Oceniając zatem, czy skarżący mógł, a czego nie uczynił, pełniej udokumentować stan swojego zdrowia, należy wskazać, że na etapie rozpatrywania przez Sąd jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, skarżący przedłożył dokument, z którego wynika, że powinien dysponować dokumentacją medyczną, która pełniej zobrazuje jego stan zdrowia, aniżeli przetłumaczone z języka holenderskiego zaświadczenie lekarskie, które złożył wraz z odwołaniem. Tym niemniej, złożona na etapie procedowania wniosku o prawo pomocy Opinia lekarza biegłego (sporządzona z datą 27 grudnia 2018 r. - zatem już po wydaniu zaskarżonej decyzji), nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego aktywności zawodowej - choć raczej w warunkach pracy chronionej.

Powyższe potwierdza, że organy nie naruszyły zasad swobodnej oceny akcentując zarówno obowiązek wykazania (a nie tylko wskazania) przez skarżącego takiej szczególnej sytuacji życiowej, która uniemożliwia mu spłacenie pobranych nienależnie środków, jak również akcentując obowiązek rozliczenia się z otrzymanych publicznych pieniędzy.

Co do zasady sąd administracyjny nie jest jednak upoważniony do dokonywanie samodzielnych ustaleń co do stanu faktycznego i istnienia bądź braku przesłanek, umożliwiających umorzenie należności. Rolą sądu administracyjnego jest bowiem tylko kontrola prawidłowości działania organów administracyjnych. Te zaś organy w niniejszej sprawie dążyły do ustalenia stanu faktycznego, opierając się na dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Tym samym również z tej przyczyny nie sposób zarzucić organom obu instancji dowolności w ocenie materiału dowodowego sprawy i wysunięcia wniosku o możliwości podjęcia w przyszłości przez skarżącego aktywności zawodowej.

Jednocześnie zasadnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podniesiono, że wniosek o umorzenie żądanych przez organ należności jest przedwczesny i w pierwszej kolejności należy rozważać możliwość rozłożenia nienależnie pobranych świadczeń na raty, czy też odroczenia spłaty należności, co jednakże wymaga złożenia przez skarżącego stosownego wniosku.

Sąd zwraca uwagę także na to, że skarżący obecnie posiada stałe źródło dochodu, jakim jest renta uzyskiwana w Holandii w wysokości 505 euro/mies., gdzie jak oświadczył mieszka oraz leczy się, opłacając ubezpieczenie zdrowotne. Z przedstawionych zestawień wydatków wynika, że znaczącą ich część stanowi czynsz najmu za mieszkanie, zatem koszt który obiektywnie można zmniejszyć, zmieniając miejsce zamieszkania na lokal o niższym czynszu. Nie było kwestionowane przez organy, że wysokość wydatków skarżącego przekracza uzyskiwany dochód. Podkreślenia również wymaga, iż skarżący jest osobą młodą (rocznik 1985) i potencjalnie może, przy właściwym leczeniu, podjąć pracę zarobkową.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.